ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ការវាយតម្លៃភាពយន្ត (film review) ឬការរិះគន់ភាពយន្ត (film criticism) គឺជាសកម្មភាពវិភាគ វាយតម្លៃ និងបកស្រាយខ្លឹមសារ និងគុណភាពនៃភាពយន្តមួយ។ វាមានតួនាទីសំខាន់ក្នុងការជួយទស្សនិកជនជ្រើសរើសភាពយន្តដែលសាកសម និងយល់ដឹងអំពីសិល្បៈភាពយន្ត។ ការរិះគន់ភាពយន្តក៏ជាផ្នែកមួយនៃការសិក្សាវប្បធម៌ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីតម្លៃសង្គម និងនិន្នាការសិល្បៈផងដែរ។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា ការរិះគន់ភាពយន្តអាចបែងចែកជាពីរប្រភេទធំៗ៖ ការរិះគន់បែបសិក្សាធិការ (academic criticism) និងការរិះគន់បែបសារព័ត៌មាន (journalistic criticism)។ ការរិះគន់បែបសិក្សាធិការធ្វើឡើងដោយអ្នកប្រាជ្ញភាពយន្ត ដែលសិក្សាទ្រឹស្តីភាពយន្ត និងបោះពុម្ពផ្សាយលទ្ធផលស្រាវជ្រាវនៅក្នុងសៀវភៅនិងទស្សនាវដ្តីឯកទេស។ ពួកគេវិភាគភាពយន្តក្នុងបរិបទនៃប្រវត្តិសាស្ត្រភាពយន្ត ប្រភេទភាពយន្ត និងឧស្សាហកម្មទាំងមូល ជាជាងការផ្តល់ពិន្ទុឬការណែនាំ។ រីឯការរិះគន់បែបសារព័ត៌មាន វាលេចឡើងជាប្រចាំនៅក្នុងកាសែត ទស្សនាវដ្តី និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយធំៗ ដែលផ្តោតលើការវាយតម្លៃភាពយន្តសម្រាប់ទស្សនិកជនទូទៅ រួមមានការផ្តល់ពិន្ទុ និងការពិពណ៌នាពីគុណភាពនៃការសម្តែង ការដឹកនាំរឿង និងបច្ចេកទេសផលិតកម្ម។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការរិះគន់ភាពយន្តបានចាប់កំណើតឡើងតាំងពីសម័យដើមនៃវិស័យភាពយន្ត។ នៅដើមសតវត្សរ៍ទី២០ កាសែត និងទស្សនាវដ្តីបានចាប់ផ្តើមបោះពុម្ពអត្ថបទវាយតម្លៃភាពយន្តដែលភាគច្រើនជាការពិពណ៌នាសង្ខេប។ ជាមួយនឹងការរីកចម្រើននៃឧស្សាហកម្មភាពយន្ត ការរិះគន់ក៏កាន់តែមានជំនាញ ហើយអ្នករិះគន់អាជីពបានលេចឡើង។ នៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី២០ ការសិក្សាភាពយន្តបានក្លាយជាមុខវិជ្ជាសិក្សានៅតាមសាកលវិទ្យាល័យ ដែលនាំឱ្យមានការរិះគន់បែបសិក្សាធិការយ៉ាងទូលំទូលាយ។ អ្នករិះគន់ដ៏មានឥទ្ធិពលមួយចំនួនបានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការពេញនិយមការវាយតម្លៃភាពយន្ត។ ឧទាហរណ៍ Roger Ebert ដែលជាអ្នករិះគន់ប្រចាំកាសែត Chicago Sun-Times បានក្លាយជាតួអង្គដ៏ល្បីតាមរយៈការសរសេរនិងកម្មវិធីទូរទស្សន៍របស់គាត់។ រូបភាពខាងលើបង្ហាញពីលោក Ebert (ស្តាំ) ជាមួយអ្នកដឹកនាំរឿង Russ Meyer ដែលបញ្ជាក់ពីទំនាក់ទំនងរវាងអ្នករិះគន់និងអ្នកបង្កើតភាពយន្ត។ យុគសម័យឌីជីថលបាននាំមកនូវការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងធំធេង។ ប្លុក គេហទំព័រ និងបណ្តាញសង្គមបានអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកណាក៏អាចចែករំលែកមតិយោបល់អំពីភាពយន្ត ដែលធ្វើឱ្យការរិះគន់មានលក្ខណៈប្រជាធិបតេយ្យជាងមុន។

