ទិដ្ឋភាពទូទៅ

តាមវិគីភីឌា ការលេចធ្លាយឧស្ម័នសំដៅដល់ការគេចចេញដោយអសកម្ម ឬដោយចៃដន្យនៃឧស្ម័នធម្មជាតិ ឬផលិតផលឧស្ម័នផ្សេងៗពីបំពង់ ឬកុងតឺន័រ ចូលទៅក្នុងបរិយាកាសក្រៅពីទីកន្លែងដែលឧស្ម័ននោះគួរតែស្ថិតនៅ។ ការលេចធ្លាយនេះមានគ្រោះថ្នាក់យ៉ាងខ្លាំងដល់សុខភាពមនុស្ស និងបរិស្ថាន។

សូម្បីតែការលេចធ្លាយតិចតួចនៅក្នុងអគារ ឬទីកន្លែងបិទជិត ក៏អាចបង្កឲ្យមានការប្រមូលផ្តុំឧស្ម័នដល់កម្រិតផ្ទុះ ឬកម្រិតសម្លាប់ជីវិតដែរ។ លើសពីនេះ ឧស្ម័នខ្លះមានជាតិពុល ឬអាចជំនួសអុកស៊ីសែននៅក្នុងបរិយាកាស ដែលអាចបង្កឲ្យថប់ដង្ហើម និងស្លាប់បាន។ យោងតាមវិគីភីឌា ឧស្ម័នធម្មជាតិមានសមាសភាពចម្បងគឺមេតាន (CH4) ដែលជាឧស្ម័នផ្ទះកញ្ជក់មានសក្តានុភាពខ្ពស់។ ការលេចធ្លាយឧស្ម័នត្រជាក់ (Refrigerant) ពីប្រព័ន្ធត្រជាក់ និងម៉ាស៊ីនត្រជាក់ក៏មានគ្រោះថ្នាក់ដល់បរិស្ថានដែរ ដោយសារវាអាចបំផ្លាញស្រទាប់អូហ្សូន និងរួមចំណែកដល់ការឡើងកម្តៅផែនដី។ ការសម្គាល់ឃើញការលេចធ្លាយទាន់ពេលមានសារៈសំខាន់ណាស់ ហើយបច្ចេកវិទ្យាដូចជាឧបករណ៍ចាប់ឧស្ម័ន និងក្លិនបន្ថែម (Mercaptan) បានជួយកាត់បន្ថយហានិភ័យ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ការលេចធ្លាយឧស្ម័នអាចកើតឡើងគ្រប់ទីកន្លែង ដែលឧស្ម័នត្រូវបានប្រើប្រាស់ ឬដឹកជញ្ជូន។ យោងតាមវិគីភីឌា កត្តារួមមាន ការច្រេះនៃបំពង់ដែក ការខូចខាតដោយការជីកដី ការមិនគ្រប់លក្ខណៈនៃសន្លាក់ និងការដំឡើងបរិក្ខារមិនត្រឹមត្រូវ។ តំបន់ទីក្រុងដែលមានបណ្តាញបំពង់ឧស្ម័នក្រោមដីដ៏ចាស់ គឺងាយប្រឈមនឹងការលេចធ្លាយជាងគេ ដូចជានៅអាមេរិកខាងជើង និងអឺរ៉ុបជាដើម។ បំពង់ឧស្ម័នឆ្លងកាត់ព្រំដែនក៏មានហានិភ័យផងដែរ ឧទាហរណ៍បណ្តាញបំពង់ពីរុស្ស៊ីទៅអឺរ៉ុប។

ប្រជាជនដែលរស់នៅជិតបំពង់ឧស្ម័ន កម្មករនៅក្នុងឧស្សាហកម្មប្រេង និងឧស្ម័ន និងអ្នករស់នៅក្នុងអគារខ្ពស់ៗ គឺជាក្រុមដែលប្រឈមមុខនឹងគ្រោះថ្នាក់ខ្ពស់បំផុត។ សម្រាប់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដូចជាកម្ពុជា ការប្រើប្រាស់ហ្គាស (LPG) សម្រាប់ចំអិនអាហារនៅតាមផ្ទះបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំង ប៉ុន្តែការយល់ដឹងអំពីសុវត្ថិភាព និងគុណភាពនៃបរិក្ខារនៅមានកម្រិត ដែលអាចធ្វើឲ្យហានិភ័យកាន់តែខ្ពស់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ការប្រើប្រាស់ឧស្ម័នសម្រាប់បំភ្លឺ និងកម្តៅមានប្រវត្តិយូរអង្វែង។ តាមវិគីភីឌា ឧស្ម័នទីក្រុង (Town gas) ដែលផលិតពីធ្យូងថ្ម ត្រូវបានប្រើនៅសតវត្សទី១៩ ហើយការលេចធ្លាយជារឿយៗកើតឡើងដោយសារបច្ចេកវិទ្យាសម័យនោះនៅមានកម្រិត។ នៅសតវត្សទី២០ ឧស្ម័នធម្មជាតិបានជំនួសឧស្ម័នទីក្រុងជាបណ្តើរៗ ប៉ុន្តែឧស្ម័នធម្មជាតិសុទ្ធគ្មានក្លិន ធ្វើឲ្យការរកឃើញការលេចធ្លាយមានការពិបាក។

