ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

គោលនយោបាយសារពើពន្ធ (Fiscal policy) គឺជាការប្រើប្រាស់ចំណូល និងចំណាយរបស់រដ្ឋាភិបាលដើម្បីមានឥទ្ធិពលលើសេដ្ឋកិច្ចជាតិ។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស គោលនយោបាយនេះត្រូវបានចាត់ទុកជាយុទ្ធសាស្ត្រស្នូលមួយរួមជាមួយគោលនយោបាយរូបិយវត្ថុ (Monetary policy) ដែលអនុវត្តដោយធនាគារកណ្ដាល។ ខណៈដែលគោលនយោបាយរូបិយវត្ថុគ្រប់គ្រងការផ្គត់ផ្គង់ប្រាក់ និងអត្រាការប្រាក់ គោលនយោបាយសារពើពន្ធផ្ដោតលើការកែសម្រួលពន្ធដារ និងថវិការដ្ឋ។

គោលដៅចម្បងៗនៃគោលនយោបាយសារពើពន្ធរួមមាន ការគ្រប់គ្រងអតិផរណាឱ្យស្ថិតក្នុងកម្រិត ២% ទៅ ៣% ការជំរុញកំណើនផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) ឱ្យបាន ២% ទៅ ៣% និងការរក្សាអត្រាគ្មានការងារធ្វើឱ្យជិតនឹងអត្រាធម្មជាតិប្រមាណ ៤% ទៅ ៥% ។ តាមវិគីភីឌា គោលការណ៍នេះមានមូលដ្ឋានលើទ្រឹស្ដីរបស់សេដ្ឋវិទូជនជាតិអង់គ្លេស John Maynard Keynes ដែលសន្និដ្ឋានថា ការកែសម្រួលកម្រិតពន្ធ និងការចំណាយរបស់រដ្ឋាភិបាលអាចមានឥទ្ធិពលផ្ទាល់ទៅលើតម្រូវការសរុប (aggregate demand) និងកម្រិតសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចទូទៅ។ រូបភាពខ្សែកោង IS-LM ខាងលើបង្ហាញពីរបៀបដែលការពង្រីកគោលនយោបាយសារពើពន្ធធ្វើឱ្យខ្សែកោង IS ផ្លាស់ទីទៅស្ដាំ បណ្ដាលឱ្យអត្រាការប្រាក់ពិតកើនឡើង និង GDP ពិតកើនឡើង ប៉ុន្តែឥទ្ធិពលនេះអាចមានការពន្យារពេល និងផលប៉ះពាល់ផ្សេងទៀតដូចជាឥទ្ធិពល crowding out ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

គោលនយោបាយសារពើពន្ធគឺជាឧបករណ៍សេដ្ឋកិច្ចដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយរដ្ឋាភិបាលស្ទើរតែគ្រប់ប្រទេសនៅទូទាំងពិភពលោក។ យោងតាមវិគីភីឌា ប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ជាច្រើនបានប្រើប្រាស់វាដើម្បីធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចមានស្ថិរភាពក្នុងអំឡុងវដ្ដសេដ្ឋកិច្ច ខណៈប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ប្រើវាដើម្បីជំរុញកំណើន និងកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រ។ ជាឧទាហរណ៍ នៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក ការអនុវត្តគោលនយោបាយសារពើពន្ធពាក់ព័ន្ធនឹងការសម្រេចចិត្តរបស់សភានិងប្រធានាធិបតី រីឯនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា គឺក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុដែលដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការរៀបចំនិងអនុវត្តគោលនយោបាយនេះ។

ប្រទេសនីមួយៗមានរចនាសម្ព័ន្ធសារពើពន្ធផ្សេងៗគ្នា ដោយខ្លះពឹងផ្អែកច្រើនលើពន្ធលើប្រាក់ចំណូល ខណៈខ្លះទៀតពឹងលើពន្ធអាករ (VAT) ឬពន្ធនាំចេញ-នាំចូល។ តាមវិគីភីឌា ការរួមផ្សំគ្នានៃគោលនយោបាយសារពើពន្ធនិងរូបិយវត្ថុអាចឱ្យអាជ្ញាធរសម្រេចបាននូវគោលដៅសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួន ដូចជាកំណើនសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់ និងអត្រាគ្មានការងារធ្វើទាប។ អង្គការអន្តរជាតិដូចជា មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ (IMF) តែងតែផ្ដល់ការណែនាំអំពីគោលនយោបាយសារពើពន្ធដល់ប្រទេសសមាជិក ដើម្បីធានាស្ថិរភាពម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

មុនសម័យទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៣០ ទស្សនៈសេដ្ឋកិច្ចដែលមានឥទ្ធិពលគឺ laissez-faire ដែលមានន័យថារដ្ឋាភិបាលគួរតែដើរតួនាទីតិចតួចក្នុងសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ច។ ប៉ុន្តែវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក (Great Depression) បានបង្ហាញថាទីផ្សារសេរីមិនអាចកែតម្រូវខ្លួនឯងបានយ៉ាងឆាប់រហ័សទេ ហើយបានបណ្ដាលឱ្យមានអត្រាគ្មានការងារធ្វើខ្ពស់និងការធ្លាក់ចុះសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។

