ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ពន្ធុវិទ្យា (Genetics) គឺជាការសិក្សាអំពីហ្សែន ភាពប្រែប្រួលពន្ធុ និងតំណពូជនៅក្នុងសារពាង្គកាយ។ តាម Wikipedia វាជាផ្នែកសំខាន់មួយនៃជីវវិទ្យា ព្រោះតំណពូជមានសារៈសំខាន់ចំពោះការវិវត្តន៍របស់សារពាង្គកាយ។ មូលដ្ឋានម៉ូលេគុលនៃតំណពូជគឺ DNA ដែលខ្សែនីមួយៗជាច្រវាក់នុយក្លេអូទីត ផ្គូផ្គងគ្នានៅចំកណ្តាល បង្កើតជារូបរាងស្រដៀងនឹងជណ្តើររមូរ។

ការសិក្សាពន្ធុវិទ្យាតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្របានចាប់ផ្តើមនៅសតវត្សរ៍ទី១៩ ជាមួយលោក ក្រេហ្គ័រ ម៉េនដែល (Gregor Mendel) ហើយបានវិវត្តបន្តរហូតក្លាយជាផ្នែកដ៏សំខាន់មួយនៃជីវវិទ្យាទំនើប។ ការយល់ដឹងអំពីហ្សែនជួយពន្យល់ពីរបៀបដែលចរិតលក្ខណៈត្រូវបានផ្ទេរពីមាតាបិតាទៅកូនចៅ និងពីមូលហេតុដែលសមាជិកក្នុងប្រភេទតែមួយមានភាពខុសគ្នាពីគ្នា។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ហ្សែនមានវត្តមាននៅក្នុងសារពាង្គកាយគ្រប់ប្រភេទ នៅគ្រប់តំបន់នៃពិភពលោក ចាប់ពីបាក់តេរីតូចៗដូចជា E. coli រហូតដល់មនុស្ស។ ដូច្នេះ ពន្ធុវិទ្យាមិនមែនជាកម្មសិទ្ធិរបស់ប្រទេស ឬតំបន់ណាមួយឡើយ ហើយវាក៏ពាក់ព័ន្ធនឹងប្រជាជននៃសារពាង្គកាយផងដែរ ព្រោះសមាជិកនីមួយៗនៃប្រជាជនមួយមានភាពខុសគ្នាខាងពន្ធុ។

ចំណែកមនុស្សវិញ តាម Wikipedia ចរិតលក្ខណៈដូចជាកម្ពស់មានមូលហេតុពន្ធុស្មុគស្មាញ ហើយទិន្នន័យរបស់លោក ហ្វ្រង់ស៊ីស ហ្គាល់តុន (Francis Galton) ពីឆ្នាំ១៨៨៩ បង្ហាញពីទំនាក់ទំនងរវាងកម្ពស់របស់កូនចៅ និងកម្ពស់មធ្យមរបស់មាតាបិតា។ នៅកម្រិតក្រូម៉ូសូម មនុស្សមានក្រូម៉ូសូមដូចគ្នា ២២ គូ ព្រមទាំងក្រូម៉ូសូមភេទពីរបែប គឺ XX សម្រាប់ស្ត្រី និង XY សម្រាប់ប្រុស។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia លោក អ៊ីម្រេ ហ្វេស្តេទីច (Imre Festetics) ត្រូវបានចាត់ទុកជាអ្នកពន្ធុវិទូដំបូងគេ និងជាអ្នកសិក្សាអំពីចរិតលក្ខណៈសត្វផងដែរ។ គំនិតរបស់លោកអំពីការជ្រើសរើស និងការវិវត្តន៍ ត្រូវបានបង្កើតជាផ្លូវការនៅក្នុងទ្រឹស្តីវិវត្តន៍របស់លោក ឆាល ដាវីន (Charles Darwin) នៅពេលក្រោយ។

ការសិក្សាតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្របានចាប់ផ្តើមជាមួយលោក ក្រេហ្គ័រ ម៉េនដែល ដែលជាបព្វជិតអូហ្គូស្ទីនជនជាតិម៉ូរ៉ាវី ហើយបានធ្វើការនៅក្រុងប្រ៊ូណូ (Brno) ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៩។ លោកបានសិក្សាអំពីការទទួលមរតកនៃចរិតលក្ខណៈ គឺរបៀបដែលចរិតលក្ខណៈត្រូវបានផ្ទេរពីមាតាបិតាទៅកូនចៅតាមពេលវេលា។ លោកបានសង្កេតឃើញថា សារពាង្គកាយទទួលមរតកចរិតលក្ខណៈតាមរយៈឯកតានៃមរតកដែលដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ ពាក្យនេះនៅតែត្រូវបានប្រើប្រាស់រហូតដល់សព្វថ្ងៃ ហើយជានិយមន័យដែលមិនទាន់ច្បាស់លាស់បន្តិច សម្រាប់អ្វីដែលគេហៅថា ហ្សែន។

