ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ជំនួយបរទេស (Foreign Aid) គឺជាការផ្ទេរធនធានដោយស្ម័គ្រចិត្តពីប្រទេសមួយទៅប្រទេសមួយទៀត ក្នុងទិដ្ឋភាពរបស់រដ្ឋាភិបាល។ ជំនួយទាំងនេះអាចត្រូវបានចាត់ថ្នាក់តាមកត្តាផ្សេងៗ ដូចជាគោលបំណង លក្ខខណ្ឌដែលភ្ជាប់មកជាមួយ ប្រភពនៃជំនួយ និងកម្រិតនៃភាពបន្ទាន់។ ឧទាហរណ៍ ជំនួយអាចចែកចេញជាជំនួយបន្ទាន់ (Emergency aid) សម្រាប់ឆ្លើយតបនឹងគ្រោះមហន្តរាយ និងជំនួយអភិវឌ្ឍន៍ (Development aid) សម្រាប់ការកសាងរយៈពេលវែង។

ជំនួយបរទេសអាចផ្តល់ជាទម្រង់ហិរញ្ញវត្ថុ ដូចជាជំនួយឥតសំណង ឬកម្ចីមានការប្រាក់ទាប ក៏ដូចជាទម្រង់មិនមែនហិរញ្ញវត្ថុ ដូចជាការផ្ទេរចំណេះដឹងបច្ចេកទេស ឬការផ្គត់ផ្គង់សម្ភារៈជាដើម។ នៅក្នុងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ ជំនួយបរទេសត្រូវបានគេចាត់ទុកជាឧបករណ៍គោលនយោបាយការបរទេសដ៏សំខាន់ ដែលអាចជះឥទ្ធិពលដល់ស្ថិរភាពសកល និងការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច។ នៅក្នុងបរិបទជំនួយអភិវឌ្ឍន៍ អង្គការសម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការនិងអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច (OECD) បានកំណត់ពាក្យ "ជំនួយអភិវឌ្ឍន៍ផ្លូវការ" (ODA) ដែលជាស្តង់ដារសម្រាប់វាស់ស្ទង់ការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់ប្រទេសម្ចាស់ជំនួយ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ជំនួយបរទេសភាគច្រើនហូរចេញពីប្រទេសអ្នកមានឬអង្គការពហុភាគីទៅកាន់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍។ ប្រទេសម្ចាស់ជំនួយធំៗរួមមាន សហរដ្ឋអាមេរិក អាល្លឺម៉ង់ ចក្រភពអង់គ្លេស ជប៉ុន និងសហភាពអឺរ៉ុប។ ក្នុងទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ ចិនបានក្លាយជាម្ចាស់ជំនួយធំថ្មីមួយ ជាពិសេសតាមរយៈគម្រោងខ្សែក្រវាត់ និងផ្លូវ (Belt and Road Initiative)។

តំបន់ទទួលជំនួយសំខាន់ៗរួមមាន អនុតំបន់សាហារ៉ានៅទ្វីបអាហ្វ្រិក អាស៊ីខាងត្បូង និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ កម្ពុជាជាអ្នកទទួលជំនួយធំមួយនៅក្នុងតំបន់ ដោយទទួលបានជំនួយពីប្រទេសជាច្រើនសម្រាប់ការកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ការអប់រំ និងសុខាភិបាល។ ប្រជាជននៅក្នុងប្រទេសទទួលជំនួយទាំងនោះ គឺជាអ្នកទទួលផលដោយផ្ទាល់ពីគម្រោងជំនួយ មិនថាជាការសាងសង់ផ្លូវថ្នល់ មន្ទីរពេទ្យ ឬការផ្តល់ថ្នាំវ៉ាក់សាំងនោះទេ។ ចំនួនប្រជាជនដែលទទួលផលពីជំនួយបរទេសមានរាប់រយលាននាក់នៅទូទាំងពិភពលោក ជាពិសេសនៅតំបន់ដែលរងគ្រោះដោយសារគ្រោះធម្មជាតិ ឬជម្លោះប្រដាប់អាវុធ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិនៃជំនួយបរទេសសម័យទំនើបចាប់ផ្តើមឡើងបន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២។ គម្រោងម៉ាសាល់ (Marshall Plan) ដែលផ្តួចផ្តើមដោយសហរដ្ឋអាមេរិកនៅឆ្នាំ១៩៤៨ គឺជាកម្មវិធីជំនួយសេដ្ឋកិច្ចទ្រង់ទ្រាយធំដំបូងគេបង្អស់ ដើម្បីជួយកសាងអឺរ៉ុបឡើងវិញ។ គម្រោងនេះបានផ្តល់ទុនរាប់ពាន់លានដុល្លារដល់ប្រទេសអឺរ៉ុប និងត្រូវបានគេវាយតម្លៃថាជោគជ័យក្នុងការស្តារសេដ្ឋកិច្ចឡើងវិញយ៉ាងឆាប់រហ័ស។

