ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវីគីភីឌា សន្តិសុខស្បៀងគឺជាស្ថានភាពដែលប្រជាជនមានការចូលដំណើរការដែលអាចជឿទុកចិត្តបានទៅកាន់បរិមាណអាហារដែលគ្រប់គ្រាន់ មានតម្លៃសមរម្យ និងមានសុខភាពល្អ។ សន្តិសុខស្បៀងមិនមែនសំដៅតែលើការមានអាហារគ្រប់គ្រាន់នោះទេ ប៉ុន្តែក៏រួមបញ្ចូលការចូលដំណើរការដោយសមភាពសម្រាប់មនុស្សគ្រប់គ្នាដោយមិនគិតពីវណ្ណៈ ភេទ ស្ថានភាព ជនជាតិ ឬសាសនាឡើយ។ កត្តាដូចជាគ្រោះរាំងស្ងួត ទឹកជំនន់ ការរាំងខ្ទប់ការដឹកជញ្ជូន កង្វះឥន្ធនៈ អស្ថិរភាពសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គ្រាម អាចបណ្តាលឱ្យមានការរំខានដល់ការផ្គត់ផ្គង់ស្បៀង។ នៅពេលដែលសន្តិសុខស្បៀងត្រូវបានបាត់បង់ ប្រជាជនត្រូវប្រឈមនឹងភាពអត់ឃ្លាន ឬការភ័យខ្លាចពីការអត់ឃ្លាន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ភាពអសន្តិសុខស្បៀងមានវិសមភាពយ៉ាងខ្លាំងទៅតាមតំបន់ភូមិសាស្ត្រ និងក្រុមប្រជាជន។ តាមវីគីភីឌា ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍នៅទ្វីបអាព្រិច និងអាស៊ី មានអត្រាអសន្តិសុខស្បៀងខ្ពស់ជាងប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍។ សូម្បីតែនៅក្នុងប្រទេសអ្នកមានក៏ដោយ ក្រុមជនជាតិភាគតិច និងគ្រួសារដែលមានប្រាក់ចំណូលទាប ទំនងជាជួបប្រទះភាពអសន្តិសុខស្បៀងច្រើនជាង។ ឧទាហរណ៍ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ទិន្នន័យពី USDA បង្ហាញថាគ្រួសារជនជាតិអាព្រិចអាមេរិក និងជនជាតិដើមអាមេរិក មានអត្រាអសន្តិសុខស្បៀងខ្ពស់ជាងគ្រួសារជនជាតិស្បែកស។ លើសពីនេះ ស្ត្រី កុមារ និងមនុស្សចាស់ដែលរស់នៅក្នុងតំបន់ជនបទ ឬតំបន់ដែលរងផលប៉ះពាល់ដោយសង្គ្រាម ក៏មានហានិភ័យខ្ពស់ផងដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

គំនិតនៃ "សន្តិសុខស្បៀង" បានកើតមានឡើងជាផ្លូវការនៅក្នុងសន្និសីទស្បៀងអាហារពិភពលោកឆ្នាំ ១៩៧៤ ដែលផ្តោតលើការធានាការផ្គត់ផ្គង់អាហារគ្រប់គ្រាន់។ ប៉ុន្តែប្រវត្តិសាស្ត្រនៃភាពអត់ឃ្លានបានបង្ហាញថា ការមានអាហារគ្រប់គ្រាន់មិនមែនគ្រាន់តែជាបញ្ហាផលិតកម្មនោះទេ។ ឧទាហរណ៍ គ្រោះទុរភិក្សនៅបេងហ្គាល់ឆ្នាំ ១៩៤៣ ដែលបានសម្លាប់មនុស្សរាប់លាននាក់ មិនមែនបណ្តាលមកពីកង្វះស្រូវសរុបនោះទេ ប៉ុន្តែដោយសារកត្តានយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច និងការរាំងខ្ទប់ការដឹកជញ្ជូនក្នុងសម័យសង្គ្រាមលោកលើកទី ២។

ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៨០ និង ១៩៩០ អង្គការស្បៀងអាហារ និងកសិកម្មរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ (FAO) បានពង្រីកនិយមន័យដើម្បីរួមបញ្ចូលការចូលដំណើរការ ការប្រើប្រាស់ និងស្ថិរភាពនៃការផ្គត់ផ្គង់។ តាមវីគីភីឌា សព្វថ្ងៃសន្តិសុខស្បៀងផ្អែកលើសសរស្តម្ភ ៤៖ ភាពអាចរកបាន (availability) ការចូលដំណើរការ (access) ការប្រើប្រាស់ (utilization) និងស្ថិរភាព (stability)។ ការផ្លាស់ប្តូរនេះបានធ្វើឱ្យគោលនយោបាយផ្តោតទៅលើការកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រ និងវិសមភាព មិនមែនត្រឹមតែការបង្កើនផលិតកម្មឡើយ។ បដិវត្តន៍បៃតង (Green Revolution) ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៦០ បានបង្កើនផលិតកម្មស្បៀងយ៉ាងខ្លាំង ប៉ុន្តែមិនបានលុបបំបាត់ភាពអត់ឃ្លានទាំងស្រុងនោះទេ ដោយសារការចូលដំណើរការមិនស្មើគ្នា។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

