ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា មេដាយហ្វីល (Fields Medal) គឺជាពានរង្វាន់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតក្នុងវិស័យគណិតវិទ្យា ដែលត្រូវបានប្រគល់ជូនដល់គណិតវិទូវ័យក្រោម ៤០ ឆ្នាំចំនួនពីរទៅបួនរូប ក្នុងឱកាសសន្និបាតអន្តរជាតិនៃសហភាពគណិតវិទ្យាអន្តរជាតិ (International Mathematical Union - IMU) ដែលធ្វើឡើងរៀងរាល់ ៤ ឆ្នាំម្តង។ ឈ្មោះរង្វាន់នេះដាក់តាមគណិតវិទូជនជាតិកាណាដា គឺលោក John Charles Fields (ចន ឆាលស៍ ហ្វៀល) ដែលមានគោលបំណងផ្តល់កិត្តិយស និងការគាំទ្រដល់អ្នកស្រាវជ្រាវគណិតវិទ្យាវ័យក្មេងដែលបានបង្កើតស្នាដៃធំធេង។

តាមការរាយការណ៍ពីវិគីភីឌា មេដាយនេះត្រូវបានគេចាត់ទុកស្មើនឹងរង្វាន់ណូបែលសម្រាប់គណិតវិទ្យា ដោយសារកម្រិតពិបាកនិងកេរ្តិ៍ឈ្មោះ។ ផ្នែកខាងមុខនៃមេដាយបង្ហាញរូបគណិតវិទូក្រិកបុរាណ Archimedes ជាមួយនឹងសិលាចារឹកឡាតាំង “TRANSIRE SVVM PECTVS MVNDOQUE POTIRI” (ឆ្លងហួសដែនកំណត់ខ្លួនឯង និងយកឈ្នះពិភពលោក) ខណៈផ្នែកខាងក្រោយមានចារឹក “CONGREGATI EX TOTO ORBE MATHEMATICI OB SCRIPTA INSIGNIA TRIBUERE” (គណិតវិទូមកពីទូទាំងពិភពលោកបានជួបប្រជុំប្រគល់ពានរង្វាន់នេះចំពោះស្នាដៃឆ្នើម)។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ការប្រគល់មេដាយប្រព្រឹត្តទៅក្នុងសន្និបាតអន្តរជាតិគណិតវិទូ (International Congress of Mathematicians - ICM) ដែលវិលជុំទីតាំងពីទីក្រុងមួយទៅទីក្រុងមួយជុំវិញពិភពលោក។ ឧទាហរណ៍ ICM ឆ្នាំ ២០១៤ នៅសេអ៊ូល (កូរ៉េខាងត្បូង) ២០១៨ នៅរីយ៉ូដឺហ្សាណេរ៉ូ (ប្រេស៊ីល) និង ២០២២ នៅហែលស៊ិនគី (ហ្វាំងឡង់)។ យោងតាមវិគីភីឌា បេក្ខជនត្រូវមានអាយុមិនលើសពី ៤០ ឆ្នាំគិតត្រឹមថ្ងៃទី ១ ខែមករា នៃឆ្នាំសន្និបាត ដែលធ្វើឱ្យរង្វាន់នេះផ្តោតលើការលើកទឹកចិត្តអ្នកស្រាវជ្រាវវ័យក្មេង។

ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៣៦ មក អ្នកឈ្នះមានជាង ៦០ នាក់មកពីសញ្ជាតិផ្សេងៗដូចជា បារាំង រុស្ស៊ី សហរដ្ឋអាមេរិក ចក្រភពអង់គ្លេស ជប៉ុន វៀតណាម និងអ៊ីរ៉ង់ ដែលបញ្ជាក់ពីទិដ្ឋភាពអន្តរជាតិពិតប្រាកដ។ អ្នកឈ្នះជាច្រើនក្រោយមកបានដឹកនាំមន្ទីរពិសោធន៍ និងវិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវកំពូលៗ និងខ្លះទៀតបានទទួលរង្វាន់បន្តដូចជា Abel Prize ជាដើម។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមប្រវត្តិសាស្ត្រវិគីភីឌា គំនិតបង្កើតមេដាយនេះចេញពីលោក John Charles Fields ដែលជាគណិតវិទូ និងសាស្ត្រាចារ្យនៅសកលវិទ្យាល័យតូរ៉ុនតូ ប្រទេសកាណាដា។ លោកបានផ្តើមគំនិតក្នុងសន្និបាត ICD ឆ្នាំ ១៩២៤ និងបានបន្សល់មរតកមួយផ្នែកសម្រាប់ឧបត្ថម្ភមេដាយ។ មេដាយដំបូងត្រូវបានប្រគល់នៅសន្និបាត ICM ឆ្នាំ ១៩៣៦ នាទីក្រុងអូស្លូ ដោយអ្នកឈ្នះពីររូបគឺ Lars Ahlfors (ឡាស អាល់ហ្វស៍) ជនជាតិហ្វាំងឡង់ និង Jesse Douglas (ជេសស៊ី ដូក្លាស) ជនជាតិអាមេរិក។

ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ មេដាយត្រូវបានប្រគល់ជាថ្មីនៅឆ្នាំ ១៩៥០ ហើយបន្តរៀងរាល់ ៤ ឆ្នាំ។ ក្នុងអំឡុងពាក់កណ្តាលសតវត្សទី ២០ អ្នកឈ្នះដូចជា Jean-Pierre Serre (១៩៥៤) ដែលឈ្នះក្នុងអាយុត្រឹម ២៧ ឆ្នាំ, Alexander Grothendieck (១៩៦៦) និង John Milnor (១៩៦២) បានធ្វើបដិវត្តន៍ទ្រឹស្ដីគណិតវិទ្យា។ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៩០ ចំនួនអ្នកឈ្នះត្រូវបានបង្កើនពី ២ ទៅ ៤ ក្នុងគោលបំណងគ្របដណ្តប់វិស័យគណិតវិទ្យាដែលរីកធំឡើង។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា បន្ថែមលើមេដាយមាស រង្វាន់នេះរួមបញ្ចូលប្រាក់ ១៥​០០០ ដុល្លារកាណាដា (CAD) តែអ្វីដែលមានតម្លៃពិតប្រាកដគឺកេរ្តិ៍ឈ្មោះនិងការទទួលស្គាល់ជាសកល។ អ្នកឈ្នះជាទូទៅត្រូវបានអញ្ជើញចូលរួមក្នុងស្ថាប័នសិក្សាធំៗ និងទទួលបានឱកាសសហការស្រាវជ្រាវជាមួយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដទៃទៀតទូទាំងពិភពលោក។

ក្នុងវប្បធម៌គណិតវិទ្យា មេដាយនេះបានក្លាយជានិមិត្តរូបនៃស្នាដៃឆ្នើម ប៉ុន្តែក៏មានការរិះគន់ពីការខ្វះស្ត្រីជាអ្នកឈ្នះអស់រយៈពេលយូរ។ រហូតដល់ឆ្នាំ ២០១៤ ទើបស្ត្រីដំបូងគឺ Maryam Mirzakhani (ម៉ារីយ៉ាម មីរហ្សាក់ខានី) ពីប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ បានទទួលមេដាយនេះ ហើយនៅឆ្នាំ ២០២២ មានស្ត្រីទីពីរគឺ Maryna Vazovska (ម៉ារីណា វ៉ាហ្សូវស្កា) ពីអ៊ុយក្រែន។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានជំរុញការពិភាក្សាអំពីសមភាពយេនឌ័រក្នុងវិស័យគណិតវិទ្យា។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា កាលពីសន្និបាត ICM ២០២២ នៅហែលស៊ិនគី ប្រទេសហ្វាំងឡង់ អ្នកឈ្នះ ៤ រូបត្រូវបានប្រកាសគឺ Hugo Duminil-Copin (បារាំង) ដែលធ្វើការលើរូបវិទ្យាស្ថិតិ, June Huh (កូរ៉េខាងត្បូង) លើការផ្សំគណិតវិទ្យា, James Maynard (ចក្រភពអង់គ្លេស) លើទ្រឹស្ដីបឋមនិពន្ធ និង Maryna Vazovska (អ៊ុយក្រែន) លើបញ្ហាវេចខ្ចប់ស្វ៊ែរក្នុងវិមាត្រ ៨ និង ២៤។ ការរកឃើញទាំងនេះមានទំនាក់ទំនងដោយផ្ទាល់ទៅនឹងបច្ចេកវិទ្យាកុំព្យូទ័រ និង AI ដែលកំពុងរីកចម្រើន។

សម្រាប់អនាគត សន្និបាត ICM លើកក្រោយនឹងធ្វើនៅឆ្នាំ ២០២៦ ដែលគេរំពឹងថានឹងមានមុខមាត់ថ្មីៗទទួលមេដាយបន្ថែម។ នៅប្រទេសកម្ពុជា ថ្វីបើមិនទាន់មាននរណាឈ្នះមេដាយនេះក្តី ការបណ្តុះបណ្តាលគណិតវិទ្យានៅថ្នាក់ឧត្តមសិក្សាកំពុងត្រូវបានពង្រឹង ហើយគេសង្កេតឃើញមានយុវជនខ្មែរកាន់តែច្រើនចូលរួមការប្រកួតគណិតវិទ្យាអន្តរជាតិ។ ការស្គាល់ពីមេដាយហ្វីលអាចជាការបំផុសគំនិតដ៏សំខាន់សម្រាប់អ្នកសិក្សាជំនាន់ក្រោយ។