ក្នុងកំឡុងសង្រ្គាមត្រជាក់ ជំនួយបរទេសបានក្លាយជាមធ្យោបាយនៃការប្រកួតប្រជែងឥទ្ធិពលរវាងមហាអំណាចទាំងពីរ។ សហរដ្ឋអាមេរិកនិងសម្ព័ន្ធមិត្តបានផ្តល់ជំនួយដើម្បីទប់ស្កាត់ការរីករាលដាលនៃកុម្មុយនីស្ត ខណៈសហភាពសូវៀតក៏បានផ្តល់ជំនួយដល់ប្រទេសសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ខ្លួនដែរ។ នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ និង១៩៧០ អង្គការអន្តរជាតិដូចជាធនាគារពិភពលោក និងមូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ បានដើរតួនាទីកាន់តែធំក្នុងការផ្តល់ជំនួយអភិវឌ្ឍន៍។ ក្រោយបញ្ចប់សង្រ្គាមត្រជាក់ ទិសដៅនៃជំនួយបានផ្លាស់ប្តូរឆ្ពោះទៅរកការលើកកម្ពស់អភិបាលកិច្ចល្អ លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងសិទ្ធិមនុស្ស។ សព្វថ្ងៃនេះ ជំនួយបរទេសមានភាពស្មុគស្មាញ ដោយមានការចូលរួមពីម្ចាស់ជំនួយប្រពៃណីនិងថ្មី រួមទាំងវិស័យឯកជន និងអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល។ គួរកត់សម្គាល់ថា នៅឆ្នាំ២០០០ សហគមន៍អន្តរជាតិបានអនុម័តគោលដៅអភិវឌ្ឍន៍សហស្សវត្សរ៍ (MDGs) ដែលក្រោយមកបានវិវត្តទៅជាគោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ចីរភាព (SDGs) ដោយផ្តោតលើការកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រនិងការលើកកម្ពស់សុខុមាលភាពតាមរយៈជំនួយ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ជំនួយបរទេសមានឥទ្ធិពលសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងខ្លាំងចំពោះប្រទេសទទួល។ នៅផ្នែកវិជ្ជមាន ជំនួយអាចជួយជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ច កាត់បន្ថយភាពក្រីក្រ និងពង្រឹងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។ ក៏ប៉ុន្តែ អ្នករិះគន់បានលើកឡើងពីបញ្ហាដូចជា ការពឹងពាក់ជំនួយ (aid dependency) ការកើនឡើងនៃអំពើពុករលួយ និងឥទ្ធិពលអវិជ្ជមានលើឧស្សាហកម្មក្នុងស្រុក។ លក្ខខណ្ឌដែលភ្ជាប់មកជាមួយជំនួយ ដូចជាការតម្រូវឱ្យធ្វើកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ច (structural adjustment) ក៏ជាប្រធានបទដែលបង្កឱ្យមានការជជែកវែកញែកផងដែរ។ អ្នកសេដ្ឋកិច្ចខ្លះរិះគន់ថាជំនួយជារឿយៗមិនមានប្រសិទ្ធភាពដោយសារការរាំងស្ទះផ្នែករដ្ឋបាលនិងអភិបាលកិច្ចក្នុងប្រទេសទទួល ប៉ុន្តែការសិក្សាមួយចំនួនបង្ហាញថាជំនួយដែលផ្តោតលើសុខាភិបាលនិងការអប់រំអាចមានផលវិជ្ជមានយូរអង្វែង។

