ទិដ្ឋភាពទូទៅ

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ភាសាអង់គ្លេស ការនិរទេស (Exile) គឺជាការបណ្ដេញចេញពីប្រទេសកំណើតជាទណ្ឌកម្មចម្បង ហើយទីពីរគឺជាការចាកចេញឬការអវត្តមានយូរអង្វែងពីមាតុភូមិរបស់ខ្លួន ក្រោមការបង្ខំនៃកាលៈទេសៈ ឬការតម្រូវនៃគោលបំណងដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ណាមួយ។ ការនិរទេសអាចកើតមានចំពោះបុគ្គល ក្រុមមនុស្ស ឬសូម្បីតែស្ថាប័នសង្គមដែលត្រូវបង្ខំចាកចេញពីទឹកដីកំណើត។

នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ការនិរទេសត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាឧបករណ៍នយោបាយ សាសនា និងសង្គម ដើម្បីដកចេញនូវអ្នកមានឥទ្ធិពល ឬអ្នកដែលមានគំនិតខុសពីរបបកាន់អំណាច។ វាក៏អាចជាជម្រើសផ្ទាល់ខ្លួនរបស់បុគ្គលដែលស្វែងរកសុវត្ថិភាព ឬសេរីភាពនៅក្រៅប្រទេសផងដែរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ការនិរទេសកើតមាននៅទូទាំងពិភពលោក និងគ្រប់សម័យកាល។ មនុស្សជាច្រើនត្រូវបានបង្ខំឲ្យចាកចេញពីស្រុកកំណើតដោយសារសង្គ្រាម ការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញនយោបាយ ឬមូលហេតុសេដ្ឋកិច្ច។ ឧទាហរណ៍ដ៏ល្បីនៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍គឺព្រះរាម តួអង្គក្នុងវីរកថារាមាយណៈ ដែលត្រូវបាននិរទេសខុសពីនគររបស់ព្រះបិតា អមដោយភរិយានិងប្អូនប្រុស។

នៅអឺរ៉ុប តួលេខប្រវត្តិសាស្ត្រដូចជា ដាន់តេ អាលីហ្គេរី (Dante Alighieri) ត្រូវបាននិរទេសចេញពីទីក្រុងហ្វ្លូរ៉ង់ស៍ ហើយបានសរសេរស្នាដៃដ៏អស្ចារ្យ «Divine Comedy» ក្នុងពេលរស់នៅឯនិរទេស។ ក្នុងសម័យទំនើប អ្នកនិពន្ធដូចជា ក្លូស ម៉ាន់ (Klaus Mann) និង អាណា សេហ្គើរ (Anna Seghers) បានភៀសខ្លួនចេញពីរបបណាស៊ី ហើយបន្តស្នាដៃនៅក្រៅប្រទេស។ ជននិរទេសទាំងនេះបាននាំយកវប្បធម៌ គំនិត និងជំនាញទៅកាន់ប្រទេសដែលពួកគេទៅដល់ រួមចំណែកដល់សង្គមថ្មី និងបង្កើតសហគមន៍និរទេសផងដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការនិរទេសជាទម្រង់នៃទណ្ឌកម្មមានឫសគល់តាំងពីសម័យបុរាណ។ នៅប្រទេសក្រិកបុរាណ គេមាននីតិវិធី «អូស្រ្តាគីស (Ostracism)» ដែលអនុញ្ញាតឲ្យប្រជាពលរដ្ឋបោះឆ្នោតបណ្ដេញអ្នកនយោបាយដែលគេគិតថាមានគ្រោះថ្នាក់ចេញពីទីក្រុងរយៈពេល ១០ ឆ្នាំ។ ចក្រភពរ៉ូមក៏ប្រើការនិរទេស (Relegatio) ចំពោះអ្នកប្រឆាំងនយោបាយដែរ។

ក្នុងយុគសម័យកណ្ដាលនិងដើមសម័យទំនើប ការនិរទេសជាញឹកញាប់ត្រូវបានប្រើប្រឆាំងនឹងអ្នកខុសឆ្គងខាងសាសនា ឬអភិជនដែលធ្លាក់ចេញពីអំណាច។ ឧទាហរណ៍ដ៏ល្បីគឺការនិរទេសរបស់ណាប៉ូលេអុង បូណាប៉ាត (Napoléon Bonaparte) ទៅកាន់កោះអេលបា ហើយក្រោយមកកោះសង់ហេឡេណា បន្ទាប់ពីការបរាជ័យរបស់គាត់។ ការនិរទេសប្រភេទនេះបង្ហាញពីការប្រើប្រាស់របស់មហាអំណាចដើម្បីកំចាត់ការគំរាមកំហែង។

