ទិដ្ឋភាពទូទៅ

យោងតាមវិគីភីឌា ការឯកភាព ៥ ចំណុចរបស់អាស៊ាន គឺជាកិច្ចព្រមព្រៀងការទូតមួយដែលត្រូវបានអនុម័តដោយមេដឹកនាំប្រទេសសមាជិកនៃសមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍ (អាស៊ាន) នៅថ្ងៃទី ២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ២០២១ ក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូលពិសេសមួយនៅទីក្រុងហ្សាកាតា ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី។ ការឯកភាពនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីឆ្លើយតបនឹងវិបត្តិនយោបាយនិងអំពើហិង្សាដែលបានផ្ទុះឡើងនៅប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា បន្ទាប់ពីយោធាបានធ្វើរដ្ឋប្រហារទម្លាក់រដ្ឋាភិបាលស៊ីវិលរបស់លោកស្រី អ៊ុងសានស៊ូជី កាលពីថ្ងៃទី ១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០២១។

យោងតាមរបាយការណ៍ព័ត៌មានអន្តរជាតិ ចំណុចទាំង ៥ នៃការឯកភាពរួមមាន៖ (១) ការបញ្ឈប់អំពើហិង្សាជាបន្ទាន់នៅមីយ៉ាន់ម៉ា (២) ការជំរុញឱ្យមានការសន្ទនាស្ថាបនារវាងគ្រប់ភាគីពាក់ព័ន្ធ (៣) ការតែងតាំងបេសកជនពិសេសរបស់អាស៊ាន ដើម្បីសម្របសម្រួលកិច្ចសន្ទនា (៤) ការផ្តល់ជំនួយមនុស្សធម៌ពីអាស៊ានទៅកាន់ប្រជាជនមីយ៉ាន់ម៉ា និង (៥) ការអនុញ្ញាតឱ្យបេសកជនពិសេសចូលទៅកាន់មីយ៉ាន់ម៉ា ដើម្បីជួបជាមួយគ្រប់ភាគីពាក់ព័ន្ធ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការឯកភាពនេះមិនមានចំណងមេត្រីផ្នែកច្បាប់ឡើយ ហើយការអនុវត្តរបស់វាពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើកិច្ចសហប្រតិបត្តិការពីសំណាក់រដ្ឋាភិបាលយោធាមីយ៉ាន់ម៉ា។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា (ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាប្រទេសភូមា) ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ មានព្រំដែនខាងជើងនិងឦសានជាប់នឹងប្រទេសចិន ខាងកើតជាប់ឡាវ ខាងត្បូងជាប់ថៃ ខាងលិចជាប់ឥណ្ឌា និងខាងនិរតីជាប់ឈូងសមុទ្របេងហ្គាល់។ តាមការប៉ាន់ប្រមាណរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិក្នុងឆ្នាំ ២០២១ មីយ៉ាន់ម៉ាមានប្រជាជនប្រមាណ ៥៤ លាននាក់ ដែលមានក្រុមជនជាតិចម្រុះជាច្រើនដូចជា ភូមា សាន ការ៉ែន និងរ៉ូហ៊ីងយ៉ា។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាភូមា ហើយសាសនាពុទ្ធសាសនាគឺជាសាសនាចម្បង។