កត្តាសេដ្ឋកិច្ចមានឥទ្ធិពលខ្លាំងលើសន្តិសុខស្បៀង។ តម្លៃម្ហូបអាហារដែលឡើងខ្ពស់បានធ្វើឱ្យគ្រួសារក្រីក្រមិនអាចទិញអាហារបានគ្រប់គ្រាន់។ តាមទិន្នន័យរបស់ FAO ដែលដកស្រង់ដោយវីគីភីឌា សន្ទស្សន៍តម្លៃម្ហូបអាហារសកលបានប្រែប្រួលខ្លាំងចន្លោះឆ្នាំ ២០១៤ និង ២០២៤ ដោយទំនិញដូចជាសាច់ ទឹកដោះគោ ធញ្ញជាតិ ប្រេង និងស្ករ មានការប្រែប្រួលតាមស្ថានភាពទីផ្សារ។ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ជម្លោះ និងការរំខានខ្សែចង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ សុទ្ធតែជាកត្តាជំរុញឱ្យតម្លៃកើនឡើង។

ផ្នែកវប្បធម៌ក៏មានតួនាទីសំខាន់ដែរ។ ការចំណាយចោលនូវអាហារ (food waste) គឺជាបញ្ហាធំមួយនៅក្នុងប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ ដែលប៉ះពាល់ដល់ធនធាននិងសន្តិសុខស្បៀងសកល។ ផ្ទុយទៅវិញ នៅប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ការបាត់បង់អាហារក្រោយការប្រមូលផល (post-harvest losses) ដោយសារកង្វះបច្ចេកវិទ្យា គឺជាបញ្ហាចម្បង។ តាមវីគីភីឌា ការបរិភោគសត្វល្អិត (entomophagy) ដូចជាកណ្តូប ដង្កូវនាង និងដង្កូវឫស្សី អាចជាជម្រើសប្រកបដោយនិរន្តរភាពសម្រាប់ប្រូតេអ៊ីន ហើយក្នុងវប្បធម៌ខ្លះ នេះគឺជាប្រពៃណីចំណាស់មួយ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ន សន្តិសុខស្បៀងជាប្រធានបទដ៏ក្តៅគគុកក្នុងទិដ្ឋភាពសកល ជាពិសេសក្រោយវិបត្តិជំងឺកូវីដ-១៩ និងសង្គ្រាមនៅអ៊ុយក្រែន ដែលបានរំខានដល់ការផ្គត់ផ្គង់ស្រូវ សាច់ និងប្រេងឆា។ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដូចជាគ្រោះរាំងស្ងួត និងទឹកជំនន់ បានធ្វើឱ្យបញ្ហាកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ ជាពិសេសនៅតំបន់ដែលពឹងផ្អែកលើកសិកម្ម។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលជាប្រទេសកសិកម្ម និងមានប្រជាជនជាង ៧០% ពឹងផ្អែកលើកសិកម្ម សន្តិសុខស្បៀងគឺជាបញ្ហាស្នូល។ គ្រោះទឹកជំនន់តាមដងទន្លេមេគង្គ និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ គំរាមកំហែងដល់ផលិតកម្មស្រូវ។ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានដាក់ចេញគោលនយោបាយសន្តិសុខស្បៀង ដើម្បីធានាការផ្គត់ផ្គង់ស្រូវ និងលើកកម្ពស់កសិកម្មនិរន្តរភាព។ ជាអន្តរជាតិ គោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយនិរន្តរភាពទី ២ (SDG 2) របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ បានកំណត់គោលដៅលុបបំបាត់ភាពអត់ឃ្លាននៅឆ្នាំ ២០៣០។ កម្មវិធីស្បៀងអាហារពិភពលោក (WFP) បានព្រមានថា ដោយគ្មានវិធានការបន្ទាន់ មនុស្សរាប់រយលាននាក់អាចប្រឈមនឹងភាពអត់ឃ្លានធ្ងន់ធ្ងរ។ ដូច្នេះ ការយល់ដឹងអំពីសន្តិសុខស្បៀងគឺមានសារៈសំខាន់សម្រាប់អនាគតរបស់កម្ពុជា និងពិភពលោក។