ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

គ្រឿងផ្ទុះ (Explosive) គឺជាសារធាតុដែលផ្ទុកថាមពលសកាយយ៉ាងច្រើន ដែលអាចបញ្ចេញជាការផ្ទុះភ្លាមៗ ដោយបង្កើតជាពន្លឺ កម្ដៅ សំឡេង និងសម្ពាធ។ តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia គ្រឿងផ្ទុះអាចមានធាតុផ្សំតែមួយ ឬល្បាយនៃសារធាតុច្រើន។ ការផ្ទុះកើតឡើងដោយសារប្រតិកម្មគីមីដែលបង្កើតឧស្ម័នក្នុងបរិមាណធំយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ គ្រឿងផ្ទុះត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងវិស័យជាច្រើនដូចជា រ៉ែ សំណង់ និងយោធា ព្រមទាំងក្នុងកាំជ្រួច និងគ្រឿងសង្ហារភាពផ្សេងៗ។

គ្រឿងផ្ទុះអាចត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាពីរប្រភេទធំៗ គឺ គ្រឿងផ្ទុះយឺត (Low Explosives) ដូចជាម្សៅកាំភ្លើង ដែលឆេះយឺតនិងបង្កើតសម្ពាធរុញ និង គ្រឿងផ្ទុះរហ័ស (High Explosives) ដូចជា TNT និងឌីណាមិត ដែលបំបែកយ៉ាងខ្លាំងនិងបង្កើតរលកឆក់សម្ពាធ។ ក្រៅពីគ្រឿងផ្ទុះគីមី នៅមានគ្រឿងផ្ទុះនុយក្លេអ៊ែរដែលប្រើប្រតិកម្មនុយក្លេអ៊ែរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

គ្រឿងផ្ទុះត្រូវបានផលិតនិងប្រើប្រាស់ទូទាំងពិភពលោក ដោយមានមជ្ឈមណ្ឌលផលិតធំៗនៅក្នុងប្រទេសចិន សហរដ្ឋអាមេរិក រុស្ស៊ី និងឥណ្ឌា។ តាម Wikipedia រោងចក្រផលិតគ្រឿងផ្ទុះជាច្រើនមានទីតាំងនៅក្បែរប្រភពវត្ថុធាតុដើម ដូចជា រ៉ែនីត្រាត។ ឧស្សាហកម្មនេះផ្ដល់ការងារដល់មនុស្សរាប់ពាន់នាក់ក្នុងវិស័យគីមី និងរ៉ែ។ ប្រជាជននៅតាមតំបន់ដែលមានសកម្មភាពរ៉ែច្រើន ដូចជាអូស្ត្រាលី និងអាហ្វ្រិកខាងត្បូង ពឹងផ្អែកលើការប្រើប្រាស់គ្រឿងផ្ទុះសម្រាប់សេដ្ឋកិច្ច។

ក្នុងពេលជាមួយគ្នា តំបន់មានជម្លោះប្រដាប់អាវុធ ដូចជាប៉ាឡេស្ទីន អ៊ុយក្រែន និងកាលពីមុននៅកម្ពុជា ទទួលរងផលប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងពីគ្រឿងផ្ទុះ និងគ្រាប់មីនដែលនៅសល់ ដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ប្រជាពលរដ្ឋសាមញ្ញ។ ការស្រាវជ្រាវថ្មីៗពី Wikipedia បង្ហាញពីការខិតខំប្រឹងប្រែងសកលក្នុងការហាមឃាត់និងកម្ទេចគ្រឿងផ្ទុះដែលនៅសេសសល់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរៀបរាប់របស់ Wikipedia គ្រឿងផ្ទុះដំបូងគេដែលមនុស្សស្គាល់គឺ ម្សៅកាំភ្លើង (Gunpowder) ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅប្រទេសចិន នៅសតវត្សរ៍ទី ៩។ វាត្រូវបានប្រើដំបូងសម្រាប់ការធ្វើកាំជ្រួច មុននឹងយកមកប្រើក្នុងវិស័យយោធា។ ពីសតវត្សរ៍ទី ១៣ ម្សៅកាំភ្លើងបានសាយភាយទៅអឺរ៉ុប តាមរយៈមជ្ឈិមបូព៌ា ហើយបានផ្លាស់ប្ដូររបៀបធ្វើសង្គ្រាមយ៉ាងខ្លាំង។

