ទិដ្ឋភាពទូទៅ

យោងតាមសម្ភារៈពី Wikipedia ប្រទេសហ្វីលីពីន គឺជាប្រជុំកោះមួយនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលរងឥទ្ធិពលខ្លាំងពីព្យុះទីហ្វុងដែលបង្កើតនៅមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។ ជាមធ្យម មានព្យុះទីហ្វុងប្រមាណ ២០ ចូលមកតំបន់របស់ខ្លួនជារៀងរាល់ឆ្នាំ ភាគច្រើន បង្កឲ្យមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង និងទឹកជំនន់ធ្ងន់ធ្ងរ។ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហានេះ រដ្ឋាភិបាលបានចំណាយថវិការាប់លានដុល្លារលើគម្រោងគ្រប់គ្រងទឹកជំនន់ ប៉ុន្តែអំពើពុករលួយបានធ្វើឲ្យគម្រោងជាច្រើនបរាជ័យ ឬមិនមានប្រសិទ្ធភាព។ ករណីល្បីល្បាញរួមមាន ការកេងបន្លំមូលនិធិអភិវឌ្ឍន៍ PDAF និងគម្រោងខ្មោចក្នុងក្រសួងសាធារណការ។ យោងតាមរបាយការណ៍របស់អង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិ វិស័យហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនៅហ្វីលីពីន គឺជាវិស័យដែលមានអត្រាពុករលួយខ្ពស់ ដែលធ្វើឲ្យប្រទេសនេះបាត់បង់ឱកាសក្នុងការកាត់បន្ថយហានិភ័យពីគ្រោះធម្មជាតិ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ហ្វីលីពីនមានប្រជាជនរស់នៅជាង ១១០ លាននាក់ (តាមការប៉ាន់ប្រមាណឆ្នាំ២០២៤) ដោយប្រមូលផ្តុំយ៉ាងច្រើននៅក្នុងទីក្រុងម៉ានីល (Metro Manila) ដែលមានប្រជាជនប្រមាណ ១៣ លាននាក់។ តំបន់រដ្ឋធានីនេះ មានផ្ទៃដីទាប ហ៊ុមព័ទ្ធដោយសមុទ្រ និងទន្លេប៉ាស៊ីក ដែលធ្វើឲ្យវាងាយរងគ្រោះពីឥទ្ធិពលនៃជំនោរសមុទ្រ និងទឹកភ្លៀង។ រដូវវស្សាចាប់ពីខែមិថុនាដល់ខែវិច្ឆិកា ជាពេលដែលទឹកជំនន់កើតមានញឹកញាប់ ហើយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបានបង្កើនភាពញឹកញាប់ និងកម្លាំងរបស់ព្យុះទីហ្វុង ដែលធ្វើឲ្យបញ្ហាកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។ ប្រព័ន្ធបង្ហូរទឹកក្នុងក្រុងមានសភាពចាស់ទ្រុឌទ្រោម ហើយការគ្រប់គ្រងសំរាមមិនបានល្អ ធ្វើឲ្យលូត្រូវស្ទះ ដែលជាមូលហេតុចម្បងមួយដែលនាំឲ្យទឹកជំនន់នៅតែកើតឡើងសូម្បីតែពេលភ្លៀងមិនខ្លាំងក៏ដោយ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

នៅឆ្នាំ២០០៩ ព្យុះទីហ្វុងកេតសាណា (Ondoy) បាននាំមកភ្លៀងធ្លាក់ក្នុងបរិមាណកំណត់ត្រា បង្កឲ្យទឹកជំនន់ជន់លិច ៨០% នៃទីក្រុងម៉ានីល និងតំបន់ជិតខាង ដោយបណ្តាលឲ្យមនុស្សរាប់រយនាក់ស្លាប់ និងខូចខាតទ្រព្យសម្បត្តិរាប់ពាន់លានដុល្លារ។ បន្ទាប់ពីគ្រោះមហន្តរាយនេះ រដ្ឋាភិបាលបានសន្យាកែលម្អហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងបង្កើនថវិកាគ្រប់គ្រងទឹកជំនន់។ យ៉ាងណាមិញ នៅឆ្នាំ២០១៣ រឿងអាស្រូវ "PDAF scam" បានផ្ទុះឡើង ដែលនាំឲ្យសាធារណៈដឹងថា ថវិកាដែលបានបម្រុងសម្រាប់គម្រោងសាធារណៈ ត្រូវបានសមាជិកសភាមួយចំនួន រួមជាមួយអ្នកជំនួញ ជេណិត លីម-ណាប៉ូលេស (Janet Lim-Napoles) កេងប្រវ័ញ្ចទៅក្នុងហោប៉ៅផ្ទាល់ខ្លួន តាមរយៈការបង្កើតគម្រោងខ្មោច រួមទាំងគម្រោងទឹកជំនន់។ ការសវនកម្មក្រោយមករកឃើញថា ថវិកាជាង ១០ ពាន់លានប៉េសូ ត្រូវបានបន្លំ។ ករណីនេះបានបង្កឲ្យមានការតវ៉ាទ្រង់ទ្រាយធំ និងកំណែទម្រង់ប្រព័ន្ធថវិកា ប៉ុន្តែអំពើពុករលួយនៅតែបន្ត ដូចមានការរាយការណ៍ពីគម្រោងរបស់ DPWH ក្រោមកម្មវិធី "Build, Build, Build" ដែលមានការចំណាយហួសហេតុ និងការសាងសង់មិនបានតាមស្តង់ដារ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