នៅផ្នែកវប្បធម៌ ជំនួយបរទេសអាចជាយាននៃអំណាចទន់ (soft power) សម្រាប់ប្រទេសម្ចាស់ជំនួយ។ តាមរយៈកម្មវិធីជំនួយ ប្រទេសទាំងនោះអាចផ្សព្វផ្សាយវប្បធម៌ ភាសា និងតម្លៃរបស់ខ្លួន។ ឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែង ជំនួយពីបារាំងតែងតែរួមបញ្ចូលការគាំទ្រដល់ការបង្រៀនភាសាបារាំងនៅក្នុងប្រទេសដែលធ្លាប់ជាអាណានិគមរបស់ខ្លួន។ ការប្រកួតប្រជែងខាងវប្បធម៌នេះកាន់តែច្បាស់នៅកម្ពុជា ដែលអាចមើលឃើញពីវត្តមាននៃគម្រោងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរបស់ចិន ក្បែរគម្រោងអប់រំនិងសុខាភិបាលគាំទ្រដោយលោកខាងលិច។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ជំនួយបរទេសគឺជាប្រធានបទដែលមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធទៅនឹងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ។ កម្ពុជាជាប្រទេសមួយដែលទទួលជំនួយយ៉ាងច្រើនចាប់តាំងពីការបញ្ចប់សង្រ្គាមផ្ទៃក្នុង និងការរៀបចំការបោះឆ្នោតដោយមានអន្តរាគមន៍ពីអង្គការសហប្រជាជាតិនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០។ ជំនួយទាំងនេះបានដើរតួនាទីក្នុងការកសាងផ្លូវថ្នល់ ស្ពាន សាលារៀន និងមន្ទីរពេទ្យឡើងវិញ។

នៅក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន ការកើនឡើងនៃជំនួយពីប្រទេសចិន ជាពិសេសកម្ចីសម្រាប់គម្រោងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធធំៗ បានបង្កើតការពិភាក្សាអំពីនិរន្តរភាពនៃបំណុល និងឯករាជ្យភាពជាតិ។ អ្នកវិភាគមួយចំនួនបារម្ភថា កម្ពុជាអាចនឹងជាប់អន្ទាក់បំណុល (debt trap) ខណៈដែលមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលអះអាងថាជំនួយទាំងនោះស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងដោយប្រុងប្រយ័ត្ន។

ក្នុងពេលជំងឺកូវីដ-១៩ ជំនួយបរទេសក្នុងវិស័យសុខាភិបាល ដូចជាវ៉ាក់សាំង និងឧបករណ៍វេជ្ជសាស្ត្រ បានបង្ហាញពីសារៈសំខាន់ដ៏ធំធេងនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ។ ប្រធានបទទាំងនេះនៅតែជាចំណុចផ្តោតនៃការយកចិត្តទុកដាក់របស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ ដែលចង់យល់ពីផលប៉ះពាល់ពិតនៃជំនួយបរទេសមកលើជីវភាពរបស់ពួកគេ។ នៅពេលដែលកម្ពុជាឈានទៅរកការធ្វើពិពិធកម្មសេដ្ឋកិច្ច និងការកាត់បន្ថយភាពពឹងពាក់ជំនួយ ការជជែកវែកញែកអំពីគុណភាពជាជាងបរិមាណនៃជំនួយ កាន់តែមានសារៈសំខាន់ឡើង។