ក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រជាច្រើនបានបង្កើតគ្រឿងផ្ទុះដែលមានកម្លាំងខ្លាំងជាងមុន។ គួរកត់សម្គាល់គឺ លោក Alfred Nobel ជនជាតិស៊ុយអ៊ែត ដែលបានបង្កើតឌីណាមិត (Dynamite) ក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៧។ គាត់បានរកឃើញវិធីធ្វើឲ្យ នីត្រូគ្លីសេរីន មានសុវត្ថិភាពក្នុងការដឹកជញ្ជូន ដោយលាយវាជាមួយសារធាតុស្រូបយក (absorbent)។ ក្រោយមក TNT (trinitrotoluene) និង RDX ត្រូវបានអភិវឌ្ឍសម្រាប់ការប្រើប្រាស់ក្នុងយោធាទ្រង់ទ្រាយធំ។ ចំណេះដឹងពីគីមីសាស្ត្រនៃការផ្ទុះបានឈានទៅដល់ការបង្កើតគ្រឿងផ្ទុះនុយក្លេអ៊ែរនៅពាក់កណ្ដាលសតវត្សរ៍ទី ២០។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

គ្រឿងផ្ទុះដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងសេដ្ឋកិច្ចសកល។ ពួកវាត្រូវបានប្រើយ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងការជីករ៉ែ (ដូចជា មាស ទង់ដែង និងធ្យូងថ្ម) ការសាងសង់ផ្លូវថ្នល់ ផ្លូវរូងក្រោមដី និងការរុករកប្រេង។ តាម Wikipedia តម្លៃទីផ្សារគ្រឿងផ្ទុះសកលមានច្រើនពាន់លានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំ ហើយកំណើនសេដ្ឋកិច្ចនៅតំបន់អភិវឌ្ឍន៍ដូចជានៅអាស៊ីបានជំរុញតម្រូវការ។

ក្រៅពីផ្នែកឧស្សាហកម្ម គ្រឿងផ្ទុះមានវប្បធម៌ជាប់នឹងការប្រារព្ធពិធីផ្សេងៗ។ កាំជ្រួចដែលផលិតពីម្សៅកាំភ្លើង គឺជាផ្នែកមួយនៃពិធីបុណ្យសកលដូចជា ចូលឆ្នាំចិន ឌីវ៉ាលី និងបុណ្យឯករាជ្យជាតិនានា។ លើសពីនេះ កេរដំណែលរបស់លោក Alfred Nobel បានបង្កើតរង្វាន់ណូបែល ដែលផ្ដល់កិត្តិយសដល់អ្នករួមចំណែកសំខាន់ៗក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រ អក្សរសាស្ត្រ និងសន្តិភាព — កេរដំណែលដែលកើតចេញពីការបង្កើតគ្រឿងផ្ទុះ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

សព្វថ្ងៃ គ្រឿងផ្ទុះនៅតែមានភាពពាក់ព័ន្ធដ៏សំខាន់សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ទាំងនៅកម្ពុជា និងនៅក្រៅប្រទេស។ ក្នុងបរិបទសកល សង្គ្រាមនៅអ៊ុយក្រែន និងមជ្ឈិមបូព៌ាបានបង្ហាញអំពីតួនាទីបំផ្លិចបំផ្លាញនៃគ្រឿងផ្ទុះទំនើប។ BBC និងសារព័ត៌មានអន្តរជាតិជាច្រើនបានរាយការណ៍ពីការប្រើប្រាស់គ្រាប់បែក និងគ្រឿងផ្ទុះដែលបង្ករបួសដល់ជនស៊ីវិល។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ការព្រួយបារម្ភអំពីសន្តិសុខ និងអំពើភេរវកម្មដែលប្រើគ្រឿងផ្ទុះដើម្បីបង្កើត (IEDs) បានជំរុញឲ្យមានច្បាប់គ្រប់គ្រងកាន់តែតឹងរ៉ឹងលើការលក់ និងដឹកជញ្ជូនសារធាតុផ្ទុះ។

សម្រាប់កម្ពុជា កេរ្តិ៍ដំណែលនៃគ្រាប់មីនដែលបន្សល់ពីសម័យសង្គ្រាមនៅតែជាបញ្ហាសុវត្ថិភាព។ ទោះបីមានការខិតខំបោសសម្អាត គ្រាប់មីននៅតែបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់កសិករ និងកុមារនៅតំបន់ជនបទ។ នៅក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច ការរីកចម្រើននៃឧស្សាហកម្មរ៉ែនៅក្នុងតំបន់អាស៊ាន ដូចជាការជីកយករ៉ែមាស និងរ៉ែបុកស៊ីត កំពុងបង្កើនតម្រូវការគ្រឿងផ្ទុះសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍ ដែលជាចំណុចចាប់អារម្មណ៍សម្រាប់អ្នកតាមដានព័ត៌មានសេដ្ឋកិច្ច។