ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សាធារណរដ្ឋហ្វីជី គឺជាប្រទេសប្រជុំកោះមួយស្ថិតនៅក្នុងតំបន់មេឡាណេស៊ី ភាគខាងត្បូងនៃមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។ តាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា ប្រជុំកោះនេះស្ថិតនៅប្រហែល ២.០០០ គីឡូម៉ែត្រ ភាគឦសាននៃកោះខាងជើងនៃប្រទេសញូវហ្សេឡែន។ ហ្វីជីជាប្រទេសមួយដែលល្បីល្បាញដោយសារឆ្នេរខ្សាច់ពណ៌ស ទឹកសមុទ្រថ្លាឆ្វង់ និងវប្បធម៌បដិសណ្ឋារកិច្ចដ៏កក់ក្តៅដែលគេហៅថា “ប៊ូឡា” (Bula)។ ប្រទេសនេះមានរាជធានីឈ្មោះ ស៊ូវ៉ា (Suva) ដែលមានទីតាំងនៅលើកោះវីទីឡេវូ (Viti Levu) ជាកោះធំជាងគេ ហើយជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយ។

ហ្វីជីបានទទួលឯករាជ្យពីចក្រភពអង់គ្លេសនៅឆ្នាំ ១៩៧០ ហើយបានក្លាយជាសាធារណរដ្ឋនៅឆ្នាំ ១៩៨៧ បន្ទាប់ពីមានរដ្ឋប្រហារយោធា។ សព្វថ្ងៃនេះ ហ្វីជីគឺជាសមាជិកសកម្មនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ វេទិកាប្រជុំកោះប៉ាស៊ីហ្វិក និងជាសំលេងដ៏សំខាន់ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដោយសារតែកោះជាច្រើនកំពុងរងការគំរាមកំហែងពីការកើនឡើងកម្រិតទឹកសមុទ្រ។ តាមវិគីភីឌា ហ្វីជីក៏មានកម្លាំងយោធាដែលចូលរួមក្នុងបេសកកម្មរក្សាសន្តិភាពរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិនៅតំបន់ផ្សេងៗផងដែរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ប្រជុំកោះហ្វីជីរួមមានកោះនិងកូនកោះជាង ៣៣០ ដែលក្នុងនោះប្រហែល ១១០ កោះមានមនុស្សរស់នៅជាអចិន្ត្រៃយ៍។ តាមវិគីភីឌា ផ្ទៃដីសរុបមានទំហំប្រមាណ ១៨.៣០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ កោះធំបំផុតពីរគឺ វីទីឡេវូ (Viti Levu) និង វ៉ានួឡេវូ (Vanua Levu) ដែលជាកន្លែងរស់នៅរបស់ប្រជាជនប្រហែល ៨៧% នៃប្រទេស។ ប្រជាជនហ្វីជីភាគច្រើនរស់នៅតាមតំបន់ឆ្នេរនៃកោះវីទីឡេវូ រួមមានទីក្រុងស៊ូវ៉ា ណាឌី (Nadi) និងឡៅតូកា (Lautoka)។ តំបន់ខាងក្នុងកោះជាភ្នំ និងព្រៃក្រាស់ មានប្រជាជនតិចណាស់។