គ្រោះទឹកជំនន់បង្កឲ្យមានការខូចខាតផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរជាបន្តបន្ទាប់។ តាមរបាយការណ៍របស់ធនាគារពិភពលោក (World Bank) គ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិបានធ្វើឲ្យ GDP របស់ហ្វីលីពីនថយចុះជាមធ្យម ០,៥% ក្នុងមួយឆ្នាំ ហើយការខាតបង់សរុបក្នុងរយៈពេល ៣០ ឆ្នាំកន្លងមក មានទំហំទឹកប្រាក់រាប់សិបពាន់លានដុល្លារ។ អំពើពុករលួយធ្វើឲ្យកាកសំណល់ថវិកាកាន់តែច្រើន ហើយការខ្វះការវិនិយោគពិតប្រាកដលើប្រព័ន្ធការពារទឹកជំនន់ រួមចំណែកធ្វើឲ្យសហគមន៍ងាយរងគ្រោះជាងមុន។ នៅផ្នែកវប្បធម៌ ប្រជាជនហ្វីលីពីនមានស្មារតីសហគមន៍រឹងមាំ ហៅថា "បាយ៉ានីហាន" (bayanihan) ដែលពួកគេជួយគ្នាក្នុងពេលមានអាសន្ន។ ទោះយ៉ាងណា ការឆ្លើយតបពីថ្នាក់ក្រោមតែមួយមុខមិនគ្រប់គ្រាន់ទេ បើគ្មានប្រព័ន្ធហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធល្អ និងការគ្រប់គ្រងប្រកបដោយតម្លាភាពពីរដ្ឋាភិបាល។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ក្នុងឆ្នាំបច្ចុប្បន្ន ២០២៦ ហ្វីលីពីននៅតែបន្តប្រឈមមុខនឹងព្យុះទីហ្វុងនិងទឹកជំនន់ ហើយរបាយការណ៍ពីគណៈកម្មការសវនកម្មនៅតែបង្ហាញពីភាពមិនប្រក្រតីនៅក្នុងគម្រោងគ្រប់គ្រងទឹកជំនន់។ រដ្ឋបាលរបស់ប្រធានាធិបតី បុងបុង ម៉ាកូស (Bongbong Marcos) បានសន្យាពង្រឹងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងអំពើពុករលួយ តែក្រុមអ្នកឃ្លាំមើលថា គ្មានការផ្លាស់ប្តូរធំដុំនៅឡើយ។ សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា ប្រធានបទនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធដោយផ្ទាល់៖ កម្ពុជាក៏ទទួលរងនូវទឹកជំនន់ប្រចាំឆ្នាំ ជាពិសេសនៅតំបន់ទន្លេសាប និងទន្លេមេគង្គ ហើយគម្រោងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធធំៗ ដូចជា ការសាងសង់ប្រឡាយ និងទំនប់ទឹក ត្រូវបានគេចោទប្រកាន់ថា មានអំពើពុករលួយ និងការរំលោភដីធ្លី។ ករណីរបស់ហ្វីលីពីនបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា បើគ្មានយន្តការត្រួតពិនិត្យដ៏រឹងមាំទេ ការចំណាយសាធារណៈលើការការពារទឹកជំនន់អាចនឹងក្លាយជាប្រភពនៃអំពើពុករលួយ ជំនួសឲ្យការដោះស្រាយបញ្ហា។