នៅសតវត្សទី ២០ ការនិរទេសបានក្លាយជាបាតុភូតដ៏ធំធេងដោយសារសង្គ្រាមលោក បដិវត្តន៍ និងការដួលរលំនៃចក្រភព។ របបផ្តាច់ការផ្សេងៗបានបង្កើតរលកនៃជននិរទេសនយោបាយ ដូចជាអ្នកប្រឆាំងពីណាស៊ីអាល្លឺម៉ង់ និងរបបសូវៀត។ ប្រទេសកម្ពុជាក៏បានជួបប្រទះនូវការនិរទេសយ៉ាងច្រើនក្នុងអំឡុងរបបខ្មែរក្រហម ដែលបង្ខំជនជាតិខ្មែរជាច្រើនឲ្យភៀសខ្លួនទៅកាន់ព្រំដែន ឬទៅក្រៅប្រទេស។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ការនិរទេសមានឥទ្ធិពលគួរឱ្យកត់សម្គាល់ទៅលើសេដ្ឋកិច្ច ទាំងសម្រាប់ប្រទេសដើមកំណើតនិងប្រទេសទទួលទាន។ ការបាត់បង់កម្លាំងពលកម្មជំនាញខ្ពស់ (Brain Drain) អាចធ្វើឲ្យប្រទេសដើមបាត់បង់សក្តានុពលអភិវឌ្ឍន៍ ខណៈពេលដែលជននិរទេសបញ្ជូនប្រាក់ត្រឡប់ទៅគ្រួសារ (Remittances) ដែលជាប្រភពចំណូលសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសមួយចំនួន។ ជាឧទាហរណ៍ ជនភៀសខ្លួនខ្មែរនៅសហរដ្ឋអាមេរិក បារាំង និងអូស្ត្រាលី បានរួមចំណែកផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុដល់សាច់ញាតិនៅក្នុងប្រទេស។

ផ្នែកវប្បធម៌ ការនិរទេសបានបំផុសឲ្យមានស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍ សិល្បៈ និងទស្សនវិជ្ជាដ៏អស្ចារ្យ។ កវីនិងអ្នកនិពន្ធជាច្រើនបានប្រើបទពិសោធន៍និរទេសរបស់ខ្លួនជាប្រធានបទសម្រាប់ស្នាដៃ។ ដាន់តេបានសរសេរ «Divine Comedy» ក្នុងការនិរទេស ហើយអាណា សេហ្គើរ បានបោះពុម្ភ «Das siebte Kreuz» ដែលរៀបរាប់ពីការរត់គេចពីជំរំណាស៊ី ដែលនាងសរសេរនៅក្នុងការនិរទេស។ តន្ត្រីនិងសិល្បៈក៏ត្រូវបានជះឥទ្ធិពលដោយអារម្មណ៍នៃការបាត់បង់ និងការចងចាំពីមាតុភូមិ។ សហគមន៍និរទេសក៏បង្កើតការលាយឡំវប្បធម៌ ដែលនាំទៅដល់ការច្នៃប្រឌិតថ្មីៗ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃនេះ ការនិរទេសនៅតែជាបញ្ហាដ៏សំខាន់នៅទូទាំងពិភពលោក។ វិបត្តិនយោបាយនៅមីយ៉ាន់ម៉ា ប្រទេសស៊ីរី អ៊ុយក្រែន និងប្រទេសជាច្រើនទៀតបានបង្កើតជនភៀសខ្លួនរាប់លាននាក់ ដែលបង្ខំចិត្តចាកចេញពីផ្ទះសម្បែង។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា សហគមន៍ខ្មែរនៅក្រៅប្រទេសដែលជាលទ្ធផលនៃសង្គ្រាមស៊ីវិល របបខ្មែរក្រហម និងភាពចលាចលក្រោយសម័យខ្មែរក្រហម បានក្លាយជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់នៃសង្គមខ្មែរបច្ចុប្បន្ន។ ជនភៀសខ្លួនខ្មែរជាច្រើននាក់នៅតែរស់នៅក្រៅប្រទេស ហើយខ្លះកំពុងពិចារណាត្រឡប់មកវិញ។

ការនិរទេសខាងនយោបាយក៏នៅតែបន្តជាឧបករណ៍ប្រើប្រាស់ដោយរបបផ្តាច់ការមួយចំនួន។ អ្នកប្រឆាំងនយោបាយ អ្នកកាសែត និងសកម្មជនត្រូវបានបង្ខំឲ្យចាកចេញពីប្រទេសកំណើត ឬត្រូវគំរាមកុំឲ្យត្រឡប់វិញ។ នៅកម្ពុជា មេដឹកនាំនយោបាយមួយចំនួនបានជ្រើសរើស ឬត្រូវបង្ខំចិត្តរស់នៅក្រៅប្រទេស ដែលបង្ហាញពីភាពពាក់ព័ន្ធជាបន្តបន្ទាប់នៃការនិរទេសនៅក្នុងនយោបាយក្នុងស្រុក។ ក្នុងន័យនេះ ការយល់ដឹងពីប្រវត្តិ និងឥទ្ធិពលនៃការនិរទេសអាចជួយអ្នកអានឲ្យយល់កាន់តែច្បាស់ពីបញ្ហាសហសម័យជាច្រើន។