ស្ត្រីនិយម

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ស្ត្រីនិយមគឺជាចលនាសង្គម‑នយោបាយ និងមនោគមវិជ្ជាដែលមានគោលបំណងកំណត់ និងបង្កើតសមភាពរវាងភេទទាំងពីរក្នុងវិសាលភាពនយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច ផ្ទាល់ខ្លួន និងសង្គម។ ស្ត្រីនិយមមានជំហរថាសង្គមទំនើបភាគច្រើនគឺជាសង្គមបែបបុព្វបុរសនិយម ដែលផ្ដល់អាទិភាពដល់ទស្សនៈរបស់បុរស ហើយស្ត្រីត្រូវបានប្រព្រឹត្តដោយអយុត្តិធម៌នៅក្នុងសង្គមទាំងនោះ។ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីផ្លាស់ប្តូរស្ថានភាពនេះរួមមានការតស៊ូប្រឆាំងនឹងស្តេរ៉េអូភេទ និងការកែលម្អឱកាសអប់រំ វិជ្ជាជីវៈ និងទំនាក់ទំនងរវាងបុគ្គលសម្រាប់ស្ត្រី។ តាម Wikipedia បុគ្គលណាដែលតស៊ូមតិដើម្បីស្ត្រីនិយម ត្រូវបានហៅថា “ស្ត្រីនិយម” ឬ “ហ្វេមីនីស្ត” (feminist)។ ចលនានេះបានជំរុញឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរច្បាប់និងគោលនយោបាយសំខាន់ៗ ព្រមទាំងផ្លាស់ប្ដូររបៀបដែលសង្គមមើលឃើញតួនាទីរបស់ស្ត្រីក្នុងគ្រួសារ និងសហគមន៍។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ទោះបីជាស្ត្រីនិយមមិនមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រកំណត់ជាក់លាក់ក៏ដោយ យោងតាម Wikipedia ចលនានេះមានឫសគល់ដំបូងនៅក្នុងសង្គមលោកខាងលិច ជាពិសេសនៅអឺរ៉ុប និងសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងអំឡុងសតវត្សទី១៩ និងទី២០។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ស្ត្រីនិយមបានរីករាលដាលជាបាតុភូតសកល ដោយមានអ្នកគាំទ្រពីគ្រប់ទ្វីប ចាប់ពីអឺរ៉ុប អាស៊ី អាហ្វ្រិក រហូតដល់អាមេរិកឡាទីន។ ក្រុមសកម្មជនស្ត្រីនិយមមានវត្តមាននៅស្ទើរគ្រប់ប្រទេស ដោយមានសមាសភាពចម្រុះពីវណ្ណៈសង្គម ពូជសាសន៍ និងវ័យផ្សេងៗគ្នា។ ទិន្នន័យស្ទង់មតិដែល Wikipedia បានដកស្រង់បានបង្ហាញថា ប្រជាជនភាគច្រើននៅក្នុងប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ និងកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ជាច្រើនគាំទ្រគោលការណ៍សមភាពយេនឌ័រ ទោះបីជាកម្រិតនៃការស្គាល់ពាក្យ “ស្ត្រីនិយម” អាចប្រែប្រួលក៏ដោយ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃស្ត្រីនិយមជារឿយៗត្រូវបានគេបែងចែកជា “រលក” ធំៗចំនួនបួន។ រលកទីមួយ (ចុងសតវត្សទី១៩ ដល់ដើមសតវត្សទី២០) ផ្ដោតសំខាន់ទៅលើការទាមទារសិទ្ធិបោះឆ្នោត សិទ្ធិកាន់កាប់ទ្រព្យសម្បត្តិ និងសិទ្ធិទទួលការអប់រំសម្រាប់ស្ត្រី។ ព្រឹត្តិការណ៍សន្និបាតសេនេកាហ្វល (Seneca Falls Convention) នៅសហរដ្ឋអាមេរិកឆ្នាំ១៨៤៨ ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាចំណុចចាប់ផ្ដើមដ៏សំខាន់នៃចលនាស្ត្រីនិយមដែលមានការរៀបចំ។ ឥស្សរជនដូចជា អេលីហ្សាបិត ខាឌី ស្តានតុន (Elizabeth Cady Stanton) និង អេមមីលីន ផានឃើស្ត៍ (Emmeline Pankhurst) គឺជាមេដឹកនាំដ៏លេចធ្លោនាសម័យនោះ។

