ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ជាសព្វវចនាធិប្បាយសេរី គ្រោះទឹកជំនន់ គឺជាការជន់លិចនៃទឹកដែលគ្របដណ្តប់លើដីដែលជាធម្មតាស្ងួត។ ពាក្យនេះក៏អាចសំដៅដល់ការហូរចូលនៃជំនោរផងដែរ។ ហានិភ័យគ្រោះទឹកជំនន់ ជាការវាយតម្លៃនូវលទ្ធភាពដែលទឹកជំនន់នឹងកើតឡើង និងកម្រិតនៃផលប៉ះពាល់ដែលអាចកើតមានលើសង្គម សេដ្ឋកិច្ច និងបរិស្ថាន។ ការប្រែប្រួលនៃបរិស្ថានដោយមនុស្ស ដូចជាការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ ការលុបបំបាត់តំបន់ដីសើម និងការកសាងទំនប់ទប់ទឹក បានបង្កើនភាពញឹកញាប់ និងកម្រិតធ្ងន់ធ្ងរនៃទឹកជំនន់។ លើសពីនេះ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដែលបណ្តាលឱ្យមានព្យុះខ្លាំងជាងមុន និងការកើនឡើងកម្ពស់ទឹកសមុទ្រ ក៏ជាកត្តាជំរុញឱ្យហានិភ័យទឹកជំនន់កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើងផងដែរ។ គ្រោះទឹកជំនន់ជាក្តីបារម្ភដ៏សំខាន់នៅក្នុងវិស័យកសិកម្ម វិស្វកម្មស៊ីវិល និងសុខភាពសាធារណៈ ព្រោះវាអាចបណ្តាលឱ្យខូចខាតទ្រព្យសម្បត្តិ បាត់បង់ដំណាំ និងការរីករាលដាលជំងឺឆ្លងតាមទឹក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា គ្រោះទឹកជំនន់កើតឡើងនៅទូទាំងពិភពលោក ប៉ុន្តែតំបន់ខ្លះមានភាពងាយរងគ្រោះខ្ពស់ជាងគេ ដូចជា តំបន់ទំនាបលិចទឹក តំបន់ឆ្នេរ ដីសណ្តទន្លេ និងតំបន់ដែលទទួលរងឥទ្ធិពលខ្យល់មូសុង។ ប្រទេសដែលមានហានិភ័យខ្ពស់រួមមាន ឥណ្ឌា បង់ក្លាដែស ឥណ្ឌូនេស៊ី វៀតណាម ចិន និងប្រទេសនៅអនុតំបន់ទន្លេមេគង្គដូចជាកម្ពុជា និងឡាវ។ ប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុងតំបន់ទាំងនោះ ជាពិសេសប្រជាជនក្រីក្រនៅតំបន់ជនបទ ឬនៅក្នុងកន្លែងដែលគ្មានហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធគ្រប់គ្រាន់ ងាយរងគ្រោះខ្លាំងបំផុត។ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ មនុស្សរាប់សិបលាននាក់ត្រូវជម្លៀសចេញពីទីលំនៅដោយសារទឹកជំនន់។ នៅកម្ពុជា ទឹកជំនន់តែងតែកើតមានឡើងនៅតំបន់ទំនាបកណ្តាលជុំវិញបឹងទន្លេសាប និងទន្លេមេគង្គ ដែលជាប្រភពចិញ្ចឹមជីវិតដ៏សំខាន់ ប៉ុន្តែក៏នាំមកនូវការបំផ្លិចបំផ្លាញនៅពេលដែលទឹកឡើងខ្លាំងជ្រុលដែរ។ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបានធ្វើឱ្យរបបទឹកភ្លៀងមានលក្ខណៈមិនទៀងទាត់ បង្កើនហានិភ័យកាន់តែខ្លាំងសម្រាប់សហគមន៍ជនបទ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានកត់ត្រាថា ទឹកជំនន់បានលេចឡើងនៅក្នុងរឿងព្រេងនិទាននៃអរិយធម៌ជាច្រើន ដូចជារឿងទឹកជំនន់របស់លោកណូអេក្នុងព្រះគម្ពីរ និងវីរកថា Gilgamesh ។ នៅសម័យបុរាណ ទឹកជំនន់ក៏បានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការបង្កើតដីមានជីជាតិនៅតាមច្រាំងទន្លេនីល និងអឺប្រាត-ទីគ្រីស ដែលជួយឱ្យសង្គមកសិកម្មរីកចម្រើន។ ប៉ុន្តែគ្រោះទឹកជំនន់ធ្ងន់ធ្ងរក៏បានបង្កការបំផ្លិចបំផ្លាញយ៉ាងធំធេងផងដែរ។ ឧទាហរណ៍ គ្រោះទឹកជំនន់នៅចិនឆ្នាំ១៩៣១ ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាគ្រោះធម្មជាតិដ៏សាហាវបំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ហើយទឹកជំនន់ទន្លេលឿងឆ្នាំ១៩៣៨ ដែលបណ្តាលមកពីការទំលាយទំនប់ដោយចេតនាក្នុងសង្គ្រាមចិន-ជប៉ុន បានបណ្តាលឱ្យមនុស្សស្លាប់រាប់រយពាន់នាក់។ នៅសម័យទំនើប ព្រឹត្តិការណ៍ដូចជាខ្យល់ព្យុះ Katrina ឆ្នាំ២០០៥ ដែលបានជន់លិចទីក្រុង New Orleans សហរដ្ឋអាមេរិក បានបង្ហាញពីភាពបរាជ័យនៃហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធការពារទឹក និងផលប៉ះពាល់ជាសាកល។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចពីទឹកជំនន់អាចមានទំហំធំធេង ដោយការខូចខាតទ្រព្យសម្បត្តិ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ផលិតកម្មកសិកម្ម និងការរំខានដល់អាជីវកម្ម ត្រូវបានរាយការណ៍ថាបានបង្កឱ្យមានការបាត់បង់រាប់ពាន់លានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំៗ។ វិស័យកសិកម្មងាយរងគ្រោះជាពិសេស ដោយសារដំណាំត្រូវបំផ្លាញ និងដីបាត់បង់ជីជាតិ។ ក្រៅពីនេះ វប្បធម៌ក៏ដើរតួនាទីក្នុងការឆ្លើយតបនឹងហានិភ័យទឹកជំនន់ដែរ។ សហគមន៍ជាច្រើនបានបង្កើតប្រពៃណី និងការសាងសង់ដែលសម្របទៅនឹងទឹកជំនន់ ដូចជាផ្ទះដំណាប់នៅតំបន់ទំនាបលិចទឹក និងពិធីបុណ្យទាក់ទងនឹងទឹក ដូចជាពិធីបុណ្យអុំទូកនៅកម្ពុជា ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីទំនាក់ទំនងរវាងប្រជាជន និងវដ្តនៃទឹក។ ការវិនិយោគលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធកាត់បន្ថយហានិភ័យ ដូចជាទំនប់ការពារ ប្រព័ន្ធប្រកាសអាសន្នដំបូង និងការធានារ៉ាប់រងទឹកជំនន់ ក៏ជាយុទ្ធសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់ក្នុងការទប់ទល់នឹងគ្រោះមហន្តរាយនេះ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបានធ្វើឱ្យហានិភ័យគ្រោះទឹកជំនន់កើនឡើងជាលំដាប់។ តាមវិគីភីឌា ព្រឹត្តិការណ៍អាកាសធាតុធ្ងន់ធ្ងរដូចជាព្យុះ និងជំនន់ទឹកភ្លៀងកាន់តែញឹកញាប់ និងខ្លាំងជាងមុន។ ឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែងរួមមាន ទឹកជំនន់ធ្ងន់ធ្ងរនៅប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ឆ្នាំ២០២១ ប៉ាគីស្ថានឆ្នាំ២០២២ លីប៊ីឆ្នាំ២០២៣ និងថ្មីៗនេះនៅរដ្ឋ Rio Grande do Sul ប្រទេសប្រេស៊ីល ក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៤។ ព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនេះបានបង្ហាញពីភាពងាយរងគ្រោះនៃសហគមន៍ទាំងនៅក្នុងប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ និងកំពុងអភិវឌ្ឍន៍។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse នៅកម្ពុជា ការយល់ដឹងអំពីហានិភ័យទឹកជំនន់គឺមានសារៈសំខាន់ ពីព្រោះកម្ពុជាជាប្រទេសមួយដែលពឹងផ្អែកលើវិស័យកសិកម្ម និងទឹកទន្លេ ហើយប្រឈមនឹងទឹកជំនន់រៀងរាល់រដូវវស្សា។ ការវិនិយោគលើប្រព័ន្ធប្រកាសអាសន្ន ការកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធធន់នឹងទឹក និងការអប់រំស្តីពីការរស់នៅជាមួយទឹកជំនន់ គឺជាគន្លឹះក្នុងការកាត់បន្ថយហានិភ័យនេះ។