ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា (Gaza Strip) គឺជាទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនតូចមួយដែលស្ថិតនៅតំបន់លេវ៉ង់ខាងត្បូងក្នុងអាស៊ីខាងលិច។ វាជាទឹកដីមួយក្នុងចំណោមទឹកដីពីរ (រួមជាមួយតំបន់វ៉េសប៊ែង) ដែលបង្កើតបានជារដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន។ តាមវិគីភីឌា (Wikipedia) ទឹកដីនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសអេហ្ស៊ីបនៅភាគនិរតី ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលនៅខាងជើង និងខាងកើត ហើយបែរមុខទៅសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេនៅខាងលិច។

ទីក្រុងហ្កាហ្សាជាទីក្រុងធំបំផុត និងជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល។ តំបន់នេះត្រូវបានគេស្គាល់ជាអន្តរជាតិដោយសារជម្លោះឥស្រាអែល-ប៉ាឡេស្ទីនដ៏រ៉ាំរ៉ៃ ព្រមទាំងវិបត្តិមនុស្សធម៌ធ្ងន់ធ្ងរដែលបង្កឡើងដោយការបិទផ្លូវ (blockade) រយៈពេលវែង និងសង្គ្រាមជារឿយៗ។ សព្វថ្ងៃនេះ ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាគឺជាចំណុចបង្គោលនៃនយោបាយភូមិសាស្ត្រតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាមានរូបរាងជាខ្សែបូរតូចចង្អៀត ដោយលាតសន្ធឹងប្រវែង ៤១ គីឡូម៉ែត្រ និងទទឹងចន្លោះ ៦ ទៅ ១២ គីឡូម៉ែត្រ មានផ្ទៃដីសរុប ៣៦៥ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ យោងតាមវិគីភីឌា ទឹកដីនេះត្រូវបានបែងចែកជា ៥ ខេត្តរដ្ឋបាល គឺ៖ ហ្កាហ្សាខាងជើង ក្រុងហ្កាហ្សា ឌៀរអាល់បាឡា ខាន់យូនីស និងរ៉ាហ្វា។ វាមានឆ្នេរសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេប្រវែងប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រ។

ប្រជាជនរស់នៅមានប្រមាណ ២,៣ លាននាក់ (គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០២៣) ដែលធ្វើឲ្យដង់ស៊ីតេកើនដល់ជាង ៦ ៥០០ នាក់ក្នុងមួយគីឡូម៉ែត្រការ៉េ ជាតំបន់មានប្រជាជនរស់នៅកកកុញបំផុតមួយលើពិភពលោក។ ភាគច្រើននៃអ្នកស្រុកជាជនភៀសស្រុកប៉ាឡេស្ទីន និងកូនចៅរបស់ពួកគេ ដែលបានភៀសខ្លួនក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៨ ហើយរស់នៅក្នុងជំរំជនភៀសស្រុកទាំង ៨ របស់ UNRWA។ ភាសាអារ៉ាប់ជាភាសាផ្លូវការ និងសាសនាអ៊ីស្លាមនិកាយស៊ុននីជាសាសនាដែលមានឥទ្ធិពលបំផុត។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាមានប្រវត្តិបុរាណរាប់ពាន់ឆ្នាំ ដោយធ្លាប់ស្ថិតក្រោមអាណាចក្រផ្សេងៗ ចាប់តាំងពីអេហ្ស៊ីបបុរាណ ហ្វ៊ីលីស្ទីន រហូតដល់ចក្រភពអូតូម៉ង់។ ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី១ តំបន់នេះបានក្លាយជាផ្នែកនៃអាណត្តិចក្រភពអង់គ្លេសនៅប៉ាឡេស្ទីន។

ចំណុចរបត់ដ៏សំខាន់បានកើតឡើងនៅឆ្នាំ ១៩៤៨ ក្រោយការបង្កើតរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល។ ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនរាប់សែននាក់ត្រូវបានបង្ខំឲ្យភៀសខ្លួនទៅកាន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា ដែលពេលនោះស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អេហ្ស៊ីប។ ការគ្រប់គ្រងនេះបានបន្តរហូតដល់សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៧ នៅពេលដែលអ៊ីស្រាអែលបានដណ្ដើមកាន់កាប់តំបន់នេះ ព្រមទាំងតំបន់វ៉េសប៊ែង និងតំបន់ខ្ពង់រាបហ្គោឡាន។

ការកាន់កាប់របស់អ៊ីស្រាអែលបានបង្កឲ្យមានចលនាតស៊ូដែលផ្ទុះឡើងជា Intifada លើកទីមួយ (១៩៨៧-១៩៩៣) និងទីពីរ (២០០០-២០០៥)។ នៅឆ្នាំ ១៩៩៣ កិច្ចព្រមព្រៀងអូស្លូ (Oslo Accords) បានបង្កើតរដ្ឋាភិបាលប៉ាឡេស្ទីន (PA) ដោយមានការគ្រប់គ្រងលើផ្នែកខ្លះនៃតំបន់នេះ។ នៅឆ្នាំ ២០០៥ អ៊ីស្រាអែលបានដកកងទ័ព និងរុះរើការតាំងទីលំនៅទាំង ២១ ចេញពីហ្កាហ្សា។

ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ ២០០៧ ភាពតានតឹងផ្ទៃក្នុងបានឈានដល់ការប៉ះទង្គិចគ្នារវាងចលនាហ្វាតា (Fatah) និងហាម៉ាស់ (Hamas) ។ ក្រុមហាម៉ាស់បានឡើងកាន់អំណាចនៅហ្កាហ្សា ដោយធ្វើឲ្យមានការបំបែកគ្នារដ្ឋបាលពីវ៉េសប៊ែង។ ចាប់តាំងពីពេលនោះ អ៊ីស្រាអែល និងអេហ្ស៊ីបបានដាក់ការបិទផ្លូវយ៉ាងតឹងរឹង ដែលបាននាំឲ្យមានសង្គ្រាមធំៗចំនួន ៤ លើករវាងអ៊ីស្រាអែល និងក្រុមនានានៅក្នុងហ្កាហ្សា (២០០៨-០៩, ២០១២, ២០១៤, និង ២០២៣-២៥)។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចរបស់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាបានរងនូវឥទ្ធិពលអវិជ្ជមានយ៉ាងខ្លាំងពីការបិទផ្លូវដែលអូសបន្លាយរាប់ទសវត្សរ៍ និងជម្លោះប្រដាប់អាវុធជាប្រចាំ។ តាមវិគីភីឌា វិស័យសេដ្ឋកិច្ចសំខាន់ៗរួមមានកសិកម្ម (ជាពិសេសដំណាំផ្លែក្រូច ស្ត្រប៊ឺរី និងផ្កា) ការនេសាទ និងឧស្សាហកម្មខ្នាតតូច ដូចជាការត្បាញវាយនភណ្ឌ និងផលិតសម្ភារសំណង់។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ការរឹតបន្តឹងលើការនាំចេញនាំចូល និងការធ្វើដំណើរបានធ្វើឲ្យអត្រាអត់ការងារធ្វើកើនឡើងខ្ពស់ ហើយប្រជាជនជាង ៨០% ពឹងផ្អែកលើជំនួយមនុស្សធម៌អន្តរជាតិ។

ខាងផ្នែកវប្បធម៌ ប្រជាជនហ្កាហ្សាបានរក្សានូវអត្តសញ្ញាណប៉ាឡេស្ទីនដ៏រឹងមាំតាមរយៈរបាំប្រពៃណីដូចជា dabke តន្ត្រី កំណាព្យ និងម្ហូបអាហារដូចជា maqluba និង musakhan ជាដើម។ ទីក្រុងហ្កាហ្សាធ្លាប់មានបេតិកភណ្ឌប្រវត្តិសាស្ត្រជាច្រើន រួមទាំងវិហារ Great Mosque of Gaza (អូម៉ារី) ដែលត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្នុងសតវត្សទី៧ ប៉ុន្តែត្រូវបានបំផ្លាញដោយការវាយប្រហារតាមអាកាសរបស់អ៊ីស្រាអែលក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមហ្កាហ្សាឆ្នាំ ២០២៣-២០២៥។ វិស័យអប់រំក៏មានការវិវត្តផងដែរ ដោយមានសាកលវិទ្យាល័យសំខាន់ៗដូចជា សាកលវិទ្យាល័យឥស្លាមហ្កាហ្សា និងសាកលវិទ្យាល័យអាល់អាហ្សារ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា សង្គ្រាមហ្កាហ្សាឆ្នាំ ២០២៣-២០២៥ ដែលបានផ្ទុះឡើងក្រោយការវាយប្រហាររបស់ហាម៉ាស់លើអ៊ីស្រាអែលនៅខែតុលា ឆ្នាំ ២០២៣ បានបង្កឲ្យមានការបំផ្លិចបំផ្លាញយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ មានអ្នកស្លាប់រាប់ម៉ឺននាក់ ហើយហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗ រួមទាំងផ្ទះសម្បែង សាលារៀន មន្ទីរពេទ្យ និងវិហារអ៊ីស្លាម ត្រូវបានកម្ទេចចោល។ ប្រជាជនភាគច្រើនត្រូវបង្ខំឲ្យផ្លាស់ទីលំនៅជាច្រើនលើក ហើយតម្រូវការមនុស្សធម៌នៅតែបន្តធ្ងន់ធ្ងររហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។

ស្ថានភាពនៅហ្កាហ្សាបន្តជាចំណោទនយោបាយ និងមនុស្សធម៌ដ៏ស្មុគស្មាញ។ មានការពិភាក្សាអំពីការកសាងឡើងវិញ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីសម្រេចបានបទឈប់បាញ់ និងដំណោះស្រាយរយៈពេលវែងចំពោះជម្លោះនេះ។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ប្រធានបទនេះមិនមែនគ្រាន់តែជាព័ត៌មានអន្តរជាតិឆ្ងាយដាច់ស្រយាលនោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏ទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍ចំពោះបញ្ហាយុត្តិធម៌សកល សិទ្ធិមនុស្ស និងសន្តិភាព ដែលពាក់ព័ន្ធដល់មនុស្សជាតិទាំងមូល។