ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

Paranthropus boisei គឺជាប្រភេទសត្វពពួកអូស្ត្រាឡូភីថេស៊ីន (australopithecine) ដែលត្រូវបានគេដឹងថាមានជីវិតនៅអំឡុងសម័យដើម Pleistocene ចន្លោះពី ២.៥ ទៅ ១.១៥ លានឆ្នាំមុន នៅអាហ្វ្រិកខាងកើត។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា វាជាហ្វូស៊ីលមនុស្សបុរាណដ៏ល្បីល្បាញមួយ ដោយសារលលាដ៍ក្បាលរឹងមាំ និងធ្មេញក្រោយធំៗ ដែលធ្វើឱ្យវាទទួលបានរហស្សនាមថា "Nutcracker Man"។ ហ្វូស៊ីលគំរូដើម (holotype) មានឈ្មោះ OH 5 ត្រូវបានរកឃើញដោយ Mary Leakey កាលពីថ្ងៃទី ១៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩៥៩ នៅជ្រលង Olduvai ក្នុងប្រទេសតង់ហ្សានី ហើយត្រូវបានពិពណ៌នាដោយ Louis Leakey មួយខែក្រោយមក។ ដំបូងឡើយ វាត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជា "Zinjanthropus boisei" ប៉ុន្តែក្រោយមកត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងពួក Paranthropus ជាមួយនឹងប្រភេទដទៃដែលមានលក្ខណៈរឹងមាំ។ យ៉ាងណាក្តី មានការជជែកវែកញែកក្នុងចំណោមអ្នកវិទូថា Paranthropus ប្រហែលជាមិនខុសគ្នាគ្រប់គ្រាន់ពី Australopithecus ទេ ដូច្នេះឈ្មោះ Australopithecus boisei ក៏ត្រូវបានប្រើយ៉ាងទូលំទូលាយផងដែរ។ P. boisei មានសារៈសំខាន់ដោយសារវាផ្តល់នូវតម្រុយសំខាន់ៗអំពីការវិវត្តន៍មនុស្ស និងភាពចម្រុះនៃប្រភេទមនុស្សដំបូងៗ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា ហ្វូស៊ីល P. boisei ភាគច្រើនត្រូវបានរកឃើញនៅតាមបណ្តោយជ្រលងប្រេះធំអាហ្វ្រិកខាងកើត (East African Rift Valley) ជាពិសេសនៅភាគខាងជើងតង់ហ្សានី (Olduvai Gorge, Peninj) ភាគខាងត្បូងកេនយ៉ា (Lake Turkana) និងអេត្យូពី (Konso)។ តំបន់ទាំងនេះនៅសម័យនោះ មានលក្ខណៈជាវាលស្មៅលាយព្រៃរប៉ាត់ ដែលផ្តល់ជម្រកដល់សត្វព្រៃជាច្រើន និងមនុស្សបុរាណផ្សេងទៀតដូចជា Homo habilis និង Homo erectus ។

ចំពោះលក្ខណៈរូបវ័ន្ត P. boisei មានលលាដ៍ក្បាលរឹងមាំខុសប្លែកគេ៖ មានឆ្អឹងកន្ធែក (sagittal crest) ធំសម្រាប់ភ្ជាប់សាច់ដុំទំពារ ថ្ពាល់ធំទូលាយ (flaring zygomatic arches) ថ្គាមក្រោមធ្ងន់ និងធ្មេញក្រោយ (premolars និង molars) ដែលមានទំហំធំគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ដែលគេហៅថា postcanine megadontia។ ទំហំខួរក្បាលរបស់វាតូច ប្រហែល ៥០០ ទៅ ៥៥០ សង់ទីម៉ែត្រគូប ដែលស្មើនឹងសត្វស្វាធំសព្វថ្ងៃ។ តាមការប៉ាន់ស្មាន មនុស្សភេទប្រុសមានកម្ពស់ប្រហែល ១.៣៧ ម៉ែត្រ និងទម្ងន់ប្រហែល ៤៩ គីឡូក្រាម ចំណែកភេទស្រីមានទំហំតូចជាង ប្រហែល ១.២៤ ម៉ែត្រ និង ៣៤ គីឡូក្រាម។ អវយវៈខាងលើវែងបង្ហាញថា វាអាចឡើងដើមឈើបានខ្លះ ទោះបីជាវាដើរលើជើងពីរយ៉ាងពេញលេញក៏ដោយ។

លក្ខណៈធ្មេញ និងថ្គាមទាំងនេះ ដំបូងគេគិតថាសម្រាប់ទំពារគ្រាប់រឹងៗ ប៉ុន្តែយោងតាមការស្រាវជ្រាវថ្មីៗដែលវិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ ស្នាមឆ្កូតលើធ្មេញ (dental microwear) បង្ហាញថារបបអាហាររបស់វាអាចប្រែប្រួល និងរួមបញ្ចូលអាហារទន់ៗដូចជាផ្លែឈើ និងស្លឹកឈើ ជាជាងគ្រាប់រឹង។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការសិក្សាអំពី P. boisei បានចាប់ផ្តើមនៅពាក់កណ្តាលសតវត្សទី ២០ ជាមួយនឹងការរកឃើញហ្វូស៊ីលដ៏គួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលនៅ Olduvai Gorge ។ យោងតាមវិគីភីឌា នៅថ្ងៃទី ១៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩៥៩ Mary Leakey បានរកឃើញលលាដ៍ក្បាលមួយដែលស្ទើរតែពេញលេញ (OH 5) ។ Louis Leakey បានប្រកាសការរកឃើញនេះជាសាធារណៈ ហើយដាក់ឈ្មោះវា Zinjanthropus boisei ដើម្បីគោរពដល់ Charles Boise ដែលបានផ្តល់ជំនួយហិរញ្ញវត្ថុដល់គម្រោង។ ពាក្យ "Zinj" ត្រូវបានយកចេញពីឈ្មោះ Zanj ដែលជាពាក្យអារ៉ាប់បុរាណសម្រាប់តំបន់អាហ្វ្រិកខាងកើត។

ការរកឃើញនេះបានទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍ទូទាំងពិភពលោក ហើយត្រូវបានចាត់ទុកថាជាហ្វូស៊ីលមនុស្សបុរាណដ៏សំខាន់មួយនៅអាហ្វ្រិក។ ទោះយ៉ាងណា ការយល់ដឹងអំពីកន្លែងរបស់វានៅក្នុងមែកធាងវិវត្តន៍មានការប្រែប្រួល។ ដំបូងគេគិតថាវាអាចជាបុព្វបុរសផ្ទាល់របស់មនុស្សសម័យថ្មី តែក្រោយមកនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៨០ វាត្រូវបានផ្លាស់ទៅពួក Paranthropus រួមជាមួយ P. robustus នៅអាហ្វ្រិកខាងត្បូង ហើយត្រូវបានចាត់ទុកជាសាខាវិវត្តន៍ដែលផុតពូជ។

នៅតាមទសវត្សរ៍បន្តបន្ទាប់ ការរកឃើញហ្វូស៊ីលជាច្រើនទៀតបានជួយបង្កើនការយល់ដឹង។ ថ្គាមក្រោម Peninj 1 ដែលរកឃើញនៅឆ្នាំ ១៩៦៤ នៅជិតបឹង Natron ប្រទេសតង់ហ្សានី បានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់នូវធ្មេញក្រោយធំ។ ហ្វូស៊ីល OH 80 ដែលរកឃើញនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ នៅ Olduvai រួមមានឆ្អឹងភ្លៅ និងឆ្អឹងដើមដៃ ដែលជាលើកដំបូងដែលអ្នកវិទូអាចសិក្សាពីអវយវៈរបស់ប្រភេទនេះបាន។ បច្ចុប្បន្ន មានសារមន្ទីរជាច្រើននៅលើពិភពលោកដែលដាក់តាំងសំណាកហ្វូស៊ីល និងការកសាងឡើងវិញមុខដើម ដូចជានៅសារមន្ទីរជាតិប្រវត្តិសាស្ត្រធម្មជាតិ Smithsonian ជាដើម។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ទោះបីជា P. boisei បានផុតពូជតាំងពី ១.១៥ លានឆ្នាំមុន ការស្រាវជ្រាវអំពីវានៅតែដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការយល់ដឹងពីដំណើរវិវត្តន៍របស់មនុស្សជាតិ។ យោងតាមវិគីភីឌា ក្នុងប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ អ្នកវិទូបានងាកមកប្រើបច្ចេកវិទ្យាទំនើបដូចជា ការវិភាគស្នាមឆ្កូតលើធ្មេញ និងការសិក្សាអំពីអ៊ីសូតូបកាបូន (carbon isotope analysis) ដែលបានបង្ហាញថារបបអាហាររបស់វារួមមានរុក្ខជាតិ C4 (ស្មៅ ឬស្លឹកឈើ) ច្រើនជាងគ្រាប់រឹង។ ការយល់ដឹងថ្មីនេះបានផ្លាស់ប្តូរទស្សនៈពី "Nutcracker Man" ទៅជាសត្វដែលមានរបបអាហារប្រែប្រួល និងអាចសម្របខ្លួនបានល្អ។

ជាមួយនឹងការរស់នៅក្នុងកំឡុងពេលដូចគ្នាជាមួយ Homo habilis ដែលជាមនុស្សបុរាណមានខួរក្បាលធំជាង និងអាចផលិតឧបករណ៍ថ្ម អ្នកវិទូនៅតែជជែកអំពីថាតើ P. boisei ក៏មានសមត្ថភាពប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ដែរឬទេ ហើយកត្តាអ្វីខ្លះដែលនាំឱ្យវាផុតពូជ ដោយខណៈដែលពពួក Homo បានបន្តវិវត្ត។ អ្នកជំនាញខ្លះសន្និដ្ឋានថា ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងការប្រកួតប្រជែងដណ្តើមធនធានអាចជាមូលហេតុ។

សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា និងជនជាតិខ្មែរទូទាំងពិភពលោក ការដឹងអំពីរឿងរ៉ាវរបស់ P. boisei អាចជួយពង្រីកការយល់ដឹងអំពីប្រភពដើមដ៏ស្មុគស្មាញរបស់មនុស្សជាតិ ហើយបង្ហាញថាការវិវត្តន៍មិនមែនជាខ្សែបន្ទាត់ត្រង់ទេ ប៉ុន្តែជាមែកធាងដែលមានមែកច្រើន និងមានប្រភេទជាច្រើនដែលបានងាប់បាត់ទៅវិញ។ វិគីភីឌាបានបញ្ជាក់ថា ការសិក្សាបន្តលើហ្វូស៊ីលទាំងនេះនឹងបន្តផ្តល់ចម្លើយថ្មីៗអំពីអតីតកាលរបស់យើង។