ចំពោះប្រជាជនវិញ ហ្វីជីមានសហគមន៍ចម្រុះជាតិសាសន៍ចំនួនពីរធំៗគឺ ជនជាតិដើមអាយធូកេ (iTaukei) និងជនជាតិឥណ្ឌា-ហ្វីជី ដែលមានដើមកំណើតពីពលករកិច្ចសន្យាដែលអង់គ្លេសនាំមកក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៩។ តាមជំរឿនឆ្នាំ ២០១៧ ជនជាតិដើមមានប្រមាណ ៥៦.៨% និងជនជាតិឥណ្ឌា-ហ្វីជីប្រមាណ ៣៧.៥%។ ភាសាផ្លូវការមានបីគឺ ភាសាអង់គ្លេស ភាសាហ្វីជី (iTaukei) និងភាសាហិណ្ឌីហ្វីជី (Fiji Hindi)។ សាសនាសំខាន់ៗរួមមាន គ្រិស្តសាសនា ហិណ្ឌូ និងឥស្លាម។ បរិយាកាសត្រូពិក និងធនធានធម្មជាតិសម្បូរបែប បានធ្វើឱ្យហ្វីជីក្លាយជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏ល្អឯក។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រហ្វីជីចាប់ផ្ដើមពីការមកដល់នៃជនជាតិអូស្ត្រូណេស៊ី ដែលបានធ្វើដំណើរមកពីអាស៊ីអាគ្នេយ៍កាលពីប្រមាណ ៣.៥០០ ឆ្នាំមុន។ តាមវិគីភីឌា សង្គមដំបូងបានអភិវឌ្ឍវប្បធម៌ឋានានុក្រម ដោយមានមេកុលសម្ព័ន្ធ (Ratú) គ្រប់គ្រង និងសិល្បៈប្រយុទ្ធជាមួយនឹងយុទ្ធជន “Kai Colo” ដែលរស់នៅតាមព្រៃភ្នំ។ នៅសតវត្សរ៍ទី ១៧ អ្នករុករកជនជាតិហូឡង់ ឈ្មោះ អាបែល តាសមែន (Abel Tasman) បានទៅដល់កោះហ្វីជីនៅឆ្នាំ ១៦៤៣ បន្ទាប់មកលោកជេមស៍ ឃុក (James Cook) ក៏បានមកដល់នៅឆ្នាំ ១៧៧៤។ ហ្វីជីទទួលបានកេរ្តិ៍ឈ្មោះគួរឱ្យខ្លាចជាពិសេសដោយសារការបរិភោគសាច់មនុស្ស (cannibalism) ដែលនាំឱ្យគេហៅកោះទាំងនោះថា “កោះមនុស្សសាច់” (Cannibal Isles)។

នៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី ១៩ មេដឹកនាំដែលព្យាយាមបង្រួបបង្រួមកោះនានាគឺ រាជនិករតនៈ​ សារុអេប៉េនីសា កាកាកូបាវ (Seru Epenisa Cakobau)។ ប៉ុន្តែក្រោមសម្ពាធពីបរទេស និងជំពាក់បំណុលគេ លោកបានប្រគល់ហ្វីជីទៅឱ្យចក្រភពអង់គ្លេសនៅខែតុលា ឆ្នាំ ១៨៧៤។ ក្រោមអាណានិគម អង់គ្លេសបាននាំចូលពលករកិច្ចសន្យាមកពីប្រទេសឥណ្ឌារាប់ម៉ឺននាក់ ដើម្បីធ្វើការក្នុងចម្ការអំពៅ ដែលបានបង្កើតជាសហគមន៍ឥណ្ឌា-ហ្វីជីដ៏ធំរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។

ហ្វីជីទទួលបានឯករាជ្យនៅថ្ងៃទី ១០ តុលា ១៩៧០ ក្រោមនាយករដ្ឋមន្រ្តី កាមីសេសេ ម៉ារ៉ា (Kamisese Mara)។ ប៉ុន្តែនយោបាយក្នុងប្រទេសមានការប្រែប្រួលខ្លាំង ជាពិសេសរដ្ឋប្រហារយោធាចំនួនបួនលើក (១៩៨៧ ពីរលើក, ២០០០, ២០០៦) ដែលដឹកនាំដោយមេទ័ពដូចជា ស៊ីទីវីនី រ៉ាប៊ូ-កា (Sitiveni Rabuka) និង ហ្វ្រង់ បាយនីម៉ារ៉ាម៉ា (Frank Bainimarama)។ ក្រោយការបោះឆ្នោតប្រជាធិបតេយ្យឡើងវិញនៅឆ្នាំ ២០១៤ និង ២០១៨ ហ្វីជីបានឈានទៅរកស្ថិរភាពនយោបាយមួយកម្រិត ទោះបីមានការប្រកួតប្រជែងរវាងគណបក្សនយោបាយសំខាន់ៗក៏ដោយ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចរបស់ហ្វីជីពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងទៅលើវិស័យទេសចរណ៍ ដែលផ្ដល់ចំណូលជាង ៣០% នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) និងបង្កើតការងារជាច្រើន។ យោងតាមវិគីភីឌា ភ្ញៀវទេសចររាប់សែននាក់មកទស្សនាឆ្នេរ រមណីយដ្ឋានប្រណីត និងកោះតូចៗដូចជា ក្រុមកោះម៉ាម៉ានូកា (Mamanuca) និងយ៉ាសាវ៉ា (Yasawa) ជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ ក្រៅពីនេះ កសិកម្ម ជាពិសេសការដាំអំពៅ បានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ចហ្វីជី ទោះបីឧស្សាហកម្មនេះបានធ្លាក់ចុះក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះក៏ដោយ។ ឧស្សាហកម្មនេសាទ ការផលិតទឹកដប និងការនាំចេញសម្លៀកបំពាក់ ក៏ដូចជាប្រាក់បញ្ជូនពីពលករហ្វីជីនៅបរទេស សុទ្ធតែជាប្រភពចំណូលដ៏សំខាន់។