ប្រភេទនៃការវាយតម្លៃភាពយន្ត

ក្រៅពីការបែងចែកជាសិក្សាធិការ និងសារព័ត៌មាន ការវាយតម្លៃភាពយន្តនៅសម័យឌីជីថលមានទម្រង់ចម្រុះជាច្រើន។ អត្ថបទវែងៗនៅក្នុងទស្សនាវដ្តីអនឡាញ វីដេអូវិភាគនៅលើ YouTube និងការប្រកាសខ្លីៗនៅលើបណ្តាញសង្គមសុទ្ធសឹងជាផ្នែកនៃការសន្ទនាអំពីភាពយន្ត។ អ្នករិះគន់ខ្លះប្រើប្រព័ន្ធផ្កាយ (ឧទាហរណ៍ ពី ១ ដល់ ៥) ឬពិន្ទុភាគរយ ខណៈអ្នកខ្លះទៀតចៀសវាងការដាក់ពិន្ទុ ហើយផ្តោតលើការវិភាគបែបសាច់រឿង។ ការរិះគន់បែបសិក្សាធិការនៅតែសំខាន់ក្នុងការស្វែងយល់អំពីទ្រឹស្តីភាពយន្ត និងសង្គមវិទ្យា ខណៈការរិះគន់បែបសារព័ត៌មានផ្តោតលើការផ្តល់ព័ត៌មានរហ័សដល់អ្នកទស្សនា។ ការលេចឡើងនៃ "អ្នករិះគន់ប្រជាប្រិយ" (citizen critic) បានធ្វើឱ្យវិស័យនេះមានប្រជាធិបតេយ្យ ប៉ុន្តែក៏បង្កើតបញ្ហាប្រឈមទាក់ទងនឹងគុណភាព និងក្រមសីលធម៌ផងដែរ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ការវាយតម្លៃភាពយន្តបន្តជាផ្នែកមួយដ៏រស់រវើកនៃវប្បធម៌ប្រជាប្រិយសព្វថ្ងៃ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅកម្ពុជា វិស័យភាពយន្តកំពុងស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលរីកចម្រើនឡើងវិញ ដោយមានការផលិតភាពយន្តក្នុងស្រុកកាន់តែច្រើន និងការបញ្ចាំងភាពយន្តអន្តរជាតិនៅតាមរោងកុន។ ជាមួយគ្នានេះ ការវាយតម្លៃភាពយន្តតាមរយៈប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គមដូចជា Facebook និង YouTube បានក្លាយជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់ក្នុងការផ្សព្វផ្សាយ និងពិភាក្សាអំពីភាពយន្ត។ អ្នកបង្កើតមាតិកាខ្មែរជាច្រើនបានផលិតវីដេអូពិនិត្យភាពយន្ត និងចែករំលែកមតិយោបល់ ដែលជួយដល់ទស្សនិកជនក្នុងការសម្រេចចិត្ត។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ដែលជាជនជាតិខ្មែរនៅក្នុងស្រុក និងនៅបរទេស ការស្វែងយល់អំពីការវាយតម្លៃភាពយន្តអាចជួយពួកគេឱ្យយល់កាន់តែស៊ីជម្រៅអំពីសិល្បៈភាពយន្ត និងជ្រើសរើសភាពយន្តដែលសាកសមនឹងរសជាតិរបស់ខ្លួន។ ការតាមដានការរិះគន់ក៏ជាវិធីមួយដើម្បីចូលរួមក្នុងការសន្ទនាសកលអំពីវប្បធម៌ប្រជាប្រិយផងដែរ។ នៅពេលដែលឧស្សាហកម្មភាពយន្តបន្តវិវត្ត តួនាទីរបស់ការវាយតម្លៃភាពយន្តក៏នឹងបន្តរីកចម្រើនដែរ។