ទិដ្ឋភាពទូទៅ

យោងតាមវិគីភីឌា អភិបាលកិច្ចកីឡាបាល់ទាត់គឺជាប្រព័ន្ធនៃស្ថាប័ន វិធាន និងដំណើរការនានាដែលគ្រប់គ្រងកីឡាបាល់ទាត់នៅទូទាំងពិភពលោក។ អង្គការគ្រប់គ្រងអន្តរជាតិគឺសហព័ន្ធបាល់ទាត់អន្តរជាតិ (FIFA) ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ ១៩០៤ ហើយមានទីស្នាក់ការនៅទីក្រុងហ្សូរិក ប្រទេសស្វីស។ FIFA ជាអ្នករៀបចំការប្រកួតបាល់ទាត់ពិភពលោក (World Cup) ដែលជាព្រឹត្តិការណ៍កីឡាដែលមានអ្នកទស្សនាច្រើនបំផុត។ នៅក្រោម FIFA មានសហព័ន្ធទ្វីបចំនួន ៦ រួមមាន AFC (អាស៊ី), CAF (អាហ្វ្រិក), CONCACAF (អាមេរិកខាងជើង/កណ្ដាល), CONMEBOL (អាមេរិកខាងត្បូង), OFC (អូសេអានី) និង UEFA (អឺរ៉ុប)។ សហព័ន្ធជាតិនានា ដូចជាសហព័ន្ធកីឡាបាល់ទាត់កម្ពុជា (FFC) គឺជាសមាជិករបស់ FIFA និងសហព័ន្ធទ្វីបរៀងៗខ្លួន។ វិគីភីឌាក៏បានកត់សម្គាល់ថា ក្រុមប្រឹក្សាគ្រប់គ្រងច្បាប់បាល់ទាត់អន្តរជាតិ (IFAB) ត្រូវបានបង្កើតនៅឆ្នាំ ១៨៨៦ ដើម្បីរក្សាច្បាប់នៃការប្រកួត (Laws of the Game)។ លើសពីនេះ អភិបាលកិច្ចក៏ពាក់ព័ន្ធនឹងការដោះស្រាយវិវាទតាមរយៈតុលាការកីឡាអន្តរជាតិ (CAS) ដែលមានទីតាំងនៅទីក្រុងឡូហ្សាន ស្វីស។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ទីស្នាក់ការកណ្ដាលរបស់ FIFA មានទីតាំងនៅទីក្រុងហ្សូរិក ស្វីស។ សហព័ន្ធទ្វីបទាំង ៦ មានមូលដ្ឋានដូចខាងក្រោម៖ UEFA នៅទីក្រុងញូយ៉ុង (Nyon) ស្វីស, AFC នៅទីក្រុងកូឡាឡាំពួរ ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី, CAF នៅទីក្រុងកាយរ៉ូ ប្រទេសអេហ្ស៊ីប, CONMEBOL នៅទីក្រុងលូកេ ប្រទេសប៉ារ៉ាហ្គាយ, CONCACAF នៅទីក្រុងម៉ៃអាមី សហរដ្ឋអាមេរិក, និង OFC នៅទីក្រុងអូកឡែន ប្រទេសនូវែលសេឡង់។

បច្ចុប្បន្ន ប្រធាន FIFA គឺលោក Gianni Infantino ដែលត្រូវបានជ្រើសតាំងក្នុងឆ្នាំ ២០១៦។ លោកបានដឹកនាំកំណែទម្រង់ជាច្រើន។ ក្នុងចំណោមឥស្សរជនប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សំខាន់មានលោក Jules Rimet (ប្រធាន FIFA ពីឆ្នាំ ១៩២១ ដល់ ១៩៥៤) ដែលជាអ្នកផ្ដួចផ្ដើមការប្រកួត World Cup និងលោក João Havelange (ប្រធាន FIFA ពីឆ្នាំ ១៩៧៤ ដល់ ១៩៩៨) ដែលបានធ្វើពាណិជ្ជកម្មកីឡាបាល់ទាត់។ នៅកម្ពុជា សហព័ន្ធកីឡាបាល់ទាត់កម្ពុជា (FFC) មានប្រធានគឺឧត្តមសេនីយ៍ សៅ សុខា (ចាប់ពីឆ្នាំ ២០០៧) ដែលជាឥស្សរជនយោធា និងជាតំណាងកម្ពុជាក្នុងកិច្ចការបាល់ទាត់អន្តរជាតិ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

