សង្គ្រាមហ្គាសា (២០០៨–២០០៩)

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia សង្គ្រាមហ្គាសាឆ្នាំ ២០០៨–២០០៩ (ដែលគេស្គាល់ផងដែរថាជាសង្គ្រាមហ្គាសាលើកដំបូង ប្រតិបត្តិការ Cast Lead ឬរឿងសម្លាប់រង្គាលនៅហ្គាសា) គឺជាជម្លោះប្រដាប់អាវុធរយៈពេល ៣ សប្តាហ៍ រវាងក្រុមយោធាប៉ាឡេស្ទីននៅដែនដីហ្គាសា និងកងកម្លាំងការពារអ៊ីស្រាអែល (IDF)។ សង្គ្រាមនេះបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី ២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០០៨ និងបញ្ចប់នៅថ្ងៃទី ១៨ ខែមករា ឆ្នាំ ២០០៩ បន្ទាប់ពីអ៊ីស្រាអែលបានប្រកាសឈប់បាញ់ឯកតោភាគី។

តាមរបាយការណ៍ Wikipedia មនុស្សសរុបពី ១,១៦៦ ដល់ ១,៤១៧ នាក់ជាជនជាតិប៉ាឡេស្ទីនបានស្លាប់ ខណៈដែលភាគីអ៊ីស្រាអែលមានអ្នកស្លាប់ ១៣ នាក់ (ក្នុងនោះ ៤ នាក់ដោយសារគ្រាប់កាំភ្លើងពីមិត្តភាគី)។ ជម្លោះនេះបានបំផ្លាញអគារផ្ទះសម្បែងជាង ៤៦,០០០ ខ្នង ធ្វើឲ្យប្រជាជនជាង ១០០,០០០ នាក់គ្មានទីជម្រក។ ជាទូទៅ សង្គ្រាមនេះត្រូវបានចាត់ទុកថាជាវិបត្តិមួយដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបំផុតក្នុងជម្លោះអ៊ីស្រាអែល‑ប៉ាឡេស្ទីនចាប់តាំងពីអំណឺហ្វាតដាទីពីរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ដែនដីហ្គាសា គឺជាតំបន់ដីស្តីតូចមួយស្ថិតនៅឆ្នេរសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ ដោយមានព្រំប្រទល់ជាប់ជាមួយអ៊ីស្រាអែលនៅខាងជើងនិងខាងកើត និងអេហ្ស៊ីបនៅខាងត្បូង។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia តំបន់នេះមានប្រវែងប្រហែល ៤១ គីឡូម៉ែត្រ និងទទឹងពី ៦ ទៅ ១២ គីឡូម៉ែត្រ ហើយជាតំបន់ដែលមានដង់ស៊ីតេប្រជាជនខ្ពស់បំផុតមួយនៅលើពិភពលោក។ នៅពេលនោះ ប្រជាជនសរុបមានប្រហែល ១.៥ លាននាក់ ដែលភាគច្រើនជាជនភៀសខ្លួនប៉ាឡេស្ទីន និងកូនចៅរបស់ពួកគេ។

ទីក្រុងសំខាន់ៗរួមមាន ទីក្រុងហ្គាសា រ៉ាហ្វា និងខាន់យូនីស ដែលសុទ្ធតែបានទទួលរងការវាយប្រហារយ៉ាងខ្លាំងក្នុងអំឡុងសង្គ្រាម។ ការបិទខ្ទប់ពីសំណាក់អ៊ីស្រាអែល និងអេហ្ស៊ីបដែលបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ ២០០៧ បានធ្វើឲ្យជីវភាពក្រីក្រកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ ដោយអត្រាគ្មានការងារធ្វើឡើងដល់ប្រមាណ ៤០% និងពឹងផ្អែកខ្លាំងលើជំនួយមនុស្សធម៌។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ឫសគល់នៃជម្លោះនេះអាចត្រឡប់ទៅពេលក្រុមហាម៉ាសបានឈ្នះការបោះឆ្នោតសភាប៉ាឡេស្ទីននៅឆ្នាំ ២០០៦ និងបានដណ្តើមការគ្រប់គ្រងដែនដីហ្គាសាពីគណបក្សហ្វាតាក្នុងឆ្នាំ ២០០៧។ ជាការឆ្លើយតប អ៊ីស្រាអែលបានប្រកាសហ្គាសាជា “អង្គភាពអរិភាព” និងបានរឹតបន្តឹងការបិទខ្ទប់សេដ្ឋកិច្ច។ នៅក្នុងឆមាសទីពីរនៃឆ្នាំ ២០០៨ ក្រុមហាម៉ាស និងក្រុមប្រដាប់អាវុធដទៃទៀតបានបង្កើនការបាញ់គ្រាប់រ៉ុក្កែត និងគ្រាប់មីស៊ីលចូលទឹកដីអ៊ីស្រាអែល បណ្តាលឲ្យមានអ្នកស្លាប់និងរបួស និងធ្វើឲ្យជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់ជនជាតិអ៊ីស្រាអែលរំខាន។

សង្គ្រាមបានចាប់ផ្តើមជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី ២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០០៨ ដោយការទម្លាក់គ្រាប់បែកតាមអាកាសដ៏ធំសម្បើមលើទីតាំងហាម៉ាស រួមទាំងស្ថានីយប៉ូលិស និងអគាររដ្ឋាភិបាល។ ប្រតិបត្តិការដីគោកបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី ៣ ខែមករា ឆ្នាំ ២០០៩ ដោយកងទ័ពអ៊ីស្រាអែលបានវាយចូលទៅក្នុងតំបន់ភាគខាងជើងនិងខាងកើតហ្គាសា ប្រឈមមុខនឹងការតស៊ូពីយុទ្ធជនហាម៉ាសនិងក្រុមដទៃទៀត។ ការប្រយុទ្ធគ្នាយ៉ាងខ្លាំងបានកើតឡើងនៅក្នុងទីក្រុង ដូចជា Jabalia និង Zeitoun ជាដើម ដោយមានការចោទប្រកាន់ពីការប្រើប្រាស់កម្លាំងហួសហេតុ និងការវាយប្រហារលើជនស៊ីវិល។