នៅឆ្នាំ១៨៨២ លោក វ៉ាល់ធើរ ហ្វ្លេមមីង (Walther Flemming) បានគូរគំនូសបំព្រាងនៃការបែងចែកកោសិកាអឺការីយ៉ូត ដែលបង្ហាញថាក្រូម៉ូសូមត្រូវបានចម្លង បង្រួម និងរៀបចំឡើងវិញ ហើយនៅពេលកោសិកាបែងចែក ក្រូម៉ូសូមចម្លងទាំងនោះបំបែកចេញទៅកោសិកាកូន។ ក្រោយមក លោក ថូម៉ាស ហាន់ ម័រហ្គ័ន (Thomas Hunt Morgan) បានសង្កេតឃើញការទទួលមរតកពាក់ព័ន្ធភេទនៃការបំប្លែងមួយ ដែលធ្វើឱ្យរុយផ្លែឈើ Drosophila មានភ្នែកស ហើយការសង្កេតនេះបាននាំលោកទៅរកសម្មតិកម្មថា ហ្សែនស្ថិតនៅលើក្រូម៉ូសូម។ នៅឆ្នាំ១៩១៦ លោកក៏បានគូររូបបង្ហាញពីការឆ្លងកាត់ពីរដងរវាងក្រូម៉ូសូមផងដែរ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ចំណេះដឹងអំពីពន្ធុវិទ្យាបានជ្រាបចូលទៅក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ និងវប្បធម៌របស់មនុស្ស។ តាម Wikipedia ឆ្មាសៀមមានការបំប្លែងពន្ធុដែលធ្វើឱ្យការផលិតសារធាតុពណ៌ងាយប្រែប្រួលតាមសីតុណ្ហភាព ដែលជាឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែងនៃឥទ្ធិពលពន្ធុដែលមនុស្សអាចឃើញដោយផ្ទាល់ភ្នែក។

នៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ វិធីសាស្ត្រក្លូនកោសិកាត្រូវបានគេប្រើដើម្បីបង្កើតអាណានិគមនៃកោសិកា E. coli ហើយវិធីសាស្ត្រស្រដៀងគ្នានេះត្រូវបានប្រើជាញឹកញាប់នៅក្នុងការក្លូនម៉ូលេគុល (molecular cloning)។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ពន្ធុវិទ្យានៅតែជាផ្នែកសំខាន់នៃជីវវិទ្យាសម័យទំនើប។ តាម Wikipedia រុយផ្លែឈើ Drosophila melanogaster គឺជាសារពាង្គកាយគំរូពេញនិយមក្នុងការស្រាវជ្រាវពន្ធុវិទ្យា ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើដើម្បីសិក្សាអំពីហ្សែន និងមរតក។

ក្នុងកម្រិតម៉ូលេគុល កត្តាចម្លង (transcription factors) ភ្ជាប់ទៅនឹង DNA និងមានឥទ្ធិពលលើការចម្លងហ្សែនដែលពាក់ព័ន្ធ។ ការស្ទួនហ្សែនក៏ជាយន្តការសំខាន់មួយផងដែរ ព្រោះវាផ្តល់ភាពចម្រុះ ដោយហ្សែនមួយអាចបំប្លែង និងបាត់បង់មុខងារដើម ដោយមិនបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់សារពាង្គកាយ។

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ទាំងអ្នកនៅក្នុងប្រទេស និងអ្នកនៅក្នុងសហគមន៍ខ្មែរបរទេស ការយល់ដឹងអំពីពន្ធុវិទ្យាជួយពន្យល់ពីចរិតលក្ខណៈតំណពូជក្នុងគ្រួសារ និងភាពខុសគ្នារវាងបុគ្គលម្នាក់ៗ។ តាម Wikipedia តំណពូជមានសារៈសំខាន់ចំពោះការវិវត្តន៍របស់សារពាង្គកាយ ដូច្នេះការសិក្សាពន្ធុវិទ្យាក៏ជាគន្លឹះសម្រាប់ការយល់ដឹងអំពីជីវិតជារួម។