វប្បធម៌ហ្វីជីគឺជាការលាយបញ្ចូលគ្នារវាងទំនៀមទម្លាប់ដើមរបស់ជនជាតិអាយធូកេ និងឥទ្ធិពលឥណ្ឌា-ហ្វីជី។ ក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ ពិធីស៊ីវ៉ុស៊ុវ៉ុ (sevusevu) ដែលជាការថ្វាយឫសដូង (kava) ជាទំនៀមបង្ហាញការគោរព។ របាំមេកេ (meke) និងពិធីជប់លៀងឡូវ៉ូ (lovo) គឺជាផ្នែកនៃពិធីបុណ្យធំៗ។ កីឡាបាល់ឱប (rugby) គឺជាកីឡាជាតិ ហើយក្រុមជម្រើសជាតិហ្វីជីទទួលបានជោគជ័យយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការប្រកួតអន្តរជាតិ ជាពិសេសនៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍កីឡាបាល់ឱប Sevens ដែលហ្វីជីឈ្នះមេដាយមាសអូឡាំពិកនៅឆ្នាំ ២០១៦ និង ២០២០។ តាមវិគីភីឌា ពិធីបុណ្យពន្លឺឌីវ៉ាលី (Diwali) ដែលជាថ្ងៃឈប់សម្រាកសាធារណៈ ក៏ឆ្លុះបញ្ចាំងឱ្យឃើញពីភាពចម្រុះសាសនា និងសុខដុមនីយកម្មក្នុងសង្គមផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន ហ្វីជីជាប្រទេសដែលកំពុងស្វែងរកតុល្យភាពរវាងមហាអំណាចធំៗ ដូចជាចិន និងសហរដ្ឋអាមេរិក ខណៈដែលខ្លួនជាសមាជិកនៃក្រុមប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍កោះតូច (SIDS)។ វិបត្តិអាកាសធាតុគឺជាបញ្ហាបន្ទាន់បំផុត ដោយកោះមួយចំនួនត្រូវជម្លៀសប្រជាជនដោយសារការឡើងកម្ពស់ទឹកសមុទ្រ និងព្យុះស៊ីក្លូនកាន់តែខ្លាំង។ ហ្វីជីបានធ្វើជាប្រធានកិច្ចប្រជុំកំពូលអាកាសធាតុ COP23 ក្នុងឆ្នាំ ២០១៧ ដោយបង្ហាញការដឹកនាំរបស់ខ្លួននៅលើឆាកអន្តរជាតិ។

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ហ្វីជីអាចជាឧទាហរណ៍គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍នៃប្រជាជាតិតូចមួយដែលប្រើប្រាស់ឥទ្ធិពលការទូត និងវប្បធម៌ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហារួម។ តាមវិគីភីឌា នាយករដ្ឋមន្រ្តីបច្ចុប្បន្ន លោកស៊ីទីវីនី រ៉ាប៊ូ-កា (Sitiveni Rabuka) ដែលឡើងកាន់តំណែងវិញក្រោយការបោះឆ្នោតឆ្នាំ ២០២២ កំពុងពង្រឹងទំនាក់ទំនងជាមួយប្រទេសលោកខាងលិច និងអង្គការក្នុងតំបន់ ដូចដែលបានឃើញតាមរយៈជំនួបជាមួយរដ្ឋមន្រ្តីការបរទេសអង់គ្លេស លោកដេវីដ ខេមឺរ៉ុន (David Cameron) កាលពីខែឧសភា ឆ្នាំ ២០២៤។ ភាពជាដៃគូរវាងហ្វីជី និងស្ថាប័នដូចជា អាស៊ាន ក៏កំពុងរីកចម្រើនដែរ ដោយហ្វីជីបម្រើជាអ្នកសង្កេតការណ៍ក្នុងកិច្ចប្រជុំអាស៊ាន និងផ្ដល់មេរៀនដល់ប្រទេសកម្ពុជាអំពីការកសាងសុខដុមនីយកម្មជាតិសាសន៍ក្រោយជម្លោះ។