ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia ទឹកជំនន់គឺជាការហូរហៀររបស់ទឹកដែលលិចលង់ដីដែលជាធម្មតាស្ងួត។ ក្នុងន័យនៃ «ទឹកហូរ» ពាក្យនេះក៏អាចប្រើប្រាស់ចំពោះការឡើងរបស់ជំនោរដែលហូរចូលមកលិចដីផងដែរ។ ទឹកជំនន់គឺជាបញ្ហាដែលទាក់ទងនឹងវិស័យកសិកម្ម វិស្វកម្មសំណង់ស៊ីវិល និងសុខភាពសាធារណៈ។

ការផ្លាស់ប្តូរដែលមនុស្សធ្វើឡើងលើបរិស្ថាន ជារឿយៗធ្វើឱ្យទឹកជំនន់កាន់តែខ្លាំង និងកើតឡើងញឹកញាប់ជាងមុន។ ឧទាហរណ៍ ការកាប់ព្រៃឈើ ការបាត់បង់តំបន់ដីសើម ការកែប្រែផ្លូវទឹក ឬការសាងសង់ទំនប់ការពារ សុទ្ធតែអាចប៉ះពាល់ដល់ដំណើរទឹក។ បញ្ហាបរិស្ថានសកល ដូចជាការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ក៏ជាកត្តាជំរុញផងដែរ ព្រោះវាធ្វើឱ្យវដ្តទឹកកាន់តែខ្លាំង និងកម្រិតទឹកសមុទ្រកើនឡើង។ យោងតាម Wikipedia ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុធ្វើឱ្យព្រឹត្តិការណ៍អាកាសធាតុខ្លាំងកើតឡើងញឹកញាប់ និងខ្លាំងជាងមុន ដែលនាំឱ្យមានទឹកជំនន់កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ និងបង្កើនហានិភ័យទឹកជំនន់។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ទឹកជំនន់អាចកើតឡើងនៅក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រចម្រុះគ្នា។ តាម Wikipedia រូបភាពដែលបានរក្សាទុកបង្ហាញពីទឹកជំនន់នៅលើអូរមួយ ដែលបណ្តាលមកពីភ្លៀងមូសុងខ្លាំង និងជំនោរខ្ពស់នៅទីក្រុង Darwin ដែនដីខាងជើង ប្រទេសអូស្ត្រាលី។ តំបន់វាលទំនាប និងមាត់ទន្លេក៏ងាយរងទឹកជំនន់ដែរ។ ជាឧទាហរណ៍ Wikipedia បង្ហាញទឹកជំនន់លិចលង់នៅជិត Georgetown រដ្ឋ Minnesota ក្នុងជ្រលងទន្លេ Red River នៃសហរដ្ឋអាមេរិក និងផ្ទះដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយទឹកជំនន់នៅ Ilmajoki តំបន់ South Ostrobothnia ប្រទេសហ្វាំងឡង់ ជាកន្លែងដែលទឹកជំនន់រដូវផ្ការីកកើតឡើងជារឿយៗ។

អ្នករស់នៅតាមតំបន់ទំនាបទន្លេ តំបន់ឆ្នេរ និងសហគមន៍កសិកម្ម ច្រើនតែប្រឈមមុខនឹងហានិភ័យទឹកជំនន់ខ្ពស់។ ទឹកជំនន់អាចលិចលង់ផ្ទះសម្បែង ដំណាំ និងផ្លូវថ្នល់ ហើយក៏អាចនាំមកនូវដីល្បាប់យ៉ាងច្រើនទៀតផង។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ទឹកជំនន់បានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិ។ តាម Wikipedia រូបភាពប្រវត្តិសាស្ត្រមួយបង្ហាញពីទាហានគួមីនតាំងចិន អំឡុងពេលទឹកជំនន់ទន្លេលឿងឆ្នាំ១៩៣៨។ ទឹកជំនន់ធំៗខ្លះបានបង្កការបំផ្លិចបំផ្លាញ និងគ្រោះមហន្តរាយយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ ឧទាហរណ៍ យោងតាម Wikipedia ទឹកជំនន់បន្ទាប់ពីព្យុះស៊ីក្លូនឆ្នាំ១៩៩១ នៅប្រទេសបង់ក្លាដែស បានសម្លាប់មនុស្សប្រហែល ១៤០.០០០ នាក់។

