ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា នយោបាយស្តាំនិយមជ្រុល គឺជានយោបាយដែលស្ថិតនៅខាងស្តាំឆ្ងាយជាងស្តាំនិយមធម្មតា នៅលើវិសាលគមនយោបាយ។ នយោបាយប្រភេទនេះរួមបញ្ចូលមនោគមវិជ្ជាជាច្រើន ដែលមានលក្ខណៈសម្គាល់ដូចជា អភិរក្សនិយមជ្រុល ជាតិនិយមជ្រុល ផ្តាច់ការនិយម និងការប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តបែបជ្រុលនិយម។

ចលនាស្តាំនិយមជ្រុលមានវត្តមានច្បាស់លាស់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃសតវត្សរ៍ទី ២០ ដូចជាចលនាហ្វាស៊ីសនៅអ៊ីតាលី និងណាស៊ីនិយមនៅអាល្លឺម៉ង់ ហើយបន្តមានវត្តមានរហូតដល់សម័យបច្ចុប្បន្ន។ តាមកំណត់ត្រារូបភាពរបស់វិគីភីឌា ក្រុមស្តាំនិយមជ្រុលបានបង្ហាញខ្លួននៅតាមទ្វីបជាច្រើន រាប់ពីសហរដ្ឋអាមេរិក និងអឺរ៉ុប រហូតដល់អាមេរិកឡាទីន រុស្ស៊ី និងជប៉ុន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

នយោបាយស្តាំនិយមជ្រុលមិនមែនជាបាតុភូតរបស់ប្រទេសតែមួយទេ។ តាមកំណត់ត្រារូបភាពរបស់វិគីភីឌា នៅបារាំង លោក Charles Maurras ជាស្ថាបនិក និងជាមេដឹកនាំចលនា Action Française ដែលជាចលនារាជានិយម និងជាតិនិយមជ្រុល។ នៅអ៊ីតាលី ក្រុម CasaPound បានរៀបចំការជួបជុំនៅទីក្រុង Naples។ នៅប៉ូឡូញ ក្រុម National Radical Camp បានដង្ហែនៅទីក្រុង Kraków ក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០០៧។

នៅសហរដ្ឋអាមេរិក អត្ថបទវិគីភីឌាបង្ហាញក្រុមគូក្លុកខ្លាន់ (Ku Klux Klan) ព្រមទាំងចលនា National Socialist Movement ដែលបានជួបជុំនៅទីធ្លាខាងលិចនៃអគារកាពីតូល ក្នុងទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន ក្នុងឆ្នាំ ២០០៨។

នៅអាស៊ី ក្រុម Gaisen Uyoku របស់ជប៉ុនបានធ្វើសុន្ទរកថាប្រឆាំងចិននៅទីលាននៃស្ថានីយ៍រថភ្លើង Kinshichō ក្នុងទីក្រុងតូក្យូ ក្នុងឆ្នាំ ២០១០។ នៅរុស្ស៊ី គណបក្សហ្វាស៊ីសរុស្ស៊ីបានកើតឡើងក្នុងពាក់កណ្តាលទីមួយនៃសតវត្សរ៍ទី ២០ ហើយពាក្យស្លោក «យកមាតុភូមិរបស់យើងមកវិញ!» ក៏នៅតែត្រូវបានក្រុមស្តាំនិយមជ្រុលសម័យទំនើបនៅរុស្ស៊ីប្រើប្រាស់ផងដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ឫសគល់នៃនយោបាយស្តាំនិយមជ្រុលនៅអឺរ៉ុបអាចតាមដានត្រឡប់ទៅដើមសតវត្សរ៍ទី ២០។ តាមវិគីភីឌា ក្រុម Chetniks បានបង្ហាញខ្លួននៅ Belgrade ក្នុងឆ្នាំ ១៩២០ ហើយក្រុមគូក្លុកខ្លាន់បានដង្ហែនៅទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន ក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩២៦។ នៅហ្វាំងឡង់ ចលនា Lapua បានរៀបចំការដង្ហែររបស់កសិករនៅទីក្រុង Helsinki នៅថ្ងៃទី ៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩៣០ ដែលជាការបង្ហាញកម្លាំងមួយ។ នៅខែមីនា ឆ្នាំ ១៩៣២ លោក Francis de Groot បានប្រកាសបើកស្ពានស៊ីដនីហាប័រនៅអូស្ត្រាលី។

នៅអេស្តូនី លោកឧត្តមសេនីយ៍ Andres Larka បានថ្លែងសុន្ទរកថាក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៣ សម្រាប់ចលនា Vaps។ នៅឆ្នាំ ១៩៣៤ សមាជអន្តរជាតិហ្វាស៊ីសបានប្រព្រឹត្តទៅនៅ Montreux ដោយមានអ្នកចូលរួមមកពីប្រទេសផ្សេងៗគ្នា។ ក្នុងទសវត្សរ៍នោះ កុមារនៅ Presidente Bernardes ក្នុងប្រទេសប្រេស៊ីលបានធ្វើវង់ដៃណាស៊ី ហើយរូបភាពឆ្នាំ ១៩៣៧ បង្ហាញលោក Ioannis Metaxas នៅក្រិក។ នៅឆ្នាំ ១៩៤០ លោក Benito Mussolini ជាមេដឹកនាំផ្តាច់ការនៃអ៊ីតាលីហ្វាស៊ីស និងលោក Adolf Hitler ជាមេដឹកនាំផ្តាច់ការនៃអាល្លឺម៉ង់ណាស៊ី គឺជាមេដឹកនាំហ្វាស៊ីសទាំងពីរ។

