ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប ឬហៅកាត់ថា ផសស (GDP) គឺជារង្វាស់រូបិយវត្ថុនៃតម្លៃទីផ្សារសរុប នៃទំនិញ និងសេវាកម្មចុងក្រោយទាំងអស់ ដែលត្រូវបានផលិត និងផ្តល់ជូនក្នុងកំឡុងពេលជាក់លាក់ណាមួយ។ នេះបើយោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ដែលបានសរសេរថា ផសស គឺជារង្វាស់ដ៏ទូលំទូលាយមួយសម្រាប់តាមដានសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេស ឬតំបន់មួយ។

សមាសភាគសំខាន់ៗដែលបង្កើតបាន ផសស រួមមាន ការប្រើប្រាស់របស់គ្រួសារ (ការចំណាយឯកជន) ការចំណាយរបស់រដ្ឋាភិបាល ការនាំចេញសុទ្ធ (នាំចេញដកនាំចូល) និងការវិនិយោគសរុប។ ការផ្លាស់ប្តូរកត្តាណាមួយក្នុងចំណោមកត្តាទាំងនេះអាចបង្កើន ឬថយចុះទំហំសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសមួយ។ ជាឧទាហរណ៍ កំណើនប្រជាជនតាមរយៈអន្តោប្រវេសន៍អាចបង្កើនការប្រើប្រាស់ និងតម្រូវការសេវាសាធារណៈ ដែលជំរុញឲ្យ ផសស កើនឡើង។

យ៉ាងណាមិញ Wikipedia ក៏បានលើកឡើងដែរថា ផសស មិនមែនជារង្វាស់នៃកម្រិតជីវភាព ឬសុខុមាលភាពទូទៅនោះឡើយ ព្រោះវាមិនឆ្លុះបញ្ចាំងពីរបៀបដែលចំណូលត្រូវបានបែងចែកក្នុងចំណោមប្រជាជន។ ប្រទេសមួយអាចមាន ផសស ខ្ពស់ ប៉ុន្តែនៅតែជួបប្រទះ “កំណើនគ្មានការងារ” (jobless growth) ប្រសិនបើរចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចមិនបង្កើតការងារគ្រប់គ្រាន់។

នៅពេលយើងចែក ផសស សរុបដោយចំនួនប្រជាជន យើងទទួលបានតួលេខប្រហាក់ប្រហែលមួយហៅថា ផសស សម្រាប់មនុស្សម្នាក់ (GDP per capita)។ តួលេខនេះអាចប្រើប្រាស់សម្រាប់ការប្រៀបធៀបសេដ្ឋកិច្ចជាតិនៅលើទីផ្សារអន្តរជាតិ ប៉ុន្តែដើម្បីទទួលបានរូបភាពពិតប្រាកដនៃកម្រិតជីវភាព អ្នកវិភាគច្រើនប្រើ ផសស សម្រាប់មនុស្សម្នាក់ដោយគិតតាមយុគភាពនៃអំណាចទិញ (Purchasing Power Parity – PPP) ដូចដែលបានរៀបរាប់ក្នុង Wikipedia ភាសាខ្មែរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ផសស មានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយភូមិសាស្ត្រ និងចំនួនប្រជាជន។ ប្រទេសដែលមានផ្ទៃដីធំ ឬធនធានធម្មជាតិសម្បូរបែប តែងតែមានសក្ដានុពលផលិតកម្មខ្ពស់ ប៉ុន្តែ ផសស សរុបមិនធានាថាប្រជាជនគ្រប់រូបនឹងទទួលបានផលប្រយោជន៍ស្មើគ្នានោះទេ។

កត្តាប្រជាសាស្រ្ត ដូចជាកំណើនប្រជាជន និងចលនាអន្តោប្រវេសន៍ អាចជះឥទ្ធិពលដោយផ្ទាល់ដល់ ផសស។ ការកើនឡើងចំនួនពលករអាចជំរុញផលិតកម្ម និងការប្រើប្រាស់ ដែលធ្វើឲ្យ ផសស សរុបកើនឡើង។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើកំណើនសេដ្ឋកិច្ចមិនដើរលឿនជាងកំណើនប្រជាជន ផសស សម្រាប់មនុស្សម្នាក់អាចនឹងថយចុះ ឬនៅទ្រឹង។

ដើម្បីធ្វើការប្រៀបធៀបដោយយុត្តិធម៌រវាងប្រទេសដែលមានទំហំ និងចំនួនប្រជាជនខុសៗគ្នា ផសស សម្រាប់មនុស្សម្នាក់គឺជាឧបករណ៍ដែលមិនអាចខ្វះបានសម្រាប់អ្នកសេដ្ឋកិច្ច។ ទោះយ៉ាងណា Wikipedia បានសង្កត់ធ្ងន់ថា សូម្បីតែ ផសស សម្រាប់មនុស្សម្នាក់ក៏មិនអាចឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពខុសគ្នានៃជីវភាពមនុស្ស និងអត្រាអតិផរណាបានឡើយ ដូច្នេះគេត្រូវតែកែតម្រូវតាមអំណាចទិញ (PPP) ដើម្បីទទួលបានរូបភាពប្រសើរជាងមុន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

