ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យុទ្ធភណ្ឌមិនទាន់ផ្ទុះ (Unexploded Ordnance ហៅកាត់ថា UXO) គឺជាអាវុធជាតិផ្ទុះដែលមិនបានផ្ទុះនៅពេលបាញ់ ទម្លាក់ ឬបាច ហើយនៅតែមានហានិភ័យផ្ទុះនៅពេលក្រោយ ជួនកាលរាប់សិបឆ្នាំបន្ទាប់ពីពួកវាត្រូវបានប្រើប្រាស់ ឬបោះចោល។ យោងតាមវីគីភីឌា គ្រាប់ទាំងនេះរួមមានគ្រាប់បែក គ្រាប់កាំភ្លើងធំ គ្រាប់ផ្លោង គ្រាប់គ្រឿងចង្កោម និងគ្រាប់មីន ដែលត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងតំបន់សង្គ្រាម ឬវាលហ្វឹកហាត់យោធា។ ជាធម្មតា ពួកវាអាចត្រូវបានបំផ្លាញដោយសុវត្ថិភាពតាមរយៈការផ្ទុះដែលគ្រប់គ្រង ប៉ុន្តែការផ្ទុះដោយចៃដន្យក៏កើតមានដែរ ហើយជារឿយៗបណ្ដាលឲ្យស្លាប់ និងរបួសធ្ងន់។ បញ្ហានេះនៅតែជាកង្វល់សន្តិសុខ និងមនុស្សធម៌ដ៏សំខាន់ទូទាំងពិភពលោក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យុទ្ធភណ្ឌមិនទាន់ផ្ទុះមានវត្តមាននៅលើទ្វីបជាច្រើន ប៉ុន្តែតំបន់ដែលរងផលប៉ះពាល់ខ្លាំងជាងគេរួមមានអាស៊ីអាគ្នេយ៍ (ជាពិសេសកម្ពុជា ឡាវ និងវៀតណាម) មជ្ឈឹមបូព៌ា (អ៊ីរ៉ាក់ អាហ្វហ្គានីស្ថាន) អឺរ៉ុប (ពីសង្គ្រាមលោកទាំងពីរ) និងផ្នែកខ្លះនៃទ្វីបអាហ្វ្រិក។ នៅកម្ពុជា សញ្ញាព្រមានគ្រាប់មីនដូចក្នុងរូបភាពខាងលើ នៅតែជាទិដ្ឋភាពសាមញ្ញក្នុងខេត្តមួយចំនួន ជាពិសេសតាមបណ្ដោយព្រំដែនថៃ-កម្ពុជា ដែលបានបន្សល់ទុកស្លាកស្នាមពីសង្គ្រាមស៊ីវិល និងរបបខ្មែរក្រហម។ ដីកសិកម្មជាច្រើននៅតំបន់ទាំងនោះនៅតែមិនអាចប្រើប្រាស់បានដោយសុវត្ថិភាព។

ប្រជាជនដែលរងគ្រោះច្រើនជាងគេ គឺអ្នករស់នៅតាមជនបទ កសិករ និងកុមារ ដែលអាចជួបប្រទះគ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះដោយចៃដន្យពេលធ្វើស្រែ ដើរព្រៃ ឬលេង។ យោងតាមរូបភាពពីវីគីភីឌា កុមារនៅឡាវធ្លាប់ឈរក្បែររណ្ដៅដ៏ធំដែលបណ្ដាលមកពីគ្រាប់បែកមិនទាន់ផ្ទុះ ដែលបង្ហាញពីគ្រោះថ្នាក់ដែលពួកគេប្រឈមជាប្រចាំ។ ការអប់រំអំពីគ្រោះថ្នាក់ និងកម្មវិធីរំដោះគ្រាប់មីនគឺមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់សហគមន៍ទាំងនេះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

បញ្ហាយុទ្ធភណ្ឌមិនទាន់ផ្ទុះបានកើតមានតាំងពីពេលដែលគ្រឿងផ្ទុះត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងសង្គ្រាម។ សង្គ្រាមលោកលើកទី១ (១៩១៤-១៩១៨) បានបន្សល់ទុកគ្រាប់ផ្លោង និងគ្រាប់បែករាប់លានគ្រាប់ដែលមិនបានផ្ទុះនៅតាមជួរមុខបស្ចិមប្រទេស។ រូបភាពខាងលើបង្ហាញពីការខិតខំរំដោះគ្រាប់ទាំងនេះតាំងពីសម័យនោះ។ រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ នៅប្រទេសបារាំង និងបែលហ្ស៊ិក គេនៅតែរកឃើញ «ការប្រមូលផលដែក» (iron harvest) ដែលជាគ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះពីសម័យសង្គ្រាម ហើយត្រូវបានគេកម្ទេចជាប្រចាំ។