រលកទីពីរ (ទសវត្សឆ្នាំ១៩៦០ ដល់ទសវត្សឆ្នាំ១៩៨០) បានពង្រីកវិសាលភាពនៃការតស៊ូទៅដល់សមភាពក្នុងកន្លែងធ្វើការ សិទ្ធិបន្តពូជ សិទ្ធិទទួលបានការថែទាំកុមារ និងការបញ្ចប់អំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារ។ តាម Wikipedia សៀវភៅ “The Feminine Mystique” របស់បេធី ហ្វ្រីដេន (Betty Friedan) និង “The Female Eunuch” របស់ចឺមេន ហ្គ្រីន (Germaine Greer) គឺជាស្នាដៃដែលមានឥទ្ធិពលខ្លាំងក្នុងការដាស់ស្មារតីសាធារណៈ និងបញ្ឆេះចលនាស្ត្រីនិយមសាជាថ្មី។

រលកទីបី (ទសវត្សឆ្នាំ១៩៩០ ដល់ដើមសតវត្សទី២១) បានផ្ដោតលើប្រសព្វភាព (intersectionality) ដែលទទួលស្គាល់ថាបទពិសោធន៍របស់ស្ត្រីមានភាពខុសគ្នាអាស្រ័យលើពូជសាសន៍ វណ្ណៈសង្គម ភេទវិសមភាព និងអត្តសញ្ញាណផ្សេងៗ។ ស្នាដៃរបស់អ្នកនិពន្ធដូចជា ប៊ែល ហ៊ូកស៍ (bell hooks) បានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការកសាងទ្រឹស្ដីនេះ ដោយលើកឡើងថាការតស៊ូដើម្បីសមភាពយេនឌ័រមិនអាចបំបែកចេញពីការតស៊ូប្រឆាំងនឹងការរើសអើងពូជសាសន៍និងវណ្ណៈបានឡើយ។

រលកទីបួន (ឆ្នាំ២០១០ ដល់បច្ចុប្បន្ន) ត្រូវបានសម្គាល់ដោយការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាឌីជីថល និងបណ្ដាញសង្គមដើម្បីលាតត្រដាង និងប្រឆាំងនឹងការយាយីផ្លូវភេទ អំពើហិង្សាលើស្ត្រី និងភាពអយុត្តិធម៌ខាងយេនឌ័រនានា។ ចលនា #MeToo ដែលផ្ទុះឡើងជាសកលនៅឆ្នាំ២០១៧ គឺជាឧទាហរណ៍ដ៏ត្រចះត្រចង់បំផុតនៃរលកទីបួន ដោយបានបង្កើតការផ្លាស់ប្ដូរជាក់ស្ដែងនៅក្នុងកន្លែងធ្វើការ និងស្ថាប័ននានាទូទាំងពិភពលោក។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ស្ត្រីនិយមបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទៅលើវិស័យសេដ្ឋកិច្ច។ ការតស៊ូរបស់ចលនានេះបាននាំឱ្យមានការកើនឡើងនូវអត្រាចូលរួមរបស់ស្ត្រីក្នុងទីផ្សារការងារ ការអនុម័តច្បាប់ស្ដីពីសមភាពប្រាក់ខែ ការឈប់សម្រាកលំហែមាតុភាព និងការការពារប្រឆាំងនឹងការរើសអើងនៅកន្លែងធ្វើការ។ ទោះយ៉ាងណា គម្លាតប្រាក់ខែរវាងភេទ និងការប្រឈមក្នុងការឡើងកាន់តំណែងជាន់ខ្ពស់នៅតែជាបញ្ហាប្រឈមដ៏ធំ ជាពិសេសនៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍។