អ៊ីស្រាអែលបានប្រកាសឈប់បាញ់ឯកតោភាគីនៅថ្ងៃទី ១៧ ខែមករា ឆ្នាំ ២០០៩ (មានប្រសិទ្ធភាពនៅថ្ងៃបន្ទាប់) ហើយហាម៉ាសក៏បានប្រកាសឈប់បាញ់ ១ សប្តាហ៍នៅថ្ងៃទី ១៨ ខែមករា។ កងទ័ពអ៊ីស្រាអែលបានដកថយទាំងស្រុងនៅថ្ងៃទី ២១ ខែមករា ឆ្នាំ ២០០៩។ ក្រោយសង្គ្រាម ក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្សរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិបានបង្កើតគណៈកម្មការស្រាវជ្រាវ Goldstone ដែលបានចោទប្រកាន់ភាគីទាំងពីរពីបទឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សង្គ្រាមនេះបានបណ្តាលឲ្យខូចខាតយ៉ាងដំណំដល់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនិងសេដ្ឋកិច្ចហ្គាសា។ យោងតាម Wikipedia អគារផ្ទះសម្បែងជាង ៤៦,០០០ ខ្នងត្រូវបានកម្ទេច ដោយបន្សល់ទុកនូវមនុស្សជាង ១០០,០០០ នាក់គ្មានទីជម្រក។ សាលារៀន មន្ទីរពេទ្យ និងវិហារអ៊ីស្លាមរាប់សិបខ្នងត្រូវបានបំផ្លាញ ហើយបណ្តាញទឹក អនាម័យ និងអគ្គិសនីក៏រងការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដែលបង្កវិបត្តិមនុស្សធម៌យ៉ាងខ្លាំង។

វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចដែលមានស្រាប់ពីការបិទខ្ទប់កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើង៖ អត្រាគ្មានការងារធ្វើកើនឡើង ភាពក្រីក្ររីករាលដាល ហើយប្រជាជនភាគច្រើនពឹងផ្អែកទៅលើជំនួយមនុស្សធម៌។ ប្រជាជនជាង ១០០,០០០ នាក់ត្រូវបានបង្ខំឲ្យភៀសខ្លួនចេញពីលំនៅឋាន ទៅរស់នៅក្នុងសាលារៀន UNRWA ឬជំរំបណ្តោះអាសន្ន ដូចជាជំរំតង់ដែលឃើញក្នុងរូបភាព។

ផ្នែកវប្បធម៌ក៏រងផលប៉ះពាល់មិនតិចដែរ។ សាកលវិទ្យាល័យឥស្លាមនៅហ្គាសា និងវិហារអ៊ីស្លាមប្រវត្តិសាស្ត្រជាច្រើនត្រូវបានកម្ទេច។ របាយការណ៍ Goldstone របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ បានចោទប្រកាន់ថាភាគីទាំងពីរបានប្រព្រឹត្តអំពើដែលអាចចាត់ទុកជាឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម រួមទាំងការប្រើអាវុធផូស្វ័រសទៅលើតំបន់ស៊ីវិល ដែលបង្កការរិះគន់និងបាតុកម្មពាសពេញពិភពលោក។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សង្គ្រាមហ្គាសា (២០០៨–២០០៩) ត្រូវបានអ្នកវិភាគជាច្រើនចាត់ទុកថាជាចំណុចរបត់មួយនៅក្នុងជម្លោះអ៊ីស្រាអែល‑ប៉ាឡេស្ទីន។ យោងតាម Wikipedia វាបានបង្កើតគំរូសម្រាប់ជម្លោះជាបន្តបន្ទាប់ ដូចជាប្រតិបត្តិការសសរការពារនៅឆ្នាំ ២០១២ និងប្រតិបត្តិការការពារព្រំដែននៅឆ្នាំ ២០១៤ ដែលសុទ្ធតែមានលំនាំស្រដៀងគ្នា៖ ការបាញ់គ្រាប់រ៉ុក្កែតពីហ្គាសា ការឆ្លើយតបដោយកម្លាំងទ័ពយ៉ាងធំពីអ៊ីស្រាអែល និងការស្លាប់របស់ជនស៊ីវិលយ៉ាងច្រើន។

បញ្ហាស្នូលដែលមិនទាន់បានដោះស្រាយ ដូចជាការបិទខ្ទប់ហ្គាសា ការតាំងទីលំនៅរបស់អ៊ីស្រាអែល និងស្ថានភាពរបស់ក្រុមហាម៉ាស នៅតែបន្តជាប្រភពនៃភាពតានតឹងរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។ សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ជម្លោះនេះបង្ហាញពីគ្រោះថ្នាក់នៃអំពើហិង្សាជាយថាហេតុ និងសារៈសំខាន់នៃការគោរពច្បាប់មនុស្សធម៌អន្តរជាតិ។ លើសពីនេះ វាជាការរំលឹកអំពីការឈឺចាប់យ៉ាងយូរអង្វែងដែលជនស៊ីវិលនៅតែបន្តទទួលរងនៅក្នុងពិភពលោកដែលពោរពេញទៅដោយជម្លោះ។