យោងតាមវិគីភីឌា ដើមកំណើតនៃការគ្រប់គ្រងកីឡាបាល់ទាត់មានតាំងពីសតវត្សរ៍ទី ១៩ នៅពេលដែលសាលារៀន និងក្លឹបនានាក្នុងចក្រភពអង់គ្លេសបានបង្កើតច្បាប់ខុសៗគ្នា។ នៅឆ្នាំ ១៨៨៦ ក្រុមប្រឹក្សាគ្រប់គ្រងច្បាប់បាល់ទាត់អន្តរជាតិ (IFAB) ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយសហព័ន្ធបាល់ទាត់នៃប្រទេសអង់គ្លេស ស្កុតឡេន វែល និងអៀរឡង់ ដើម្បីកំណត់ច្បាប់រួម (Laws of the Game) ដែលនៅតែជាមូលដ្ឋានគ្រឹះរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។

នៅថ្ងៃទី ២១ ឧសភា ១៩០៤ សហព័ន្ធបាល់ទាត់អន្តរជាតិ (FIFA) ត្រូវបានស្ថាបនានៅទីក្រុងប៉ារីស ដោយតំណាងមកពីប្រទេសបារាំង បែលហ្សិក ដាណឺម៉ាក ហូឡង់ អេស្ប៉ាញ ស៊ុយអែត និងស្វីស។ FIFA ដំបូងមានសមាជិកភាគច្រើននៅអឺរ៉ុប ប៉ុន្តែបានពង្រីកយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ ការប្រកួត World Cup លើកដំបូងត្រូវបានរៀបចំដោយ FIFA នៅឆ្នាំ ១៩៣០ ក្នុងប្រទេសអ៊ុយរូហ្គាយ។

ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ FIFA បានបន្តរីកចម្រើន ហើយសហព័ន្ធទ្វីបត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីគ្រប់គ្រងកីឡានៅកម្រិតតំបន់៖ UEFA (១៩៥៤), AFC (១៩៥៤), CAF (១៩៥៧), CONCACAF (១៩៦១) និង OFC (១៩៦៦)។ CONMEBOL ត្រូវបានបង្កើតមុននេះគឺនៅឆ្នាំ ១៩១៦។ នៅចុងសតវត្សរ៍ទី ២០ FIFA បានពង្រីកឥទ្ធិពលពាណិជ្ជកម្មយ៉ាងខ្លាំងក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក Havelange ដែលបាននាំមកនូវកិច្ចសន្យាទូរទស្សន៍ និងការឧបត្ថម្ភពីសាជីវកម្មធំៗ។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះ ការគ្រប់គ្រងកីឡាបាល់ទាត់នារី និងការរៀបចំព្រឹត្តិការណ៍យុវជនអន្តរជាតិក៏ត្រូវបានពង្រីករួមគ្នាដែរ។

ភាពចម្រូងចម្រាស និងរឿងអាស្រូវពុករលួយបានផ្ទុះឡើងនៅឆ្នាំ ២០១៥ នៅពេលមន្ត្រី FIFA ជាច្រើននាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួនដោយអាជ្ញាធរសហរដ្ឋអាមេរិក ពីបទសមគំនិត ឆបោក និងការសូកប៉ាន់។ យោងតាមវិគីភីឌា ប្រធាន FIFA ដែលកំពុងកាន់តំណែងនាពេលនោះគឺលោក Sepp Blatter បានលាលែងពីតំណែង ហើយកំណែទម្រង់ត្រូវបានធ្វើឡើង រួមទាំងការកំណត់អាណត្តិប្រធាន និងការបែងចែកតួនាទីនយោបាយ និងពាណិជ្ជកម្ម។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