នៅក្នុងវិស័យវប្បធម៌ ស្ត្រីនិយមបានបង្កើតឱ្យមានរលកអក្សរសិល្ប៍ ភាពយន្ត តន្ត្រី និងសិល្បៈដែលផ្ដោតលើបទពិសោធន៍របស់ស្ត្រី និងការរិះគន់បុព្វបុរសនិយម។ ស្នាដៃល្បីៗដូចជា “The Feminine Mystique” “The Female Eunuch” និងស្នាដៃអ្នកនិពន្ធប្រលោមលោកបែបវិទ្យាសាស្ត្រ អ៊កតាវៀ បាត្ល័រ (Octavia Butler) សុទ្ធតែបានពង្រីកវិសាលភាពនៃការសន្ទនាស្ដីពីយេនឌ័រ ពូជសាសន៍ និងអំណាច។ តាម Wikipedia តារាភាពយន្តដូចជា ហ្វាទីន ហាម៉ាម៉ា (Faten Hamama) នៅអេហ្ស៊ីប និងតារាចម្រៀងដូចជា ប៊ីលី ហូលីដេ (Billie Holiday) នៅសហរដ្ឋអាមេរិក បានប្រើប្រាស់ឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនដើម្បីតស៊ូមតិអំពីសិទ្ធិស្ត្រី និងយុត្តិធម៌សង្គម ដែលបង្ហាញថាវប្បធម៌ប្រជាប្រិយគឺជាយានដ៏មានអានុភាពសម្រាប់មនោគមវិជ្ជាស្ត្រីនិយម។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃនេះ ស្ត្រីនិយមនៅតែជាកម្លាំងសង្គមដ៏មានឥទ្ធិពល។ ការដើរហែស្ត្រី (Women’s March) កាលពីខែមករា ឆ្នាំ២០១៧ នៅទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន ឌីស៊ី និងទីក្រុងជាង ៦០០ ជុំវិញពិភពលោក បានប្រមូលផ្ដុំមនុស្សរាប់លាននាក់ដើម្បីប្រឆាំងនឹងគោលនយោបាយរើសអើង និងការគំរាមកំហែងដល់សមិទ្ធផលស្ត្រី។ ចលនា #MeToo ដែលបានផ្ទុះឡើងនៅឆ្នាំដដែលនោះ បានដាស់តឿនសាធារណជនអំពីភាពស៊ីជម្រៅនៃបញ្ហាយាយីផ្លូវភេទ និងអំពើហិង្សាផ្អែកលើយេនឌ័រ នៅតាមកន្លែងការងារ សាលារៀន និងសហគមន៍។

យោងតាម Wikipedia ការតវ៉ាជាសកលដូចជាករណី “La Manada” នៅអេស្ប៉ាញក្នុងឆ្នាំ២០១៨ បានជំរុញឱ្យមានការពិភាក្សាអំពីកំណែទម្រង់ប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ ដើម្បីធានាថាជនរងគ្រោះដោយអំពើរំលោភទទួលបានយុត្តិធម៌។ នៅតំបន់អាស៊ាន រួមទាំងកម្ពុជា កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីបង្កើនការចូលរួមរបស់ស្ត្រីក្នុងឆាកនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចកំពុងទទួលបានការគាំទ្រកាន់តែខ្លាំង ដែលបង្ហាញថាគោលការណ៍ស្ត្រីនិយមនៅតែមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការកសាងសង្គមដែលមានបរិយាបន្ន និងយុត្តិធម៌សម្រាប់មនុស្សទាំងអស់គ្នា។