ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សមភាពយេនឌ័រ ដែលគេស្គាល់ផងដែរថាជាសមភាពផ្លូវភេទ ឬសមភាពរវាងភេទ គឺជាស្ថានភាពដែលបុគ្គលគ្រប់ភេទមានភាពងាយស្រួលស្មើគ្នាក្នុងការទទួលបានធនធាន និងឱកាស រួមទាំងការចូលរួមផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងការសម្រេចចិត្ត ព្រមទាំងការឱ្យតម្លៃស្មើគ្នាចំពោះឥរិយាបថ សេចក្តីប៉ងប្រាថ្នា និងតម្រូវការផ្សេងៗ ដោយមិនប្រកាន់ភេទឡើយ នេះបើយោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវីគីភីឌា។

គោលដៅសមភាពយេនឌ័រមិនត្រឹមតែជាសិទ្ធិមនុស្សមូលដ្ឋានប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជាមូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់សង្គមសន្តិភាព និងការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាពផងដែរ។ បញ្ហាប្រឈមសំខាន់ៗរួមមាន ភាពខុសគ្នាខាងប្រាក់ឈ្នួល ការរើសអើងក្នុងកន្លែងធ្វើការ អំពើហិង្សាផ្អែកលើយេនឌ័រ និងការខ្វះតំណាងនៅក្នុងតំណែងនយោបាយជាន់ខ្ពស់។

ស្ថានភាពសកលនៃសមភាពយេនឌ័រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌា គម្លាតយេនឌ័រនៅតែជាបញ្ហាសកលដែលមានភាពខុសគ្នាខ្លាំងរវាងប្រទេសនានា។ ស្ថាប័នអន្តរជាតិដូចជាវេទិកាសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក (WEF) បោះពុម្ពរបាយការណ៍គម្លាតយេនឌ័រសកលជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដោយវាស់វែងសមភាពលើវិស័យសេដ្ឋកិច្ច ការអប់រំ សុខភាព និងការចូលរួមនយោបាយ។ ប្រទេសនៅអឺរ៉ុបខាងជើងដូចជាអ៊ីស្លង់ និងន័រវែស ជាប្រទេសនាំមុខក្នុងការបិទគម្លាតនេះ ខណៈប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ជាច្រើននៅតែប្រឈមខ្លាំង។

អំពើហិង្សាផ្អែកលើយេនឌ័រនៅតែជាបញ្ហាធ្ងន់ធ្ងរ។ តួលេខពីវីគីភីឌាបង្ហាញថា ស្ត្រីទូទាំងពិភពលោកប្រឈមនឹងអំពើឃាតកម្មក្នុងអត្រាដ៏គួរឱ្យព្រួយបារម្ភ។ ទន្ទឹមនឹងនេះ អត្រាមរណភាពមាតានៅតំបន់អនុតំបន់សាហារ៉ាអាហ្វ្រិកនិងអាស៊ីខាងត្បូងនៅតែខ្ពស់ ដោយសារកង្វះសេវាថែទាំសុខភាពបន្តពូជ និងការអប់រំដល់កុមារី។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការតស៊ូដើម្បីសមភាពយេនឌ័រមានប្រវត្តិយូរលង់។ យោងតាមវីគីភីឌា ចលនាសិទ្ធិស្ត្រីបានចាប់កំណើតឡើងនៅសតវត្សរ៍ទី១៩ ដោយផ្តោតសំខាន់លើសិទ្ធិបោះឆ្នោត សិទ្ធិកាន់កាប់ទ្រព្យសម្បត្តិ និងសិទ្ធិទទួលបានការអប់រំ។ ប្រទេសដំបូងដែលផ្តល់សិទ្ធិបោះឆ្នោតដល់ស្ត្រីរួមមាន នូវែលហ្សេឡង់នៅឆ្នាំ១៨៩៣។ យ៉ាងណាក៏ដោយ នៅតំបន់ខ្លះ សិទ្ធិនេះត្រូវបានផ្តល់ឱ្យយឺតរហូតដល់ចុងសតវត្សរ៍ទី២០។ ជាឧទាហរណ៍ ខេត្ត Appenzell Innerrhoden ប្រទេសស្វីស ជាយុត្តាធិការចុងក្រោយនៅអឺរ៉ុបដែលអនុញ្ញាតឱ្យស្ត្រីបោះឆ្នោត ដោយធ្វើឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៩០។