នៅឆ្នាំ ១៩៤១ ទាហានអាល្លឺម៉ង់បានដំឡើងទង់សង្គ្រាមនៅលើអាក្រូប៉ូលីស ហើយទង់នោះក្រោយមកត្រូវបានដកចេញដោយលោក Manolis Glezos និងលោក Apostolos Santas ក្នុងចំណោមសកម្មភាពតស៊ូដំបូងៗ។ នៅឆ្នាំ ១៩៤២ ក្រុមអ្នកស្ម័គ្រចិត្តហ្វាឡាងនៃកងពលខៀវរបស់អេស្ប៉ាញបានជិះរថភ្លើងចេញពីទីក្រុង San Sebastián។ ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ នយោបាយស្តាំនិយមជ្រុលបន្តមានវត្តមាននៅតាមប្រទេសជាច្រើន។ តាមវិគីភីឌា លោក Augusto Pinochet ដែលជាមេដឹកនាំផ្តាច់ការនៅឈីលី បានជួបជាមួយលោកប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក George H. W. Bush ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩០។ នៅប៉េរូ លោក Alberto Fujimori ត្រូវបានកត់ត្រាថាជាអ្នកបង្កើតមនោគមវិជ្ជា Fujimorism។ នៅអេលសាល់វ៉ាឌ័រ ផ្ទាំងផ្សព្វផ្សាយមួយនៅសល់ជាការរំលឹកអំពីការសម្លាប់រង្គាលជាច្រើនក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមស៊ីវិល។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ផ្នែកវប្បធម៌ និងអត្តសញ្ញាណ ជាចំណែកមួយសំខាន់នៃនយោបាយស្តាំនិយមជ្រុល។ យោងតាមវិគីភីឌា ចលនាទាំងនេះមានលក្ខណៈអភិរក្សនិយមជ្រុល និងជាតិនិយមជ្រុល ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទអន្តោប្រវេសន៍ សាសនា និងអត្តសញ្ញាណជាតិ។

តាមកំណត់ត្រារូបភាពរបស់វិគីភីឌា នៅអាល្លឺម៉ង់ ក្រុមប្រជាជននិយមស្តាំនិយមបានតវ៉ាប្រឆាំងជនមូស្លីមក្នុងឆ្នាំ ២០០៨។ នៅបារាំង ក្រុម Génération Identitaire បានធ្វើបាតុកម្មក្នុងឆ្នាំ ២០១៧។ សកម្មភាពទាំងនេះជាឧទាហរណ៍នៃសកម្មភាពផ្នែកវប្បធម៌ និងអត្តសញ្ញាណរបស់ចលនាស្តាំនិយមជ្រុលសម័យទំនើប។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នយោបាយស្តាំនិយមជ្រុលនៅតែជាកម្លាំងដែលគេមើលឃើញជាក់ស្តែងក្នុងនយោបាយពិភពលោកនាពេលបច្ចុប្បន្ន។ តាមកំណត់ត្រារូបភាពរបស់វិគីភីឌា នៅឆ្នាំ ២០១៧ ក្រុមដែលគេស្គាល់ថា alt-right បានជួបជុំគ្នានៅ Charlottesville ក្នុងរដ្ឋ Virginia នៃសហរដ្ឋអាមេរិក។ នៅឆ្នាំ ២០១៨ ក្រុមស្តាំនិយមជ្រុលបានដង្ហែរភ្លើងនៅទីក្រុង Tallinn ក្នុងប្រទេសអេស្តូនី។ នៅថ្ងៃទី ៤ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០១៩ ការធ្វើបាតុកម្មរបស់ក្រុមស្តាំនិយមជ្រុលបានកើតឡើងនៅទីក្រុងមូស្គូ។

នៅឆ្នាំ ២០២៤ ផ្ទាំងឃោសនារបស់គណបក្សជម្រើសសម្រាប់អាល្លឺម៉ង់ (AfD) ក្នុងការបោះឆ្នោតរដ្ឋ Thuringia បានផ្សព្វផ្សាយសារអំពីការចាប់ផ្តើមធ្វើចំណាកស្រុកត្រឡប់វិញភ្លាមៗ។ ទាំងនេះបង្ហាញថា ចលនាស្តាំនិយមជ្រុលនៅតែមានសកម្មភាពទាំងក្នុងឆាកបោះឆ្នោត និងក្នុងការធ្វើបាតុកម្មនៅតាមប្រទេសជាច្រើន។

សម្រាប់អ្នកអានចង្វាក់ខ្មែរ ការយល់ដឹងអំពីនយោបាយស្តាំនិយមជ្រុលមានប្រយោជន៍ក្នុងការតាមដានព័ត៌មានអន្តរជាតិ ជាពិសេសការបោះឆ្នោតនៅអឺរ៉ុប និងសហរដ្ឋអាមេរិក ព្រមទាំងការជជែកអំពីអន្តោប្រវេសន៍ និងអត្តសញ្ញាណជាតិ ដែលជាប្រធានបទលេចឡើងដដែលៗក្នុងរបាយការណ៍ព័ត៌មានអន្តរជាតិ។ ការស្គាល់ប្រវត្តិ និងលក្ខណៈរបស់ចលនាទាំងនេះ ជួយឲ្យអ្នកអានវាយតម្លៃព័ត៌មានបានច្បាស់ជាងមុន។