គ្រោះមហន្តរាយដ៏ធំមួយគឺការផ្ទុះសាលារៀន New London នៅរដ្ឋតិចសាស សហរដ្ឋអាមេរិក កាលពីថ្ងៃទី ១៨ មីនា ១៩៣៧ ដែលសម្លាប់មនុស្សជាង ៣០០ នាក់។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានជំរុញឲ្យមានច្បាប់ទាមទារឲ្យដាក់ជាតិមីកាបតង់ (Mercaptan) ដើម្បីបន្ថែមក្លិនទៅក្នុងឧស្ម័ន សម្រាប់ឲ្យគេអាចរកឃើញការលេចធ្លាយបានទាន់ពេល។ ក្រោយមក ព្រឹត្តិការណ៍ផ្ទុះឧស្ម័នធំៗផ្សេងទៀតក៏បានកើតឡើង ដូចជានៅ Ghislenghien ប្រទេសបែលហ្ស៊ិក កាលពីឆ្នាំ ២០០៤ ការបែកបំពង់នៅ San Bruno រដ្ឋកាលីហ្វរញ៉ា ឆ្នាំ ២០១០ និងការផ្ទុះជាស៊េរីនៅរដ្ឋម៉ាស្សាឈូស៊េត្ស ឆ្នាំ ២០១៨។

យោងតាមវិគីភីឌា ឧបទ្ទវហេតុនីមួយៗបានជំរុញឲ្យមានការកែលម្អស្តង់ដារសុវត្ថិភាព និងការអភិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យារាវរកការលេចធ្លាយ ដូចជាឧបករណ៍ចាប់ឧស្ម័នអេឡិចត្រូនិក និងវិធីត្រួតពិនិត្យតាមផ្កាយរណបជាដើម។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

តាមវិគីភីឌា ការលេចធ្លាយឧស្ម័នអាចបង្កការខូចខាតសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ ក្រៅពីការបាត់បង់ថាមពលដ៏មានតម្លៃ វាថែមទាំងទាមទារការចំណាយលើការជួសជុល ការថែទាំសុខភាព សំណងផ្នែកច្បាប់ និងការរំខានដល់អាជីវកម្ម។ ជាឧទាហរណ៍ ការផ្ទុះបំពង់ធំអាចកាត់ផ្តាច់ការផ្គត់ផ្គង់ដល់អតិថិជនរាប់ពាន់នាក់ និងបណ្តាលឲ្យខូចខាតទ្រព្យសម្បត្តិរាប់លានដុល្លារ។ ក្រុមហ៊ុនឧស្ម័នត្រូវវិនិយោគទុនយ៉ាងច្រើនក្នុងការថែរក្សាប្រព័ន្ធ ប៉ុន្តែការខាតបង់ពីការលេចធ្លាយអាចលើសពីថ្លៃថែទាំនោះទៅទៀត។

ក្នុងផ្នែកវប្បធម៌ ការយល់ដឹងអំពីសុវត្ថិភាពឧស្ម័នបានក្លាយជារឿងសំខាន់ តាមរយៈយុទ្ធនាការសាធារណៈផ្សេងៗ។ នៅប្រទេសជាច្រើន ម្ចាស់អគារត្រូវបានតម្រូវឲ្យត្រួតពិនិត្យសុវត្ថិភាពឧស្ម័នជាប្រចាំ។ ការអប់រំអំពីការសម្គាល់ក្លិនឧស្ម័ន និងការបិទវ៉ាល់ពេលមានអាសន្ន ក៏បានក្លាយជាទម្លាប់ធម្មតា។ បច្ចេកវិទ្យាដូចជាឧបករណ៍ចាប់ឧស្ម័នឆ្លាតវៃ និងវ៉ាល់បិទស្វ័យប្រវត្តិកំពុងមានប្រជាប្រិយភាពកាន់តែខ្លាំង ដោយរួមចំណែកដល់វប្បធម៌សុវត្ថិភាពថ្មីមួយ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅពេលបច្ចុប្បន្ន ការលេចធ្លាយឧស្ម័ននៅតែជាបញ្ហាសំខាន់ ជាពិសេសទាក់ទងនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ យោងតាមទីភ្នាក់ងារថាមពលអន្តរជាតិ (IEA) ការលេចធ្លាយមេតានពីឧស្សាហកម្មប្រេង និងឧស្ម័នគឺជាប្រភពដ៏ធំនៃឧស្ម័នផ្ទះកញ្ជក់។ កម្មវិធីបរិស្ថានសហប្រជាជាតិ (UNEP) ក៏បានគូសបញ្ជាក់ថា ការកាត់បន្ថយការលេចធ្លាយមេតានគឺជាវិធានការដ៏មានប្រសិទ្ធភាពបំផុតមួយក្នុងការទប់ស្កាត់ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ ដូច្នេះ កិច្ចខិតខំអន្តរជាតិកំពុងផ្តោតលើការប្រើប្រាស់ផ្កាយរណបសម្រាប់រកឃើញការលេចធ្លាយធំៗ និងការធ្វើទំនើបកម្មហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។

លើសពីនេះ ការលេចធ្លាយឧស្ម័នត្រជាក់ (Refrigerant) ក៏ត្រូវបានដោះស្រាយក្រោមវិសោធនកម្ម Kigali នៃពិធីសារម៉ុងរៀអាល់ ដែលមានគោលបំណងកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ឧស្ម័ន HFCs ដែលបង្កឲ្យផ្ទះកញ្ជក់ខ្លាំង។ នៅកម្ពុជា ជាមួយនឹងការរីកចម្រើននៃការប្រើប្រាស់ឧស្ម័នក្នុងគ្រួសារ និងឧស្សាហកម្ម ការបង្កើនការយល់ដឹង និងការអនុវត្តច្បាប់សុវត្ថិភាពកាន់តែមានភាពចាំបាច់ ដើម្បីទប់ស្កាត់គ្រោះថ្នាក់នាពេលអនាគត។