អភិបាលកិច្ចក្នុងកីឡាបាល់ទាត់មានឥទ្ធិពលសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំសម្បើមតាមរយៈសិទ្ធិផ្សព្វផ្សាយ ការឧបត្ថម្ភ និងការរៀបចំព្រឹត្តិការណ៍នានា។ យោងតាមវិគីភីឌា FIFA រកប្រាក់ចំណូលរាប់ពាន់លានដុល្លារពីការប្រកួត World Cup នីមួយៗ ដែលភាគច្រើនបានមកពីការលក់សិទ្ធិទូរទស្សន៍ និងសិទ្ធិទីផ្សារ។ UEFA Champions League ក៏ជាកម្មវិធីដែលបង្កើតប្រាក់ចំណូលយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ផងដែរ។ ដើម្បីរក្សាស្ថិរភាពហិរញ្ញវត្ថុ UEFA បានដាក់ចេញនូវច្បាប់ Financial Fair Play (FFP) ក្នុងគោលបំណងទប់ស្កាត់កុំឱ្យក្លឹបនានាចំណាយលើសពីចំណូលរបស់ខ្លួន។ សម្រាប់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដូចជាកម្ពុជា កម្មវិធី FIFA Forward បានផ្តល់ថវិកាគាំទ្រដល់ការកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងការបណ្តុះបណ្តាលអ្នកលេង។

ផ្នែកវប្បធម៌ ការប្រកួត World Cup គឺជាព្រឹត្តិការណ៍សកលដែលបង្រួបបង្រួមមនុស្សរាប់ពាន់លាននាក់។ ការសម្រេចចិត្តរបស់ FIFA លើប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះតែងតែមានទំហំភូមិសាស្ត្រនយោបាយ ដូចជាការជ្រើសរើសប្រទេសកាតា (Qatar) ធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះសម្រាប់ឆ្នាំ ២០២២ និងប្រទេសអារ៉ាប៊ីសាអូឌីតសម្រាប់ឆ្នាំ ២០៣៤ ដែលបង្កឱ្យមានការជជែកវែកញែកអំពីសិទ្ធិមនុស្ស។ នៅកម្ពុជា កីឡាបាល់ទាត់ជាកីឡាពេញនិយម ហើយអភិបាលកិច្ចរបស់ FFC មានឥទ្ធិពលលើការអភិវឌ្ឍអ្នកលេង និងការប្រកួតក្នុងស្រុក។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ប្រធានបទអភិបាលកិច្ចកីឡាបាល់ទាត់មានភាពពាក់ព័ន្ធដោយផ្ទាល់។ កម្ពុជាជាសមាជិករបស់ FIFA និង AFC ហើយបានទទួលផលប្រយោជន៍ពីកម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍ និងថវិកាគាំទ្រ។ ការប្រកួតជម្រុះ World Cup ឆ្នាំ ២០២៦ និង ២០៣០ បានកំពុងដំណើរការ ហើយក្រុមជម្រើសជាតិកម្ពុជាកំពុងប្រជែងក្នុងវគ្គជម្រុះ។ បញ្ហាអភិបាលកិច្ចនៅ AFC ដូចជាការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសថ្នាក់ដឹកនាំ និងការចោទប្រកាន់ពីអំពើពុករលួយ បានទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍។ គណៈប្រតិភូ FIFA ក៏បានមកទស្សនកិច្ចកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ ដើម្បីពិនិត្យវឌ្ឍនភាពគម្រោងនានាដែលបានឧបត្ថម្ភ។

ថ្មីៗនេះ FIFA បានសម្រេចពង្រីកចំនួនក្រុមចូលរួម World Cup ពី ៣២ ដល់ ៤៨ ក្រុម ចាប់ពីឆ្នាំ ២០២៦ ដែលផ្តល់ឱកាសកាន់តែច្រើនសម្រាប់ប្រទេសតូចៗដូចជាកម្ពុជា។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ការពិភាក្សាអំពីការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យា VAR និងបញ្ញាសិប្បនិមិត្ត (AI) ក្នុងការសម្រេចការប្រកួតក៏ជាប្រធានបទក្តៅផងដែរ។ នៅកម្រិតមូលដ្ឋាន អ្នកគាំទ្រកម្ពុជាបានធ្វើការទាមទារឱ្យមានកំណែទម្រង់ក្នុងការគ្រប់គ្រងលីគកំពូល និងការជ្រើសរើសគ្រូបង្វឹកបរទេស ដើម្បីពង្រឹងសមត្ថភាពក្រុមជម្រើសជាតិ។

ជាសកល ប្រធានបទអំពីសិទ្ធិមនុស្សនៅប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះ និងការបន្តការកាត់ទោសអតីតមន្ត្រី FIFA នៅតែជាប្រធានបទសំខាន់ក្នុងវិស័យអភិបាលកិច្ចកីឡាបាល់ទាត់។