ហ្គាហ្សាស្ទ្រីប

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌាជាភាសាអង់គ្លេស ហ្គាហ្សាស្ទ្រីប ឬហៅយ៉ាងខ្លីថា ហ្គាហ្សា គឺជាដែនដីប៉ាឡេស្ទីនតូចជាងគេក្នុងចំណោមទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនពីរ ដែលរួមគ្នាបង្កើតជារដ្ឋប៉ាឡេស្ទីននៅតំបន់ឡេវ៉ង់ខាងត្បូងនៃអាស៊ីខាងលិច។ ទឹកដីនេះស្ថិតនៅលើឆ្នេរសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ មានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសអ៊ីស្រាអែលនៅភាគខាងកើតនិងខាងជើង ហើយនិងប្រទេសអេហ្ស៊ីបនៅភាគនិរតី។ រដ្ឋធានីនិងទីក្រុងធំបំផុតរបស់ហ្គាហ្សាស្ទ្រីបគឺ ទីក្រុងហ្គាហ្សា។ តំបន់នេះមានផ្ទៃដីប្រមាណ ៣៦៥ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ហើយមានប្រជាជនជាង ២ លាននាក់ ដែលធ្វើឱ្យហ្គាហ្សាក្លាយជាតំបន់មួយដែលមានដង់ស៊ីតេប្រជាជនខ្ពស់បំផុតនៅលើពិភពលោក។ ហ្គាហ្សាស្ទ្រីបបានក្លាយជាចំណុចកណ្តាលនៃជម្លោះអ៊ីស្រាអែល‑ប៉ាឡេស្ទីនអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍ ហើយបានប្រឈមមុខនឹងការបិទខ្ទប់ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចពីសំណាក់អ៊ីស្រាអែលនិងអេហ្ស៊ីបតាំងពីឆ្នាំ ២០០៧ បន្ទាប់ពីក្រុមហាម៉ាសបានដណ្តើមកាន់កាប់ទឹកដីនេះ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមប្រភពវិគីភីឌា ហ្គាហ្សាស្ទ្រីបស្ថិតនៅលើវាលទំនាបឆ្នេរសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ ដែលមានអាកាសធាតុក្តៅស្ងួតនៅរដូវក្តៅ និងរដូវរងាស្រាល។ រដ្ឋបាលមូលដ្ឋានចែកចេញជា ៥ ខេត្ត គឺ ហ្គាហ្សាខាងជើង ក្រុងហ្គាហ្សា ដេរអាល់បាឡា ខាន់យូនីស និងរ៉ាហ្វា។ ប្រជាជនភាគច្រើនលើសលប់ជាជនជាតិអារ៉ាប់ប៉ាឡេស្ទីន ដែលនិយាយភាសាអារ៉ាប់ ហើយកាន់សាសនាអ៊ីស្លាមនិកាយស៊ុននី រួមជាមួយសហគមន៍គ្រីស្ទានតូចមួយ។ ប្រជាជនភាគច្រើនជាជនភៀសខ្លួនប៉ាឡេស្ទីន និងកូនចៅរបស់ពួកគេ ដែលបានភៀសខ្លួនឬត្រូវបានបណ្ដេញចេញក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមឆ្នាំ ១៩៤៨។ តាមវិគីភីឌា ជាង ៧០% នៃប្រជាជនហ្គាហ្សាជាជនភៀសខ្លួនដែលបានចុះបញ្ជីជាមួយទីភ្នាក់ងារសង្គ្រោះនិងកិច្ចការជនភៀសខ្លួនប៉ាឡេស្ទីននៃអង្គការសហប្រជាជាតិ (UNRWA)។ ហ្គាហ្សាមានប្រជាជនវ័យក្មេង ដោយប្រមាណពាក់កណ្តាលមានអាយុក្រោម ១៨ ឆ្នាំ។ អត្រាគ្មានការងារធ្វើគឺស្ថិតក្នុងចំណោមខ្ពស់បំផុតនៅលើពិភពលោក ដែលបណ្តាលមកពីការបិទខ្ទប់សេដ្ឋកិច្ច និងភាពចលាចលផ្នែកសន្តិសុខជាបន្តបន្ទាប់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមអត្ថបទវិគីភីឌាជាភាសាអង់គ្លេស ហ្គាហ្សាស្ទ្រីបមានប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏យូរលង់ ដោយធ្លាប់ជាផ្នែកនៃផ្លូវពាណិជ្ជកម្មសមុទ្រដ៏សំខាន់ និងស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អាណាចក្រធំៗជាច្រើន រួមមានអេហ្ស៊ីបបុរាណ ចក្រភពរ៉ូម៉ាំង និងចក្រភពអូតូម៉ង់។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមអារ៉ាប់‑អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ ១៩៤៨ អេហ្ស៊ីបបានគ្រប់គ្រងហ្គាហ្សា ហើយមានជនភៀសខ្លួនប៉ាឡេស្ទីនយ៉ាងច្រើនបានហូរចូលមកតំបន់នេះ។ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាម ៦ ថ្ងៃឆ្នាំ ១៩៦៧ អ៊ីស្រាអែលបានកាន់កាប់ហ្គាហ្សាស្ទ្រីប ព្រមទាំងតំបន់ប៉ាឡេស្ទីនផ្សេងទៀត។ ការកាន់កាប់នេះបានបង្កឱ្យមានការបះបោរធំៗពីរលើក គឺអ៊ីនធីហ្វាដាទីមួយ (១៩៨៧‑១៩៩៣) និងអ៊ីនធីហ្វាដាទីពីរ (២០០០‑២០០៥)។ នៅឆ្នាំ ២០០៥ អ៊ីស្រាអែលបានដកកងទ័ពនិងរុះរើការតាំងទីលំនៅជ្វីហ្វទាំងអស់ចេញពីហ្គាហ្សា។ ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ ២០០៧ ក្រោយជម្លោះផ្ទៃក្នុង ក្រុមហាម៉ាសបានដណ្តើមអំណាចនៅហ្គាហ្សា ដែលនាំឱ្យអ៊ីស្រាអែលនិងអេហ្ស៊ីបដាក់ការបិទខ្ទប់យ៉ាងតឹងរ៉ឹង។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក សង្គ្រាមធំៗជាច្រើនលើកបានផ្ទុះឡើងរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងក្រុមហាម៉ាស ក្នុងនោះរួមមានសង្គ្រាមឆ្នាំ ២០០៨‑២០០៩, ២០១២, ២០១៤, ២០២១ និងសង្គ្រាមដ៏សាហាវបំផុតដែលបានចាប់ផ្តើមនៅខែតុលា ២០២៣។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា សេដ្ឋកិច្ចហ្គាហ្សាបានរងផលប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងដោយសារការបិទខ្ទប់ដែលដាក់ដោយអ៊ីស្រាអែលនិងអេហ្ស៊ីប ដែលកំណត់យ៉ាងតឹងរឹងនូវចលនាទំនិញ សេវាកម្ម និងប្រជាជន។ អត្រាគ្មានការងារធ្វើស្ថិតក្នុងចំណោមខ្ពស់បំផុតនៅលើពិភពលោក ហើយប្រជាជនភាគច្រើនពឹងផ្អែកលើជំនួយមនុស្សធម៌ពីអង្គការសហប្រជាជាតិ និងអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល។ វិស័យសេដ្ឋកិច្ចសំខាន់ៗរួមមាន កសិកម្ម (ផលិតផលដូចជាអូលីវ ក្រូចឆ្មារ) ឧស្សាហកម្មខ្នាតតូច (វាយនភណ្ឌ គ្រឿងសង្ហារឹម) និងការនេសាទ។ មុនពេលមានការរឹតបន្តឹងកាន់តែខ្លាំង រូងក្រោមដីឆ្ពោះទៅអេហ្ស៊ីបបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការដឹកជញ្ជូនទំនិញ និងសម្ភារៈសំណង់។ ផ្នែកវប្បធម៌ ហ្គាហ្សាមានកេរដំណែលដ៏សម្បូរបែបនៃតន្ត្រីប៉ាឡេស្ទីន ម្ហូបអាហារប្រពៃណី និងសិប្បកម្ម។ ទីសម្គាល់ប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ល្បីល្បាញរួមមានវិហារអ៊ីស្លាមដ៏ធំ (Great Mosque of Gaza) ដែលមានអាយុកាលតាំងពីសតវត្សទី ៧ ប៉ុន្តែត្រូវបានបំផ្លាញក្នុងសង្គ្រាមកន្លងមក។ ប្រជាជនហ្គាហ្សាមានអត្រាអក្ខរកម្មខ្ពស់ ហើយមានស្ថាប័នអប់រំជាន់ខ្ពស់មួយចំនួន ដូចជាសាកលវិទ្យាល័យអ៊ីស្លាមហ្គាហ្សា និងសាកលវិទ្យាល័យអាល់អាក្សា ទោះបីជាហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធអប់រំទទួលរងការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរក្នុងអំឡុងជម្លោះប្រដាប់អាវុធក៏ដោយ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ហ្គាហ្សាស្ទ្រីបបន្តជាប្រធានបទសំខាន់នៅក្នុងសារព័ត៌មានអន្តរជាតិ ជាពិសេសក្រោយពីសង្គ្រាមហ្គាហ្សាឆ្នាំ ២០២៣‑២០២៥ ដែលបណ្តាលឱ្យមានវិបត្តិមនុស្សធម៌ធ្ងន់ធ្ងរមិនធ្លាប់មានពីមុនមក។ តាមការរាយការណ៍ពីប្រភពព័ត៌មានជាច្រើន ជនស៊ីវិលរាប់ម៉ឺននាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត ហើយហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស៊ីវិលសំខាន់ៗ ដូចជាមន្ទីរពេទ្យ សាលារៀន និងលំនៅដ្ឋាន ត្រូវបានបំផ្លាញយ៉ាងទូលំទូលាយ។ អង្គការសហប្រជាជាតិ អង្គការសុខភាពពិភពលោក និងអង្គការមនុស្សធម៌នានា បានអំពាវនាវជាបន្ទាន់ឱ្យមានបទឈប់បាញ់ និងការផ្តល់ជំនួយសង្គ្រោះដល់ប្រជាជន។ សម្រាប់អ្នកអានកម្ពុជា ស្ថានភាពនៅហ្គាហ្សាបង្ហាញពីសក្ដានុពលនៃជម្លោះអន្តរជាតិ និងបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្សដែលពាក់ព័ន្ធដល់សហគមន៍ពិភពលោកទាំងមូល។ កម្ពុជាដែលធ្លាប់ចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោតនៅអង្គការសហប្រជាជាតិទាក់ទងនឹងបញ្ហាប៉ាឡេស្ទីន បាននិងកំពុងតាមដានការវិវត្តន៍នៅតំបន់នេះយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់។ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងការទូតជាអន្តរជាតិកំពុងបន្ត ក៏ប៉ុន្តែស្ថានការណ៍នៅតែមានភាពផុយស្រួយ ហើយដំណោះស្រាយសន្តិភាពយូរអង្វែងនៅមិនទាន់សម្រេចបាននៅឡើយទេ។