ទិដ្ឋភាពទូទៅ

សេរីភាពនាវាចរណ៍ (Freedom of Navigation) គឺជាគោលការណ៍ច្បាប់សមុទ្រដែលផ្តល់សិទ្ធិដល់នាវាដែលបើកទង់នៃរដ្ឋអធិបតេយ្យណាមួយក្នុងការធ្វើនាវាចរណ៍នៅក្នុងដែនទឹកអន្តរជាតិ ដោយមិនមានការជ្រៀតជ្រែកពីរដ្ឋដទៃទៀត លើកលែងតែករណីដែលអនុញ្ញាតដោយច្បាប់អន្តរជាតិ។ យោងតាមវិគីភីឌា សេរីភាពនេះត្រូវបានកំណត់និយមន័យថារួមមាន “សេរីភាពក្នុងការធ្វើចលនារបស់នាវា សេរីភាពក្នុងការចូលកំពង់ផែ និងការប្រើប្រាស់រោងចក្រ និងផែ ការផ្ទុកនិងបញ្ចេញទំនិញ និងការដឹកជញ្ជូនទំនិញនិងអ្នកដំណើរ”។

សិទ្ធិនេះត្រូវបានចែងក្នុងមាត្រា ៨៧(១)ក នៃអនុសញ្ញាសហប្រជាជាតិស្តីពីច្បាប់សមុទ្រ (UNCLOS) ឆ្នាំ១៩៨២ ដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃសណ្តាប់ធ្នាប់សមុទ្រអន្តរជាតិបច្ចុប្បន្ន។ អនុសញ្ញានេះបានបញ្ជាក់ពីតុល្យភាពរវាងសិទ្ធិរបស់រដ្ឋឆ្នេរសមុទ្រនិងសិទ្ធិរបស់រដ្ឋបើកទង់ក្នុងការប្រើប្រាស់មហាសមុទ្រ។ ក្រៅពីសេរីភាពនាវាចរណ៍ សេរីភាពនៃសមុទ្រធំក៏រួមបញ្ចូលសេរីភាពហោះហើរ ការនេសាទ ការដាក់ខ្សែកាប និងការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រផងដែរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

សេរីភាពនាវាចរណ៍អនុវត្តជាចម្បងនៅក្នុងដែនទឹកដែលហួសពីដែនសមុទ្រជាតិ ដូចជា សមុទ្រធំៗ មហាសមុទ្រ និងតំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខ (EEZ) ដែលរដ្ឋមានសិទ្ធិលើធនធានតែមិនមានអធិបតេយ្យពេញលេញលើការធ្វើដំណើរ។ យោងតាមវិគីភីឌា តំបន់ទាំងនេះគ្របដណ្តប់ប្រមាណពាក់កណ្តាលនៃផ្ទៃផែនដី។

គោលការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសដែលមានឆ្នេរសមុទ្រនិងគ្មានឆ្នេរសមុទ្រដូចគ្នា ព្រោះការដឹកជញ្ជូនទំនិញតាមសមុទ្រគឺជាសរសៃឈាមនៃសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។ ប្រជាជនជុំវិញពិភពលោកពឹងផ្អែកលើសេរីភាពនេះសម្រាប់ការផ្គត់ផ្គង់ថាមពល អាហារ និងទំនិញផ្សេងៗ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ឫសគល់នៃសេរីភាពនាវាចរណ៍អាចត្រូវបានរកឃើញតាំងពីសតវត្សរ៍ទី១៧ នៅពេលដែលអ្នកច្បាប់ហូឡង់ ឈ្មោះ Hugo Grotius បានបោះពុម្ភស្នាដៃ “Mare Liberum” (សមុទ្រសេរី) ក្នុងឆ្នាំ១៦០៩ ដោយតវ៉ាថាសមុទ្រគួរ តែជាទ្រព្យសមូហភាពដែលគ្រប់ជាតិសាសន៍អាចប្រើប្រាស់បាន។ គំនិតនេះបានប្រឆាំងនឹងទស្សនៈ “mare clausum” ដែលពេលនោះប្រទេសអេស្ប៉ាញ និងព័រទុយហ្គាល់បានអះអាងអធិបតេយ្យលើមហាសមុទ្រ។

