ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia វិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុឆ្នាំ២០០៧-២០០៨ គឺជាវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុសកលដ៏ធ្ងន់ធ្ងរដែលផ្តោតលើសហរដ្ឋអាមេរិក។ វិបត្តិនេះបានចាប់ផ្តើមនៅដើមឆ្នាំ២០០៧ ជាមួយនឹងវិបត្តិឥណទានលំនៅដ្ឋាន (subprime mortgage crisis) និងបានឈានដល់ចំណុចកំពូលនៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០០៨ ជាមួយការក្ស័យធនរបស់ក្រុមហ៊ុនវិនិយោគ Lehman Brothers។ មូលហេតុរួមមានការប៉ាន់ស្មានតម្លៃអចលនទ្រព្យហួសហេតុ ការខ្ចីប្រាក់ដោយគ្មានការទទួលខុសត្រូវ និងកង្វះការត្រួតពិនិត្យបទប្បញ្ញត្តិ។ តាមរយៈការវិនិយោគលើមូលបត្រដែលមានការធានាដោយអចលនទ្រព្យ (MBS) និងនិស្សន្ទវត្ថុដែលភ្ជាប់ទៅនឹង MBS ទាំងនោះ វិបត្តិបានរាលដាលពាសពេញប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុពិភពលោក ហើយបានបង្កឱ្យមានវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចសកល (Great Recession) ការធ្លាក់ចុះទីផ្សារភាគហ៊ុន និងវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុនៅអ៊ីស្លង់ និងតំបន់អឺរ៉ូ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

វិបត្តិនេះបានចាប់ផ្តើមនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ប៉ុន្តែបានរាលដាលយ៉ាងឆាប់រហ័សទៅកាន់បណ្តាប្រទេសជាច្រើននៅអឺរ៉ុប អាស៊ី និងតំបន់ផ្សេងទៀត។ នៅអឺរ៉ុប វិបត្តិនេះបានបង្កឱ្យមានវិបត្តិធនាគារនៅចក្រភពអង់គ្លេស ដូចជាការរត់ដកប្រាក់ពី Northern Rock និងការដួលរលំនៃស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុធំៗផ្សេងទៀត។ វាក៏បានរួមចំណែកដល់វិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុអ៊ីស្លង់ឆ្នាំ២០០៨-២០១១ និងវិបត្តិបំណុលសាធារណៈនៅតំបន់អឺរ៉ូ (euro area crisis) ដែលបានធ្វើឱ្យប្រទេសដូចជាក្រិក អៀរឡង់ និងព័រទុយហ្គាល់ ត្រូវសុំជំនួយហិរញ្ញវត្ថុ។ ប្រជាជនរាប់លាននាក់នៅទូទាំងពិភពលោកបានរងផលប៉ះពាល់ រួមមានការបាត់បង់ការងារ ការបាត់បង់ផ្ទះសម្បែង និងការធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងនៃទ្រព្យសម្បត្តិគ្រួសារ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ វិបត្តិនេះមានឫសគល់នៅក្នុងការកើនឡើងនៃតម្លៃអចលនទ្រព្យនៅសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០០០ ដែលគេហៅថា «ពពុះទ្រព្យសម្បត្តិ» (housing bubble)។ យោងតាម Wikipedia ធនាគារ និងស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុបានផ្តល់កម្ចីដល់អ្នកដែលមានប្រវត្តិឥណទានខ្សោយ (subprime borrowers) យ៉ាងច្រើន ជាពិសេសក្នុងអំឡុងឆ្នាំ២០០៤-២០០៦ ដោយសារការរំពឹងទុកថាតម្លៃផ្ទះនឹងបន្តកើនឡើងជានិច្ច។ បន្ទាប់មកកម្ចីទាំងនេះត្រូវបានវេចខ្ចប់ជាមូលបត្រដែលមានការធានាដោយអចលនទ្រព្យ (MBS) និងនិស្សន្ទវត្ថុស្មុគស្មាញដូចជា CDO (collateralized debt obligations) ហើយបានលក់បន្តទៅឱ្យអ្នកវិនិយោគទូទាំងពិភពលោក។ នៅពេលតម្លៃផ្ទះចាប់ផ្តើមធ្លាក់ចុះនៅឆ្នាំ២០០៦-២០០៧ ម្ចាស់ផ្ទះជាច្រើនមិនអាចសងកម្ចីបាន ហើយទ្រព្យបញ្ចាំទាំងនោះក៏បាត់បង់តម្លៃ ដែលបង្កឱ្យមានការខាតបង់យ៉ាងធំដល់ស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុ។ វិបត្តិឥណទានបានផ្ទុះឡើងនៅដើមឆ្នាំ២០០៧ ហើយបានរីករាលដាលទៅកាន់ស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុសកលនៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំ២០០៧។ ចំណុចកំពូលបានមកដល់នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០០៨ នៅពេលដែល Lehman Brothers បានដាក់ពាក្យក្ស័យធន ដែលបង្កឱ្យមានការធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុកនៃទីផ្សារភាគហ៊ុនទូទាំងពិភពលោក និងការរត់ដកប្រាក់ពីធនាគារនៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ផលវិបាកសេដ្ឋកិច្ចនៃវិបត្តិនេះមានភាពធ្ងន់ធ្ងរនិងរីករាលដាល។ សេដ្ឋកិច្ចសកលបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងភាពរាំងស្ងួត (Great Recession) ដែលជាការធ្លាក់ចុះដ៏អាក្រក់បំផុតចាប់តាំងពីវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកឆ្នាំ១៩៣០។ យោងតាម Wikipedia ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) បានធ្លាក់ចុះនៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន អត្រាគ្មានការងារធ្វើបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំង ហើយរដ្ឋាភិបាលបានចំណាយប្រាក់រាប់ពាន់លានដុល្លារដើម្បីសង្គ្រោះស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុ (bailouts)។ ការឆ្លើយតបផ្នែកនយោបាយរួមមានការអនុម័តច្បាប់កំណែទម្រង់ហិរញ្ញវត្ថុ Dodd-Frank នៅសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ២០១០ ដើម្បីដាក់បទប្បញ្ញត្តិតឹងរឹងលើវិស័យធនាគារ។ ផ្នែកវប្បធម៌ក៏បានផ្លាស់ប្តូរដែរ៖ មានការរិះគន់យ៉ាងខ្លាំងចំពោះធនាគារ និងប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុ ហើយចលនាតវ៉ាដូចជា Occupy Wall Street បានកើតឡើងនៅពេលក្រោយ។ នៅកម្ពុជា វិបត្តិសកលនេះបានប៉ះពាល់ដល់វិស័យនាំចេញសម្លៀកបំពាក់ និងទេសចរណ៍ ដែលជាប្រភពចំណូលដ៏សំខាន់ ដោយការបញ្ជាទិញបានធ្លាក់ចុះ និងចំនួនភ្ញៀវទេសចរថយចុះជាបណ្តោះអាសន្ន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

មេរៀនពីវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុឆ្នាំ២០០៧-២០០៨ នៅតែមានសារៈសំខាន់សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse និងសម្រាប់សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជាក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន។ វិបត្តិនេះបានបង្ហាញពីរបៀបដែលការភ្ជាប់គ្នានៃប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុសកលអាចបញ្ជូនរលករំជើបរំជួលទៅកាន់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ តាមរយៈការធ្លាក់ចុះនៃការវិនិយោគ និងពាណិជ្ជកម្ម។ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកបានប្រឈមមុខនឹងអតិផរណាកើនឡើង ការដំឡើងអត្រាការប្រាក់ដោយធនាគារកណ្តាលធំៗដូចជា Federal Reserve និងភាពមិនច្បាស់លាស់ខាងភូមិសាស្ត្រនយោបាយ ដែលជាបញ្ហានាំឱ្យនឹកឃើញពីភាពផុយស្រួយនៃប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុ។ ដូច្នេះ ការយល់ដឹងអំពីវិបត្តិឆ្នាំ២០០៧-២០០៨ មិនគ្រាន់តែជាមេរៀនប្រវត្តិសាស្ត្រប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាការរៀនសូត្រដែលអាចជួយកសាងប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុឱ្យកាន់តែធន់ទ្រាំ និងការពារសេដ្ឋកិច្ចជាតិពីការប៉ះទង្គិចនាពេលអនាគត។