វិបត្តិនយោបាយនៅមីយ៉ាន់ម៉ាក្រោយការធ្វើរដ្ឋប្រហារបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់ប្រជាជនទូទៅ ដោយមានអ្នកស្លាប់និងអ្នករបួសជាច្រើននាក់ ក៏ដូចជាការភៀសខ្លួនរបស់ប្រជាពលរដ្ឋទៅកាន់ប្រទេសជិតខាង។ ការឯកភាព ៥ ចំណុចរបស់អាស៊ាន មានគោលបំណងសំខាន់ក្នុងការការពារសុវត្ថិភាពនិងសិទ្ធិមនុស្សរបស់ប្រជាជនមីយ៉ាន់ម៉ាទាំងនេះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាបានទទួលឯករាជ្យពីចក្រភពអង់គ្លេសនៅឆ្នាំ ១៩៤៨ ប៉ុន្តែបានធ្លាក់ក្នុងរបបយោធាអស់រយៈពេលជិត ៥ ទសវត្សរ៍ ចាប់តាំងពីរដ្ឋប្រហាររបស់នាយឧត្តមសេនីយ៍ នេវីន នៅឆ្នាំ ១៩៦២។ រហូតដល់ឆ្នាំ ២០១១ ទើបមានការបើកចំហផ្នែកនយោបាយខ្លះ ហើយការបោះឆ្នោតសកលឆ្នាំ ២០១៥ បានធ្វើឱ្យគណបក្ស NLD របស់លោកស្រី អ៊ុងសានស៊ូជី ទទួលបានជ័យជម្នះ និងបង្កើតរដ្ឋាភិបាលស៊ីវិល។ ការបោះឆ្នោតលើកទី ២ នៅឆ្នាំ ២០២០ បានបញ្ជាក់ពីប្រជាប្រិយភាពរបស់ NLD ម្តងទៀត ប៉ុន្តែយោធាមិនព្រមទទួលយកលទ្ធផល ហើយបានធ្វើរដ្ឋប្រហារទម្លាក់រដ្ឋាភិបាលនៅខែកុម្ភៈឆ្នាំ ២០២១ ដោយលើកហេតុផលពីការលួចបន្លំឆ្នោត។

យោងតាមវិគីភីឌា បន្ទាប់ពីរដ្ឋប្រហារ ប្រជាជនមីយ៉ាន់ម៉ាបានធ្វើបាតុកម្មទ្រង់ទ្រាយធំទាមទារឱ្យប្រគល់អំណាចទៅឲ្យរដ្ឋាភិបាលស៊ីវិលវិញ។ យោធាបានឆ្លើយតបដោយការបង្ក្រាបយ៉ាងឃោរឃៅ ដែលបណ្តាលឱ្យមានអ្នកស្លាប់រាប់ពាន់នាក់ និងអ្នកឃុំឃាំងរាប់ម៉ឺននាក់។ សហគមន៍អន្តរជាតិបានដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចលើរបបយោធា ហើយអាស៊ានដែលធ្លាប់ប្រកាន់គោលការណ៍មិនជ្រៀតជ្រែកកិច្ចការផ្ទៃក្នុង បានទទួលសម្ពាធយ៉ាងខ្លាំងឱ្យចាត់វិធានការ។ កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ាននៅខែមេសា ឆ្នាំ ២០២១ បានបង្កើតចេញនូវការឯកភាព ៥ ចំណុចនេះ ដោយមានការចូលរួមពីមេដឹកនាំយោធាមីយ៉ាន់ម៉ា លោក មីន អ៊ុងឡាំង។