ក្រៅពីសិទ្ធិបោះឆ្នោត ការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងទម្រង់នៃការជិះជាន់ផ្សេងទៀតក៏បានវិវត្តដែរ។ នៅសតវត្សរ៍មុន ការចងជើងរបស់ស្ត្រីនៅប្រទេសចិន និងការកាត់ប្រដាប់ភេទស្ត្រី (FGM) នៅតំបន់អាហ្វ្រិក គឺជាឧទាហរណ៍នៃការគ្រប់គ្រងលើរាងកាយស្ត្រី ដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីលុបបំបាត់ទម្លាប់ទាំងនេះ ត្រូវបានអង្គការសហប្រជាជាតិ និងអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលជាច្រើនជំរុញយ៉ាងសកម្ម។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

វិសមភាពយេនឌ័រមានផលប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងដល់សេដ្ឋកិច្ច។ តាមវីគីភីឌា ការមិនអាចចូលរួមពេញលេញរបស់ស្ត្រីក្នុងទីផ្សារការងារ បណ្តាលឱ្យបាត់បង់ផលិតភាព និងកាត់បន្ថយកំណើនសេដ្ឋកិច្ច។ ការសិក្សាជាច្រើនបានបង្ហាញថា ការបង្កើនការចូលរួមរបស់ស្ត្រីក្នុងកម្លាំងពលកម្មអាចបង្កើនផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) យ៉ាងច្រើន។ ទន្ទឹមនឹងនេះ គម្លាតប្រាក់ឈ្នួលរវាងយេនឌ័រនៅតែជាបញ្ហាដែលកើតមាននៅស្ទើរតែគ្រប់ប្រទេស ដោយស្ត្រីទទួលបានប្រាក់ខែទាបជាងបុរសសម្រាប់ការងារដូចគ្នា។

ខាងផ្នែកវប្បធម៌ ទម្លាប់ប្រពៃណីខ្លះបានរឹតត្បិតសេរីភាពរបស់ស្ត្រី។ ឧទាហរណ៍ ការបង្ខំឱ្យស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ជាក់លាក់ដូចជាប៊ូរកា ការរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍កុមារ និងការហាមឃាត់សិទ្ធិបើកបរ សុទ្ធតែជាការកំណត់ដែលមានឫសគល់ពីវប្បធម៌។ អង្គការសហប្រជាជាតិ និងអង្គការសុខភាពពិភពលោកបានថ្កោលទោសទម្លាប់បង្កគ្រោះថ្នាក់ដូចជា FGM ហើយបានចាត់ទុកវាជាការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន សមភាពយេនឌ័រនៅតែជាប្រធានបទក្តៅគគុកនៅលើឆាកអន្តរជាតិ។ យោងតាមវីគីភីឌា គោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាពទី៥ (SDG ៥) របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ផ្តោតលើការសម្រេចឱ្យបាននូវសមភាពយេនឌ័រនិងផ្តល់សិទ្ធិអំណាចដល់ស្ត្រីនិងកុមារីទាំងអស់ត្រឹមឆ្នាំ២០៣០។ ចលនាសង្គមដូចជា #MeToo បានដាស់ស្មារតីសកលអំពីការបៀតបៀនផ្លូវភេទ និងបានជំរុញឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរច្បាប់និងគោលនយោបាយនៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន។

យ៉ាងណាមិញ ការឆ្លើយតបនិងការរីកចម្រើនមិនស្មើគ្នាទេ។ នៅតំបន់ខ្លះ របបនយោបាយឬក្រុមអភិរក្សបានប្រឆាំងការផ្លាស់ប្តូរឆ្ពោះទៅកាន់សមភាពយេនឌ័រ។ ការពិភាក្សាអំពីថាតើស្តង់ដារសិទ្ធិស្ត្រីលោកខាងលិចគួរត្រូវបានយកមកប្រើជាគំរូសកលដែរឬក៏អត់ក៏កំពុងបន្ត។ តួយ៉ាង ក្រុមសកម្មនិយមមួយចំនួនបានរិះគន់អ្វីដែលពួកគេហៅថា "អាណានិគមនិយមខាងយេនឌ័រ" ខណៈអង្គការសិទ្ធិមនុស្សជំរុញឱ្យមានសកលភាវូបនីយកម្មសិទ្ធិមូលដ្ឋាន។

នេះជាបញ្ហាដែលអ្នកអាន KhmerPulse គួរតាមដាន ព្រោះប្រទេសកម្ពុជាក៏កំពុងឆ្លងកាត់ការផ្លាស់ប្តូរគួរឱ្យកត់សម្គាល់នៅក្នុងតួនាទីរបស់ស្ត្រីក្នុងសង្គម នយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ច។ កម្មវិធីផ្សេងៗដើម្បីបង្កើនការចូលរួមរបស់ស្ត្រីក្នុងវិស័យសាធារណៈ និងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងអំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារ គឺជាផ្នែកនៃរបៀបវារៈជាតិ។