តាមវិគីភីឌា ក្នុងបរិបទនេះ សេដ្ឋវិទូជនជាតិអង់គ្លេស John Maynard Keynes បានស្នើរថា រដ្ឋាភិបាលអាចប្រើប្រាស់ការចំណាយសាធារណៈ និងការកែសម្រួលពន្ធដើម្បីជំរុញតម្រូវការសរុប ហើយទាញសេដ្ឋកិច្ចចេញពីវិបត្តិ។ ទ្រឹស្ដី Keynesian economics របស់គាត់បានចាក់គ្រឹះឱ្យគោលនយោបាយសារពើពន្ធទំនើប ដែលក្រោយមកត្រូវបានអនុវត្តយ៉ាងទូលំទូលាយនៅទូទាំងពិភពលោក។ យោងតាមវិគីភីឌា គោលនយោបាយសារពើពន្ធ រួមជាមួយគោលនយោបាយរូបិយវត្ថុ បានក្លាយជាយុទ្ធសាស្ត្រស្នូលសម្រាប់រដ្ឋាភិបាលនានាដើម្បីសម្រេចគោលដៅសេដ្ឋកិច្ច ដូចជាការគ្រប់គ្រងអតិផរណា និងការបង្កើនការងារ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ចទំនើប គោលនយោបាយសារពើពន្ធត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាពីរប្រភេទសំខាន់ៗគឺ គោលនយោបាយពង្រីក (expansionary) និងគោលនយោបាយរួញ (contractionary) ។ តាមវិគីភីឌា នៅពេលសេដ្ឋកិច្ចធ្លាក់ចុះ រដ្ឋាភិបាលអាចបង្កើនការចំណាយសាធារណៈ ឬកាត់បន្ថយពន្ធ ដើម្បីជំរុញតម្រូវការសរុប។ ផ្ទុយទៅវិញ នៅពេលសេដ្ឋកិច្ចកំពុងឡើងកំដៅ រដ្ឋាភិបាលអាចកាត់បន្ថយការចំណាយ ឬបង្កើនពន្ធ ដើម្បីទប់ស្កាត់អតិផរណា។ វិធីសាស្ត្រនេះត្រូវបានហៅថាជាគោលនយោបាយប្រឆាំងនឹងវដ្ដសេដ្ឋកិច្ច (counter-cyclical policy) ដែលមានគោលដៅរក្សាស្ថិរភាពម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច។

ការសម្របសម្រួលរវាងគោលនយោបាយសារពើពន្ធនិងគោលនយោបាយរូបិយវត្ថុមានសារៈសំខាន់ណាស់។ បើរដ្ឋាភិបាលពង្រីកចំណាយ ប៉ុន្តែធនាគារកណ្ដាលដំឡើងអត្រាការប្រាក់ ឥទ្ធិពលជំរុញអាចត្រូវបានបន្សាប។ ម្យ៉ាងទៀត ឥទ្ធិពលវប្បធម៌ក៏ដើរតួនាទីដែរ៖ នៅក្នុងប្រទេសខ្លះ ប្រជាជនគាំទ្រការចំណាយសាធារណៈខ្ពស់សម្រាប់សុខាភិបាលនិងអប់រំ រីឯប្រទេសខ្លះទៀត ពួកគេចូលចិត្តពន្ធទាបនិងរដ្ឋតូច។ ទស្សនៈទាំងនេះជះឥទ្ធិពលដល់ការសម្រេចចិត្តគោលនយោបាយសារពើពន្ធរបស់ប្រទេសនីមួយៗ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅក្នុងបរិបទពិភពលោកបច្ចុប្បន្ន គោលនយោបាយសារពើពន្ធនៅតែជាឧបករណ៍ដ៏សំខាន់សម្រាប់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការឆ្លើយតបទៅនឹងវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច។ តាមវិគីភីឌា វាត្រូវបានប្រើដើម្បីធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចមានស្ថិរភាពនៅទូទាំងវដ្ដសេដ្ឋកិច្ច ជាពិសេសនៅពេលដែលគោលនយោបាយរូបិយវត្ថុមានដែនកំណត់ ដូចជាពេលអត្រាការប្រាក់ជិតដល់សូន្យ។ គោលនយោបាយនេះរួមបញ្ចូលការប្រើកញ្ចប់ជំរុញសារពើពន្ធ (fiscal stimulus) ដូចជាការកាត់ពន្ធបណ្ដោះអាសន្ន ឬការវិនិយោគសាធារណៈខ្នាតធំ ដើម្បីទ្រទ្រង់តម្រូវការសរុបក្នុងពេលមានវិបត្តិ។

សម្រាប់អ្នកអានរបស់ KhmerPulse ជាពិសេសអ្នកនៅកម្ពុជា គោលនយោបាយសារពើពន្ធប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ដល់ជីវភាពប្រចាំថ្ងៃតាមរយៈពន្ធ ការចំណាយសាធារណៈ និងគុណភាពសេវារដ្ឋ។ ការសម្រេចចិត្តរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាលើការដំឡើងពន្ធ ឬបង្កើនថវិកាសម្រាប់វិស័យអប់រំ សុខាភិបាល និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ តែងតែជាផ្នែកនៃយុទ្ធសាស្ត្រសារពើពន្ធ។ ដូច្នេះ ការយល់ដឹងអំពីមូលដ្ឋានគ្រឹះរបស់វាគឺជាគន្លឹះសម្រាប់ពលរដ្ឋគ្រប់រូបក្នុងការតាមដាន និងចូលរួមក្នុងកិច្ចពិភាក្សាសាធារណៈ។