ទោះយ៉ាងណា BBC បានរាយការណ៍ថា រដ្ឋាភិបាលយោធាមីយ៉ាន់ម៉ាមិនបានគោរពតាមចំណុចនានានៃការឯកភាពនេះភាគច្រើនឡើយ ដោយបន្តអំពើហិង្សាលើជនស៊ីវិល និងមិនអនុញ្ញាតឱ្យបេសកជនអាស៊ានចូលជួបគ្រប់ភាគី។ អាស៊ានបានព្យាយាមជាបន្តបន្ទាប់ ប៉ុន្តែមានការខ្វែងគំនិតគ្នារវាងសមាជិក រហូតដល់ជំនាន់ប្រធានអាស៊ានរបស់កម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ ២០២២ ក៏មានការជជែកវែកញែកច្រើនដែរ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ស្ថានការណ៍នយោបាយមិនស្ងប់បានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់សេដ្ឋកិច្ចមីយ៉ាន់ម៉ា។ យោងតាមរបាយការណ៍របស់ធនាគារពិភពលោក សេដ្ឋកិច្ចមីយ៉ាន់ម៉ាបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងក្នុងឆ្នាំ ២០២១ និងឆ្នាំបន្តបន្ទាប់ ដោយមានអតិផរណាខ្ពស់ ការបាត់បង់ការវិនិយោគបរទេស និងភាពអត់ការងារធ្វើជាច្រើន។ ការបិទរោងចក្រកាត់ដេរ និងវិស័យទេសចរណ៍បានធ្វើឱ្យប្រាក់ចំណូលរបស់ប្រជាជនធ្លាក់ចុះ។ ការឯកភាព ៥ ចំណុចមានគោលបំណងជួយស្តារស្ថិរភាព ដើម្បីឱ្យសេដ្ឋកិច្ចអាចងើបឡើងវិញ ប៉ុន្តែដោយសារការអនុវត្តមិនបានពេញលេញ ស្ថានការណ៍សេដ្ឋកិច្ចនៅតែមិនប្រសើរឡើយ។

ខាងផ្នែកវប្បធម៌ ជម្លោះបានបំផ្លាញបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌មួយចំនួន ហើយរារាំងសេរីភាពសារព័ត៌មាននិងសិល្បៈ។ ក្រុមជនជាតិភាគតិចជាច្រើន ជាពិសេសជនជាតិរ៉ូហ៊ីងយ៉ា បានរងគ្រោះយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរពីអំពើហិង្សានិងការរើសអើង។ ការផ្តល់ជំនួយមនុស្សធម៌ក្រោមការឯកភាព ៥ ចំណុច មានសារៈសំខាន់ណាស់ តែការចូលដំណើរការនៅមានកម្រិត។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការឯកភាព ៥ ចំណុចមានសារៈសំខាន់ណាស់ ព្រោះកម្ពុជាជាសមាជិកអាស៊ាន ហើយមានព្រំដែនជាប់នឹងថៃ និងជាអ្នកពាក់ព័ន្ធដោយប្រយោលនៅក្នុងវិបត្តិមីយ៉ាន់ម៉ា។ ក្នុងនាមជាប្រធានអាស៊ានក្នុងឆ្នាំ ២០២២ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន បានធ្វើដំណើរទៅកាន់មីយ៉ាន់ម៉ា ក្នុងកិច្ចប្រឹងប្រែងជំរុញការឯកភាព ៥ ចំណុច ប៉ុន្តែក៏ទទួលរងការរិះគន់ពីសហគមន៍អន្តរជាតិផងដែរ។

គិតត្រឹមពាក់កណ្តាលឆ្នាំ ២០២៦ ការឯកភាព ៥ ចំណុចនៅតែជាក្របខ័ណ្ឌការទូតសំខាន់តែមួយគត់ដែលអាស៊ានមានសម្រាប់ដោះស្រាយវិបត្តិមីយ៉ាន់ម៉ា។ តាមការរាយការណ៍របស់ Reuters អាស៊ានកំពុងពិចារណាជម្រើសថ្មី រួមទាំងការមិនអញ្ជើញតំណាងយោធាមីយ៉ាន់ម៉ាឲ្យចូលរួមប្រជុំកំពូល ប៉ុន្តែគ្មានដំណោះស្រាយច្បាស់លាស់ណាមួយនៅឡើយទេ។ BBC ក៏បានរាយការណ៍ថា អ្នកជំនាញបារម្ភថា ប្រសិនបើវិបត្តិមិនដោះស្រាយ វានឹងប៉ះពាល់ដល់សន្តិសុខតំបន់ រួមទាំងការជួញដូរខុសច្បាប់ និងជនភៀសខ្លួនដែលអាចហូរចូលមកប្រទេសជិតខាង កម្ពុជាក៏អាចរងផលប៉ះពាល់ដែរ។