គោលគំនិតនៃការវាស់ស្ទង់ចំណូលជាតិមានប្រវត្តិរាប់សតវត្សមកហើយ ប៉ុន្តែការអភិវឌ្ឍនៃសូចនាករ ផសស ដូចសម័យទំនើបនេះបានចាប់ផ្តើមនៅក្នុងសតវត្សទី២០។ តាមរយៈការបង្រួបបង្រួមនិយមន័យ និងវិធីគណនាដោយអង្គការអន្តរជាតិដូចជា OECD និង មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ (IMF) បានធ្វើឲ្យ ផសស ក្លាយជារង្វាស់ស្តង់ដារសម្រាប់ការប្រៀបធៀបសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។ Wikipedia បានកត់សម្គាល់ថា អង្គការទាំងនេះរក្សានិយមន័យ និងវិធីសាស្ត្រផ្ទាល់ខ្លួនសម្រាប់ ផសស ប៉ុន្តែស្នូលនៅដដែល។

សព្វថ្ងៃនេះ ផសស ត្រូវបានគណនា និងរាយការណ៍ជាប្រចាំត្រីមាស ឬប្រចាំឆ្នាំ ដោយទីភ្នាក់ងារស្ថិតិជាតិរបស់ប្រទេសនីមួយៗ។ ទិន្នន័យទាំងនេះមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងលើទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុ គោលនយោបាយរដ្ឋាភិបាល និងការសម្រេចចិត្តវិនិយោគ។ ក្រាហ្វិកខាងលើឧទាហរណ៍បង្ហាញពីនិន្នាការកំណើន ផសស ពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលផ្តល់ឲ្យគេមើលឃើញពីវដ្តសេដ្ឋកិច្ច។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមទស្សនៈសេដ្ឋកិច្ច ផសស ជាឧបករណ៍វិភាគដ៏មានឥទ្ធិពលបំផុត។ វាអាចត្រូវបានបំបែកទៅតាមវិស័យផលិតកម្ម (កសិកម្ម ឧស្សាហកម្ម សេវាកម្ម) ឬតាមប្រភពចំណាយ (ការប្រើប្រាស់ ការវិនិយោគ ការចំណាយរដ្ឋាភិបាល និងការនាំចេញសុទ្ធ) ដើម្បីឲ្យគេអាចមើលឃើញរចនាសម្ព័ន្ធ និងកត្តាជំរុញកំណើន។ ក្រាហ្វិកខាងលើបង្ហាញពីសមាសភាគ ផសស របស់សហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ ២០១៥ ដោយប្រើវិធីគណនាតាមផ្នែកចំណាយ (expenditure approach)។

ក្រៅពីការប្រើប្រាស់បច្ចេកទេស ផសស ក៏បានក្លាយជាប្រធានបទនៃការពិភាក្សាខាងវប្បធម៌ និងសង្គមដែរ។ អ្នករិះគន់ជាច្រើនបានចង្អុលបង្ហាញថា ការផ្តោតសំខាន់តែលើកំណើន ផសស អាចជំរុញឲ្យមានការព្រងើយកន្តើយចំពោះវិសមភាពសង្គម ការបំផ្លាញបរិស្ថាន និងសុខភាពផ្លូវចិត្តរបស់ប្រជាជន។ ជាការឆ្លើយតប សូចនាករជម្មើសជំនួសដូចជា សន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស (HDI) សន្ទស្សន៍សុភមង្គលសរុបជាតិ (Gross National Happiness) និងគំនិតនៃ “កំណើនបៃតង” ត្រូវបានស្នើឡើង។

Wikipedia ក៏បានពិពណ៌នាអំពីរូបភាពនៃការបំបែកចំណង (decoupling) រវាងកំណើន ផសស និងការកើនឡើងនៃការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ ដែលជាសញ្ញាបង្ហាញថាប្រទេសខ្លះអាចអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចដោយមិនធ្វើឲ្យបរិស្ថានកាន់តែអាក្រក់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ផសស គឺជាឧបករណ៍ដ៏ចាំបាច់សម្រាប់តាមដានការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច និងទាក់ទាញការវិនិយោគពីបរទេស។ អង្គការអន្តរជាតិដូចជា IMF និងធនាគារពិភពលោក តែងតែចេញផ្សាយការព្យាករណ៍ ផសស សម្រាប់កម្ពុជា ហើយទិន្នន័យទាំងនោះត្រូវបានយកមកប្រើប្រាស់ដោយរដ្ឋាភិបាល និងវិស័យឯកជន។ សារព័ត៌មាននានាក្នុងប្រទេសក៏តែងរាយការណ៍អំពីកំណើន ផសស ប្រចាំឆ្នាំ ជាពិសេសនៅពេលដែលមានការផ្លាស់ប្តូរធំៗដូចជារោគរាតត្បាត ឬការវិនិយោគហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធថ្មីៗ។

ក្នុងបរិបទពិភពលោកបច្ចុប្បន្ន ការពិភាក្សាអំពីរបៀបធ្វើឲ្យកំណើន ផសស មាននិរន្តរភាពគឺជារឿងដែលទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍ខ្លាំង។ ក្រាហ្វិកខាងលើដកស្រង់ចេញពី Wikipedia បង្ហាញថា បណ្តាប្រទេសមួយចំនួនអាចសម្រេចបាននូវការបំបែកដាច់ខាត (absolute decoupling) ពោលគឺ ផសស កើនឡើង ប៉ុន្តែការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ថយចុះ។ នេះជាប្រធានបទដែលភ្ជាប់ទៅនឹងគោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព (SDGs) របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ និងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពី ផសស មិនត្រឹមតែជួយឲ្យតាមដានព័ត៌មានសេដ្ឋកិច្ចបានភ្លឺច្បាស់នោះទេ តែថែមទាំងផ្តល់មូលដ្ឋានសម្រាប់ការវិភាគគោលនយោបាយ និងផលប៉ះពាល់របស់វាលើជីវភាពប្រចាំថ្ងៃផងដែរ។