យន្តហោះចម្បាំង

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

យន្តហោះចម្បាំង (Fighter Jets) គឺជាយន្តហោះយោធាដែលប្រើម៉ាស៊ីនជំរុញតាមបែប jet engine និងត្រូវបានរចនាឡើងជាពិសេសសម្រាប់ការប្រយុទ្ធនៅក្នុងលំហអាកាសប្រឆាំងនឹងយន្តហោះដទៃទៀត ឬសម្រាប់បេសកកម្មវាយប្រហារគោលដៅនៅលើដី និងសមុទ្រ។ យន្តហោះប្រភេទនេះបានក្លាយជាសរសរស្តម្ភនៃកម្លាំងអាកាសរបស់រដ្ឋាភិបាលធំៗនៅលើសកលលោក ចាប់តាំងពីពាក់កណ្ដាលសតវត្សទី២០ រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។

យន្តហោះចម្បាំងសម័យទំនើបមានលក្ខណៈពិសេសរួមមាន ល្បឿនលើសសំឡេង (supersonic) បច្ចេកវិទ្យាបំបាំងរ៉ាដា (stealth) ប្រព័ន្ធរ៉ាដាដ៏ស្មុគស្មាញ និងគ្រាប់មីស៊ីលដឹកនាំដោយឆ្លាតវៃ។ យន្តហោះទាំងនេះត្រូវបានចាត់ចំណាត់ថ្នាក់តាម "ជំនាន់" (generation) ចាប់ពីជំនាន់ទី១ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២ រហូតដល់ជំនាន់ទី៥ ដែលមានដូចជា F-35 របស់សហរដ្ឋអាមេរិក និង J-20 របស់ចិនជាដើម។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

យន្តហោះចម្បាំងត្រូវបានផលិតដោយប្រទេសមួយចំនួនតូចដែលមានឧស្សាហកម្មយោធាកម្រិតខ្ពស់ ដោយក្នុងនោះមាន សហរដ្ឋអាមេរិក រុស្ស៊ី ចិន ចក្រភពអង់គ្លេស បារាំង ស៊ុយអែត និងសហប្រតិបត្តិការអឺរ៉ុប។ ក្រុមហ៊ុនផលិតធំៗរួមមាន Lockheed Martin និង Boeing នៃសហរដ្ឋអាមេរិក, Sukhoi និង Mikoyan នៃរុស្ស៊ី, Chengdu Aircraft នៃចិន, Dassault នៃបារាំង និង BAE Systems នៃចក្រភពអង់គ្លេស។

យន្តហោះទាំងនេះត្រូវបានបញ្ជូនទៅប្រើប្រាស់ដោយកងទ័ពអាកាសក្នុងប្រទេសជាង ១០០ នៅជុំវិញពិភពលោក រួមទាំងប្រទេសក្នុងតំបន់អាស៊ាន ដូចជា សិង្ហបុរី ឥណ្ឌូនេស៊ី ម៉ាឡេស៊ី ថៃ និងវៀតណាម។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

យន្តហោះចម្បាំងប្រើម៉ាស៊ីន jet ដំបូងគេបានចេញសមរភូមិក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ដោយយន្តហោះ Messerschmitt Me 262 របស់អាល្លឺម៉ង់ ត្រូវបានចាត់ទុកជាយន្តហោះចម្បាំង jet ដំបូងគេដែលបានប្រើប្រាស់ក្នុងសមរភូមិពិតប្រាកដនៅឆ្នាំ ១៩៤៤។ ក្រោយសង្គ្រាម សហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពសូវៀតបានប្រណាំងគ្នាអភិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យានេះ ដែលនាំទៅដល់សមរភូមិអាកាសដ៏សំខាន់ក្នុងសង្គ្រាមកូរ៉េ (១៩៥០-១៩៥៣) រវាង F-86 Sabre របស់អាមេរិក និង MiG-15 របស់សូវៀត។

ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមត្រជាក់ យន្តហោះចម្បាំងបានក្លាយជានិមិត្តរូបនៃការប្រកួតប្រជែងបច្ចេកវិទ្យាយោធា។ សង្គ្រាមវៀតណាម (១៩៥៥-១៩៧៥) បានបង្ហាញពីសារៈសំខាន់នៃយន្តហោះដូចជា F-4 Phantom និង MiG-21។ ក្នុងតំបន់ឥណ្ឌូចិន យន្តហោះអាមេរិកបានធ្វើប្រតិបត្តិការទម្លាក់គ្រាប់បែកយ៉ាងច្រើនលើកម្ពុជា ឡាវ និងវៀតណាម ដែលបានបន្សល់ទុកផលប៉ះពាល់ដល់ប្រជាជនរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។

ចាប់ពីទសវត្សរ៍ ១៩៩០ យន្តហោះជំនាន់ទី៥ ដែលមានបច្ចេកវិទ្យា stealth បានចាប់ផ្ដើមលេចចេញ ចាប់ផ្ដើមដោយ F-22 Raptor និងបន្ទាប់មកដោយ F-35 Lightning II របស់សហរដ្ឋអាមេរិក រួមទាំង J-20 របស់ចិន និង Su-57 របស់រុស្ស៊ី។

សេដ្ឋកិច្ច និងឧស្សាហកម្ម

ឧស្សាហកម្មយន្តហោះចម្បាំងគឺជាផ្នែកមួយដ៏ធំនៃពាណិជ្ជកម្មអាវុធអន្តរជាតិ។ យន្តហោះមួយគ្រឿងអាចមានតម្លៃចន្លោះពី ៥០ លានដុល្លារ ដល់ជាង ១០០ លានដុល្លារ មិនរាប់បញ្ចូលចំណាយលើការថែទាំ ការបណ្ដុះបណ្ដាលអ្នកបើក និងគ្រាប់មីស៊ីលឡើយ។ កម្មវិធី F-35 របស់សហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវបានគេចាត់ទុកជាកម្មវិធីអាវុធដែលមានតម្លៃថ្លៃបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ដោយចំណាយរំពឹងទុករហូតដល់ជាង ១,៧ ទ្រីលានដុល្លារពេញមួយវដ្តជីវិតរបស់វា។

ការនាំចេញយន្តហោះចម្បាំងក៏ជាឧបករណ៍មួយនៃការទូតយុទ្ធសាស្ត្រ ដែលប្រទេសផលិតប្រើដើម្បីពង្រឹងទំនាក់ទំនងសម្ព័ន្ធមិត្ត និងជះឥទ្ធិពលលើតុល្យភាពកម្លាំងក្នុងតំបន់ផ្សេងៗ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ក្នុងបរិបទសម័យបច្ចុប្បន្ន យន្តហោះចម្បាំងស្ថិតនៅចំកណ្ដាលនៃភាពតានតឹងភូមិសាស្ត្រនយោបាយជាច្រើន។ សង្គ្រាមនៅអ៊ុយក្រែនបានបង្ហាញពីតួនាទីបន្តរបស់យន្តហោះទាំងនេះ ដោយ NATO បានផ្ដល់យន្តហោះ F-16 ដល់អ៊ុយក្រែនដើម្បីប្រឆាំងនឹងកម្លាំងអាកាសរុស្ស៊ី។ នៅតំបន់សមុទ្រចិនខាងត្បូង ការបង្ហាញកម្លាំងជាបន្តបន្ទាប់រវាងយន្តហោះចិន និងសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក បានបង្កើនការព្រួយបារម្ភអំពីហានិភ័យនៃការប៉ះទង្គិចដោយចៃដន្យ។

សម្រាប់តំបន់អាស៊ាន ប្រទេសដូចជា ឥណ្ឌូនេស៊ី និងសិង្ហបុរី កំពុងតែធ្វើទំនើបកម្មកងហ្វូងយន្តហោះចម្បាំងរបស់ខ្លួន ខណៈដែលវៀតណាមក៏កំពុងសិក្សាពីការទិញយន្តហោះថ្មីៗ ដើម្បីជំនួស MiG-21 ចាស់ៗរបស់ខ្លួន។ កម្ពុជាខ្លួនឯងមិនមានកងហ្វូងយន្តហោះចម្បាំង jet ទេ ប៉ុន្តែសកម្មភាពយោធាអាកាសក្នុងតំបន់នៅតែជាបញ្ហាសន្តិសុខដែលប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ដល់សន្តិសុខជាតិ និងស្ថេរភាពតំបន់។