ប្រធានបទ Topic
អាប៉ាថេតភេទ
ទិដ្ឋភាពទូទៅ
ប្រភព: Wikipedia
អាប៉ាថេតភេទ គឺជាការរើសអើងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចនិងសង្គមទៅលើបុគ្គលដោយសារតែភេទឬយេនឌ័ររបស់ពួកគេ។ តាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា ប្រព័ន្ធនេះប្រើវិធីច្បាប់ឬកម្លាំងរាងកាយដើម្បីដាក់បុគ្គលឲ្យនៅឋានៈទាបជាង។ អ្នកសិក្សាស្ត្រីនិយមភីលីស ឆេស្លឺរ បានកំណត់និយមន័យថា វាជាការអនុវត្តដែលធ្វើឲ្យស្ត្រីនិងក្មេងស្រីរស់ក្នុងជីវភាពដាច់ដោយឡែកនិងអន់ថយ ហើយបុរសត្រូវបានតែងតាំងជាអ្នកថែរក្សាព្រហ្មចារីភាពសាច់ញាតិស្ត្រីរបស់ពួកគេ។ អាប៉ាថេតភេទមិនត្រឹមតែធ្វើឲ្យអសមត្ថភាពសេដ្ឋកិច្ចនិងសង្គមប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែអាចនាំឲ្យមានគ្រោះថ្នាក់រាងកាយធ្ងន់ធ្ងរផងដែរ។
ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន
ប្រភព: Wikipedia
អាប៉ាថេតភេទលេចឡើងនៅក្នុងសង្គមជាច្រើន ដោយពុំមានកំណត់ត្រឹមតំបន់ណាមួយទេ។ វិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា ករណីធ្ងន់ធ្ងររួមមានរបបតាលីបង់នៅអាហ្វហ្គានីស្ថាន ដែលបានហាមឃាត់ស្ត្រីមិនឲ្យធ្វើការ រៀនសូត្រ ឬចេញក្រៅដោយគ្មានអ្នកអមជាបុរស។ នៅអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត ប្រព័ន្ធអាណាព្យាបាលបុរសត្រូវបានអនុវត្តជាយូរមក ដោយស្ត្រីត្រូវការការអនុញ្ញាតសម្រាប់សកម្មភាពដូចជាការធ្វើដំណើរនិងការព្យាបាលវេជ្ជសាស្ត្រ។ សូម្បីនៅអ៊ីស្រាអែល សហគមន៍ជនជាតិជ្វីហ្វហារ៉េឌីក៏អនុវត្តការបំបែកភេទក្នុងទីសាធារណៈដូចជាកន្លែងគោរពបូជានិងឆ្នេរ។ ប្រជាជនដែលរងផលប៉ះពាល់ភាគច្រើនគឺស្ត្រីនិងក្មេងស្រី ប៉ុន្តែបុរសក៏ទទួលឥទ្ធិពលពីតួនាទីយេនឌ័រតឹងរឹងដែរ។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ប្រភព: Wikipedia
គំនិតអាប៉ាថេតភេទបានវិវត្តពីការតស៊ូដើម្បីសិទ្ធិស្ត្រី និងការទទួលស្គាល់ថាការរើសអើងភេទខ្លាំងអាចជាទម្រង់អាប៉ាថេត។ តាមវិគីភីឌា ពាក្យ«អាប៉ាថេត»ដើមឡើយសំដៅដល់ការបំបែកពូជសាសន៍នៅអាហ្វ្រិកខាងត្បូង ដែលបញ្ចប់ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០។ អ្នកសិក្សាស្ត្រីនិយមបានយកពាក្យនេះមកប្រើប្រាស់ដើម្បីពិពណ៌នាពីការគាបសង្កត់ផ្អែកលើភេទ។ ឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែងគឺរបបតាលីបង់លើកដំបូងនៅអាហ្វហ្គានីស្ថាន (១៩៩៦-២០០១) ដែលហាមឃាត់ស្ត្រីមិនឲ្យចូលសាលារៀន ធ្វើការ ឬបង្ហាញមុខនៅទីសាធារណៈ ហើយត្រូវស្លៀកប៊ូកាគ្របដណ្តប់រាងកាយទាំងមូល។ រូបភាពដែលថតដោយអង្គការ RAWA បង្ហាញពីការវាយដំយ៉ាងឃោរឃៅពីប៉ូលិសសាសនា។ ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ក៏មានការបំបែកភេទតឹងរឹងចាប់តាំងពីបដិវត្តន៍ឆ្នាំ១៩៧៩ រួមទាំងការកំណត់ការស្លៀកពាក់និងទោសធ្ងន់ធ្ងរចំពោះស្ត្រីដែលមិនគោរពច្បាប់។
សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌
ប្រភព: Wikipedia
អាប៉ាថេតភេទមានផលប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងដល់សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌។ តាមវិគីភីឌា ការដាក់កម្រិតសិទ្ធិស្ត្រីក្នុងវិស័យអប់រំនិងការងារ នាំឲ្យបាត់បង់ធនធានសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់។ ស្ត្រីដែលមិនអាចធ្វើការឬបើកអាជីវកម្មបាន ក្លាយជាពឹងផ្អែកលើបុរស ដែលធ្វើឲ្យវិសមភាពកាន់តែស៊ីជម្រៅ។ ផ្នែកវប្បធម៌ ការអនុវត្តដូចជាប៉ូដា (purdah) ការតម្រូវស្លៀកហ៊ីចាប ឬនីកាប តែងត្រូវបានបង្ហាញថាជាផ្នែកនៃអត្តសញ្ញាណប្រពៃណី ប៉ុន្តែពួកគេក៏ជាយន្តការរក្សាអាប៉ាថេតភេទដែរ។ ច្បាប់អាណាព្យាបាលនៅប្រទេសខ្លះបានដកហូតសិទ្ធិស្ត្រីក្នុងការសម្រេចចិត្តដោយខ្លួនឯង ដូចជាការបើកគណនីធនាគារ ឬការទទួលសេវាសុខភាព។
ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន
ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ អាប៉ាថេតភេទបានក្លាយជាប្រធានបទក្តៅនៅលើឆាកអន្តរជាតិ។ ក្រោយការឡើងកាន់អំណាចរបស់តាលីបង់នៅឆ្នាំ២០២១ រដ្ឋាភិបាលថ្មីបានចេញបទបញ្ជាជាច្រើនដើម្បីរឹតបន្តឹងសិទ្ធិស្ត្រី រួមមានការហាមក្មេងស្រីមិនឲ្យចូលរៀន និងការហាមស្ត្រីធ្វើការក្នុងអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល។ អង្គការសហប្រជាជាតិបានថ្កោលទោសសកម្មភាពទាំងនេះ ហើយអ្នកជំនាញខ្លះហៅថាអាប៉ាថេតភេទក្នុងន័យច្បាប់។ តាមវិគីភីឌា ការអំពាវនាវសុំឲ្យអន្តរជាតិទទួលស្គាល់អាប៉ាថេតភេទជាឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិបានកើនឡើង។ សម្រាប់អ្នកអានកម្ពុជា ការយល់ដឹងអំពីបាតុភូតនេះមានសារៈសំខាន់ ព្រោះវាភ្ជាប់ទៅនឹងការជជែកជាសកលអំពីសមភាពយេនឌ័រ ហើយអាចជំរុញឲ្យមានការចូលរួមការពារសិទ្ធិស្ត្រីនៅទូទាំងពិភពលោក។