សង្គ្រាមលោកលើកទី២ ក៏បានបង្កើនបរិមាណយុទ្ធភណ្ឌមិនទាន់ផ្ទុះយ៉ាងច្រើន ជាពិសេសនៅអឺរ៉ុប និងអាស៊ី។ ក្រោយមក ជម្លោះនៅឥណ្ឌូចិន ជាពិសេសសង្គ្រាមវៀតណាម (១៩៥៥-១៩៧៥) បានបន្សល់ទុកគ្រាប់បែកចង្កោម និងគ្រាប់មីនរាប់លាននៅក្នុងប្រទេសឡាវ វៀតណាម និងកម្ពុជា។ យោងតាមវីគីភីឌា គ្រាប់បែកតូចៗប្រភេទ BLU-26 ដែលគេហៅថា «បុមប៊ី» នៅឡាវ គឺជាឧទាហរណ៍មួយនៃគ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះដែលនៅតែគំរាមកំហែងដល់ជីវិតប្រជាជនរាប់ទសវត្សរ៍ក្រោយសង្គ្រាម។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យុទ្ធភណ្ឌមិនទាន់ផ្ទុះជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់សេដ្ឋកិច្ច ជាពិសេសវិស័យកសិកម្ម។ ដីស្រែដែលមានគ្រាប់មីន ឬគ្រាប់បែកមិនទាន់ផ្ទុះមិនអាចដាំដុះបានដោយសុវត្ថិភាព ដែលធ្វើឲ្យប្រជាកសិករបាត់បង់ចំណូល និងរារាំងការអភិវឌ្ឍសហគមន៍។ រូបភាពខាងលើបង្ហាញពីរណ្ដៅដ៏ធំមួយនៅភាគខាងត្បូងឡាវ ដែលបណ្ដាលមកពីគ្រាប់បែកមិនទាន់ផ្ទុះរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកដែលបានផ្ទុះឡើងក្នុងឆ្នាំ ២០០០ ដោយមិនបានរំពឹងទុក។ រណ្ដៅបែបនេះបានបំផ្លាញដីធ្លី និងបង្កឲ្យបាត់បង់ធនធានធម្មជាតិ។

វប្បធម៌ក៏រងផលប៉ះពាល់ដែរ នៅពេលដែលសហគមន៍ត្រូវផ្លាស់ប្ដូរទីលំនៅ ឬកំណត់សកម្មភាពប្រចាំថ្ងៃដោយសារការគំរាមកំហែងពីគ្រាប់មីន។ កម្មវិធីរំដោះគ្រាប់មីន ដូចជាអ្វីដែលធ្វើឡើងដោយអង្គការ APOPO នៅសៀមរាប (បង្ហាញក្នុងរូបភាពផ្សេង) បានជួយកាត់បន្ថយហានិភ័យ និងបង្កើតការងារក្នុងស្រុក។ ប៉ុន្តែការចំណាយលើការរំដោះនេះគឺខ្ពស់ ហើយទាមទារជំនួយអន្តរជាតិយ៉ាងច្រើន ដែលធ្វើឲ្យប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ពឹងផ្អែកលើម្ចាស់ជំនួយ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន បញ្ហាយុទ្ធភណ្ឌមិនទាន់ផ្ទុះនៅតែបន្តគំរាមកំហែងជីវិតមនុស្ស ទាំងក្នុងប្រទេសក្រីក្រ និងប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍។ យោងតាមវីគីភីឌា សូម្បីនៅទីក្រុងទំនើបដូចជាតូក្យូក្នុងប្រទេសជប៉ុន ក៏គេនៅតែរកឃើញគ្រាប់បែកពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ហើយត្រូវបានគេរំដោះដោយជោគជ័យក្នុងឆ្នាំ ២០១៩។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse បញ្ហារំដោះគ្រាប់មីននៅកម្ពុជានៅតែជារឿងដែលគួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍ ព្រោះប្រទេសនេះកំពុងខិតខំសម្រេចគោលដៅក្លាយជាប្រទេសគ្មានគ្រាប់មីន ប៉ុន្តែនៅតែមានឧបសគ្គជាច្រើន រួមមានបញ្ហាហិរញ្ញប្បទាន និងដីដែលនៅសេសសល់។

រូបភាពគ្រាប់មីននៅ APOPO បង្ហាញពីការងារជាក់ស្តែងលើដី ដែលបន្តជួយសង្គ្រោះជីវិតមនុស្ស។ ជាមួយកិច្ចសហការអន្តរជាតិ និងការអភិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗ (ដូចជាសត្វកណ្ដុរហ្វឹកហាត់) ការរំដោះយុទ្ធភណ្ឌមិនទាន់ផ្ទុះកំពុងមានដំណើរការលឿនជាងមុន ប៉ុន្តែគ្រោះថ្នាក់នៅតែមានព្រោះគ្រាប់ទាំងនេះអាចផ្ទុះគ្រប់ពេល។ ដូច្នេះ ការយល់ដឹង និងការគាំទ្របន្តគឺចាំបាច់បំផុត។