ជាច្រើនសតវត្សរ៍ក្រោយមក គោលការណ៍សេរីភាពសមុទ្របានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃច្បាប់ទំនៀមទម្លាប់អន្តរជាតិ។ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងក្នុងការចងក្រងច្បាប់សមុទ្របានចាប់ផ្តើមនៅសតវត្សរ៍ទី២០ ជាពិសេសតាមរយៈអនុសញ្ញាទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៨ ស្តីពីសមុទ្រធំ ដែលបានកំណត់សិទ្ធិជាមូលដ្ឋាន ប៉ុន្តែនៅមានភាពមិនច្បាស់លាស់។ នៅឆ្នាំ១៩៨២ អនុសញ្ញាសហប្រជាជាតិស្តីពីច្បាប់សមុទ្រ (UNCLOS) ត្រូវបានអនុម័ត ដោយផ្តល់និយមន័យពេញលេញនិងការការពារសេរីភាពនាវាចរណ៍។ UNCLOS បានចូល ជាធរមាននៅឆ្នាំ១៩៩៤ ហើយសព្វថ្ងៃនេះមានរដ្ឋជាង ១៦០ ដែលជាភាគីនៃអនុសញ្ញានេះ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងទៅលើសេរីភាពនាវាចរណ៍។ យោងតាមវិគីភីឌា ប្រហែល ៨០% នៃពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិត្រូវបានដឹកជញ្ជូនតាមសមុទ្រ។ បើគ្មានសិទ្ធិធ្វើនាវាចរណ៍ដោយសេរីទេ ការដឹកជញ្ជូនថាមពល វត្ថុធាតុដើម និងផលិតផលសម្រេចនឹងក្លាយជាការលំបាក ហើយថ្លៃដើមនឹងកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំង។

ខាងវប្បធម៌ សេរីភាពនាវាចរណ៍បានចាក់ឫសនៅក្នុងប្រពៃណីសមុទ្រនៃមហាអំណាចអឺរ៉ុប ហើយត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយគំនិតលើកកម្ពស់ពាណិជ្ជកម្មសេរីនិងការបើកចំហរផ្លូវសមុទ្រ។ នៅសម័យទំនើប សហរដ្ឋអាមេរិកបានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការការពារសេរីភាពនេះតាមរយៈប្រតិបត្តិការបញ្ជាក់សេរីភាពនាវាចរណ៍ (FONOPs) ជាញឹកញាប់នៅតំបន់ដែលមានជម្លោះ។ ស្របពេលជាមួយគ្នានេះ សេរីភាពនាវាចរណ៍ក៏មានទំនាក់ទំនងទៅនឹងសន្តិសុខសមុទ្រផងដែរ ដោយសារការគំរាមកំហែងដូចជាចោរសមុទ្រនិងភេរវកម្មអាចរារាំងការធ្វើនាវាចរណ៍ដោយសេរី។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នាពេលបច្ចុប្បន្ន សេរីភាពនាវាចរណ៍នៅតែជាប្រធានបទនយោបាយក្តៅគគុក ជាពិសេសនៅក្នុងសមុទ្រចិនខាងត្បូង ដែលមានការអះអាងដណ្តើមទឹកដីត្រួតស៊ីគ្នាពីប្រទេសចិន វៀតណាម ហ្វីលីពីន និងប្រទេសផ្សេងទៀត។ កងទ័ពជើងទឹកសហរដ្ឋអាមេរិកបានធ្វើប្រតិបត្តិការ FONOPs ជាប្រចាំដើម្បីប្រឆាំងនឹងការអះអាងសមុទ្រដែលគេចាត់ទុកថាលើសពីច្បាប់អន្តរជាតិ ខណៈចិនរិះគន់ថាប្រតិបត្តិការបែបនេះបំពានអធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួន។

វិវាទនេះទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍អន្តរជាតិ ហើយអាចប៉ះពាល់ដល់សន្តិសុខដឹកជញ្ជូនសកល។ លើសពីនេះ សេរីភាពនាវាចរណ៍ក៏មានសារៈសំខាន់សម្រាប់តំបន់ផ្សេងទៀតដូចជាសមុទ្រខ្មៅនិងមហាសមុទ្រអាកទិកផងដែរ។