ទិដ្ឋភាពទូទៅ

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា លោក ហ្វេស្ទូស ម៉ូហ្គា (Festus Gontebanye Mogae) គឺជាអ្នកនយោបាយ និងសេដ្ឋវិទូជនជាតិបុតស្វាណា ដែលបានបម្រើការជាប្រធានាធិបតីទី៣ របស់ប្រទេសបុតស្វាណា ចាប់ពីថ្ងៃទី១ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩៨ ដល់ថ្ងៃទី១ ខែមេសា ឆ្នាំ២០០៨។ លោកបានស្នងតំណែងពីអតីតប្រធានាធិបតី Quett Masire ហើយត្រូវបានបោះឆ្នោតឡើងវិញសម្រាប់អាណត្តិទីពីរនៅខែតុលា ឆ្នាំ២០០៤។ ក្នុងរយៈពេលមួយទសវត្សរ៍នៃការដឹកនាំ លោកត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិចំពោះការរក្សាស្ថិរភាពសេដ្ឋកិច្ច ការពង្រឹងប្រព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យ និងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងជំងឺអេដស៍។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរៀបរាប់របស់វិគីភីឌា លោក ម៉ូហ្គា កើតនៅថ្ងៃទី២១ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៣៩ ក្នុងភូមិ Serowe នៃអាណាព្យាបាលបុតស្វាណា (សព្វថ្ងៃជាសាធារណរដ្ឋបុតស្វាណា)។ លោកមានសញ្ជាតិបុតស្វាណា និងជាកូនចៅនៃគ្រួសារដែលមានឥទ្ធិពល។ បន្ទាប់ពីបានសិក្សានៅក្នុងស្រុក លោកបានទទួលអាហារូបករណ៍ទៅសិក្សានៅចក្រភពអង់គ្លេស ដោយទទួលបានសញ្ញាបត្រផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចពីសាកលវិទ្យាល័យ Oxford និងថ្នាក់អនុបណ្ឌិតពីសាកលវិទ្យាល័យ Sussex។ ជំនាញនេះបានធ្វើឱ្យលោកក្លាយជាបច្ចេកវិទូសំខាន់ក្នុងរដ្ឋាភិបាល ដោយបានកាន់តំណែងជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុ និងផែនការអភិវឌ្ឍន៍ រហូតដល់ត្រូវបានតែងតាំងជាអនុប្រធានាធិបតីនៅឆ្នាំ១៩៩២។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

យោងតាមកំណត់ត្រាវិគីភីឌា អាជីពនយោបាយរបស់លោក ម៉ូហ្គា បានរីកចម្រើនក្នុងគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យបុតស្វាណា (BDP) ដែលជាគណបក្សកាន់អំណាចតាំងពីឯករាជ្យនៅឆ្នាំ១៩៦៦។ នៅថ្ងៃទី១ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩៨ លោកបានឡើងកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីបន្ទាប់ពីលោក Masire សុខចិត្តចុះចេញមុនកាលកំណត់។ លោកត្រូវបានប្រជាជនបោះឆ្នោតទុកចិត្តម្តងទៀតនៅឆ្នាំ២០០៤ ដោយ BDP ទទួលបានសម្លេងភាគច្រើននៅក្នុងរដ្ឋសភា។

ក្នុងអាណត្តិកាន់តំណែងរបស់លោក បញ្ហាប្រឈមធំបំផុតមួយគឺវិបត្តិសុខភាពដែលបណ្តាលមកពីការឆ្លងរាលដាលមេរោគអេដស៍/ជំងឺអេដស៍។ ប្រទេសបុតស្វាណាមានអត្រាឆ្លងខ្ពស់បំផុតនៅលើពិភពលោកនាពេលនោះ។ លោក ម៉ូហ្គា បានដាក់ចេញកម្មវិធីព្យាបាលដោយថ្នាំប្រឆាំងមេរោគអេដស៍ឥតគិតថ្លៃសម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋទាំងអស់ ដែលជាកម្មវិធីដំបូងគេនៅអាហ្វ្រិក និងបានរួមចំណែកកាត់បន្ថយអត្រាមរណភាពយ៉ាងច្រើន។ ស្របពេលគ្នានេះ លោកបានបន្តគោលនយោបាយសារពើពន្ធដ៏តឹងរឹង ដោយរក្សាចំណែកចំណូលពីរ៉ែពេជ្រទុកក្នុងមូលនិធិបម្រុងជាតិ ដើម្បីទប់ទល់នឹងវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចនាពេលអនាគត។

នៅខែមេសា ឆ្នាំ២០០៨ លោកបានបំពេញអាណត្តិពេញ ១០ ឆ្នាំ ហើយបានចុះចេញពីតំណែងដោយសុខដុមរមនា ដោយប្រគល់អំណាចឱ្យអនុប្រធានាធិបតី លោកឧត្តមសេនីយ៍ឯក Seretse Khama Ian Khama ។ ការផ្ទេរអំណាចនេះត្រូវបានសង្កេតឃើញថាជាគំរូដ៏ល្អមួយសម្រាប់ទ្វីបអាហ្វ្រិក ដែលជារឿយៗជួបប្រទះនឹងអំពើរដ្ឋប្រហារ និងការបោះឆ្នោតមិនសេរី។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

បន្ទាប់ពីចាកចេញពីតំណែង លោក ម៉ូហ្គា មិនបានបាត់ខ្លួនពីឆាកអន្តរជាតិឡើយ។ នៅឆ្នាំ២០០៨ គាត់បានទទួលពានរង្វាន់ Mo Ibrahim Prize for Achievement in African Leadership ដែលជាពានដ៏មានកិត្តិយសមួយផ្តល់ឱ្យអតីតមេដឹកនាំអាហ្វ្រិកដែលបានបង្ហាញពីភាពជាអ្នកដឹកនាំឆ្នើម។ លោកក៏បានដើរតួនាទីជាប្រធានក្រុមសន្ទនាសម្រាប់ទ្វីបអាហ្វ្រិក (Coalition for Dialogue on Africa) និងជាទីប្រឹក្សាដល់ស្ថាប័នអន្តរជាតិនានា។

ចំពោះអ្នកអាន KhmerPulse នៅកម្ពុជា លោក ម៉ូហ្គា តំណាងឱ្យឧទាហរណ៍ដ៏កម្រនៃការដឹកនាំដែលបានប្រើប្រាស់ធនធានធម្មជាតិប្រកបដោយតម្លាភាព ដើម្បីផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដល់ប្រជាជនទូទៅ។ ការពិភាក្សាជុំវិញការគ្រប់គ្រងប្រេងកាត មាស និងនេនត្រីនៅកម្ពុជា តែងតែសំដៅទៅលើគំរូរបស់បុតស្វាណាថាជាគំរូនៃ "អភិបាលកិច្ចល្អ"។ បទពិសោធន៍របស់លោកក៏បង្ហាញពីសារៈសំខាន់នៃការគោរពតាមដែនកំណត់អាណត្តិ និងការផ្ទេរអំណាចដោយសន្តិភាព ដែលជាមេរៀនដ៏មានតម្លៃសម្រាប់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ជាច្រើន។