ព្យុះ Hurricane Katrina នៅឆ្នាំ២០០៥ បានធ្វើឱ្យទីក្រុង New Orleans សហរដ្ឋអាមេរិក លិចលង់ ដូចដែលបង្ហាញក្នុងរូបភាពរបស់ Wikipedia។ ក្រៅពីនេះ ទឹកជំនន់ក៏លេចឡើងក្នុងសិល្បៈ និងវប្បធម៌ផងដែរ។ គំនូរ «A Flood on Java» ដោយ Raden Saleh ប្រហែលឆ្នាំ១៨៦៥–១៨៧៦ បង្ហាញមនុស្សកំពុងរកទីជ្រកកោនពីទឹកជំនន់នៅកោះជ្វា ហើយគំនូរ «The Deluge» របស់ Gustave Doré បង្ហាញរឿងទឹកជំនន់ធំ ដែលជារូបគំនូរនៅក្នុងសៀវភៅគម្ពីរ។ នេះបង្ហាញថា ទឹកជំនន់មិនមែនគ្រាន់តែជាបាតុភូតធម្មជាតិប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជាផ្នែកមួយនៃការចងចាំ និងការប្រាប់រឿងរបស់សង្គមមនុស្សផងដែរ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ទឹកជំនន់បង្កផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងខ្លាំង ជាពិសេសលើវិស័យកសិកម្ម។ តាម Wikipedia រូបភាពបង្ហាញចំការ Walnut ដែលលិចទឹកនៅស្រុក Butte រដ្ឋ California បន្ទាប់ពីទន្លេបរិយាកាសជាច្រើនបានបក់បោក នៅដើមឆ្នាំ២០២៣។ ទឹកជំនន់មិនត្រឹមតែបង្កការខូចខាតដោយទឹកប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏អាចទុកដីល្បាប់យ៉ាងច្រើននៅលើផ្ទះ និងដីស្រែចម្ការផងដែរ ដូចដែលឃើញក្នុងទឹកជំនន់ Kerala ប្រទេសឥណ្ឌា ឆ្នាំ២០១៨។

ដើម្បីកាត់បន្ថយការខាតបង់ សង្គមជាច្រើនបានកសាងរចនាសម្ព័ន្ធគ្រប់គ្រងទឹកជំនន់ ដូចជាទំនប់ និងសំណង់បង្ហៀរទឹកជាដើម។ ឧទាហរណ៍ Wikipedia បង្ហាញសំណង់បង្ហៀរទឹកដែលសាងសង់នៅលើទន្លេ Humber ក្នុងខេត្ត Ontario ប្រទេសកាណាដា ដើម្បីទប់ស្កាត់ការកើតឡើងវិញនៃទឹកជំនន់ដ៏មហន្តរាយ។ ក្នុងវិស័យវប្បធម៌ រឿងទឹកជំនន់លេចឡើងក្នុងគំនូរ និងរឿងព្រេងនានា ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការគោរព និងការភ័យខ្លាចចំពោះអំណាចនៃទឹក។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន ទឹកជំនន់មានសារៈសំខាន់កាន់តែខ្លាំង។ យោងតាម Wikipedia ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុធ្វើឱ្យព្រឹត្តិការណ៍អាកាសធាតុខ្លាំងកើតឡើងញឹកញាប់ និងខ្លាំងជាងមុន ដែលបង្កើនហានិភ័យទឹកជំនន់នៅទូទាំងពិភពលោក។ ឧទាហរណ៍ថ្មីៗមួយគឺទឹកជំនន់នៅទីក្រុង Porto Alegre ប្រទេសប្រេស៊ីល ក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៤ ដូចដែលបង្ហាញក្នុងរូបភាពរបស់ Wikipedia។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse នៅកម្ពុជា និងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ប្រធានបទទឹកជំនន់គឺមានភាពពាក់ព័ន្ធខ្លាំង ពីព្រោះតំបន់នេះពឹងផ្អែកលើវាលទំនាបទន្លេ និងរដូវមូសុង។ ការយល់ដឹងអំពីមូលហេតុ ផលប៉ះពាល់ និងវិធានការគ្រប់គ្រងទឹកជំនន់ អាចជួយសហគមន៍ត្រៀមលក្ខណៈប្រឈមនឹងព្រឹត្តិការណ៍ខ្លាំងនាពេលអនាគត។