ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ចច វ៉ាស៊ីងតោន (George Washington) គឺជាបិតាស្ថាបនិកម្នាក់ក្នុងចំណោមបិតាស្ថាបនិកទាំងឡាយ និងជាប្រធានាធិបតីដំបូងគេរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក។ លោកបានកាន់តំណែងពីឆ្នាំ ១៧៨៩ រហូតដល់ ១៧៩៧។ លោកត្រូវបានគេស្គាល់ជាសាកលថាជា «បិតានៃប្រទេស» (Father of His Country) ដោយសារតួនាទីដ៏សំខាន់របស់លោកក្នុងការនាំមកនូវឯករាជ្យដល់សហរដ្ឋអាមេរិក។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវីគីភីឌា (Wikipedia) លោកកើតនៅថ្ងៃទី ២២ កុម្ភៈ ១៧៣២ នៅអាណានិគមវឺជីនៀ ហើយបានទទួលមរណភាពនៅថ្ងៃទី ១៤ ធ្នូ ១៧៩៩។ ក្នុងនាមជាអគ្គមេបញ្ជាការកងទ័ពទ្វីប លោកបានដឹកនាំកងកម្លាំងអាមេរិកឱ្យទទួលបានជ័យជំនះក្នុងសង្គ្រាមបដិវត្តន៍អាមេរិក ប្រឆាំងនឹងចក្រភពអង់គ្លេស។ លើសពីនេះ លោកក៏ជាប្រធានសន្និបាតដែលបានសរសេររដ្ឋធម្មនុញ្ញសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ ១៧៨៧ និងបានបង្កើតគំរូដឹកនាំជាច្រើនដែលនៅតែអនុវត្តរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។

ជីវប្រវត្តិ

ប្រភព: Wikipedia

វ៉ាស៊ីងតោន កើតក្នុងគ្រួសារកសិករដ៏មានធនធាននៅអាណានិគមវឺជីនៀ។ ឪពុករបស់គាត់ឈ្មោះ Augustine Washington ជាអ្នកដំណាំថ្នាំជក់ និងម្ដាយឈ្មោះ Mary Ball Washington។ គាត់មានបងប្អូនជាច្រើននាក់ ហើយគ្រួសារបានផ្លាស់ទីទៅផ្ទះស្នាក់ Ferry Farm លើដងទន្លេ Rappahannock ជាកន្លែងដែលគាត់ចំណាយពេលកុមារភាពភាគច្រើន។ ការសិក្សាផ្លូវការរបស់គាត់មានកម្រិត ដោយមិនបានរៀនបន្តបន្ទាប់ពីអាយុ ១៥ ឆ្នាំឡើយ ប៉ុន្តែគាត់មានទេពកោសល្យខាងគណិតវិទ្យា និងវាស់វែងដី។ នៅអាយុ ១៧ ឆ្នាំ គាត់បានក្លាយជាអ្នកវាស់វែងដីជំនាញនៅតំបន់ព្រំដែន Western Frontier។

បន្ទាប់ពីឪពុកស្លាប់ គាត់បានទទួលមរតកដីស្រែ Mount Vernon ពីបងប្រុសពាក់កណ្ដាលរបស់គាត់។ នៅឆ្នាំ ១៧៥៩ គាត់បានរៀបអភិសេកជាមួយ Martha Dandridge Custis ដែលជាស្ត្រីមេម៉ាយមានទ្រព្យសម្បត្តិច្រើន។ អភិសេកនេះបានធ្វើឱ្យគាត់ក្លាយជាម្ចាស់ដីដ៏ធំជាងគេមួយរូបនៅវឺជីនៀ។ មុននោះ វ៉ាស៊ីងតោនបានបម្រើការក្នុងកងជីវពលវឺជីនៀ ហើយបានចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមបារាំង-ឥណ្ឌាន (French and Indian War) យ៉ាងសកម្ម ដែលបានផ្ដល់ឱ្យគាត់នូវបទពិសោធន៍យោធាដ៏មានតម្លៃ។ តាមវីគីភីឌា គាត់ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាអ្នកដឹកនាំដែលមានវិន័យ និងក្លាហាន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

នៅពេលដែលសង្គ្រាមបដិវត្តន៍អាមេរិកផ្ទុះឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៧៧៥ វ៉ាស៊ីងតោនត្រូវបានជ្រើសរើសជាអគ្គមេបញ្ជាការនៃកងទ័ពទ្វីប ដោយអង្គសមាជទ្វីបទីពីរ។ គាត់បានប្រឈមមុខនឹងកងទ័ពដែលខ្វះអាវុធ ការហ្វឹកហ្វឺន និងគ្រឿងបំពាក់។ ទោះយ៉ាងណា ដោយការតស៊ូ និងយុទ្ធសាស្រ្តឈ្លាសវៃ គាត់បានដឹកនាំយុទ្ធនាការសំខាន់ៗជាច្រើន។ នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៧៧៦ ក្រោយពីចាញ់សមរភូមិជាបន្តបន្ទាប់ គាត់បានធ្វើការវាយប្រហារដ៏ភ្ញាក់ផ្អើលពេញមួយយប់ ឆ្លងកាត់ទន្លេ Delaware និងទទួលបានជ័យជំនះនៅ Trenton ដែលបានដាស់ស្មារតីទាហានឡើងវិញ។ ក្រោយមក កងទ័ពបានស៊ូទ្រាំនឹងរដូវរងាដ៏លំបាកនៅ Valley Forge (១៧៧៧-១៧៧៨) មុននឹងទទួលបានជំនួយពីបារាំង និងឈានទៅដល់ជ័យជំនះនៅសមរភូមិ Yorktown ក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ ១៧៨១។ ការចុះចាញ់របស់មេទ័ពអង់គ្លេស Lord Cornwallis ត្រូវបានចាត់ទុកជាចំណុចបញ្ចប់ដ៏ពិតប្រាកដនៃសង្គ្រាម ហើយសន្ធិសញ្ញាប៉ារីស (១៧៨៣) បានទទួលស្គាល់ឯករាជ្យរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក។

បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម វ៉ាស៊ីងតោនបានធ្វើសកម្មភាពដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់ដោយការស្ម័គ្រចិត្តលាឈប់ពីឋានៈយោធាទៅកាន់សភា នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៧៨៣ ដើម្បីត្រលប់ទៅជីវិតឯកជនវិញ។ ទង្វើនេះបានបង្កើតគោលការណ៍សំខាន់មួយថា យោធាត្រូវស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ជនស៊ីវិល។ ក្រោយមក ក្នុងឆ្នាំ ១៧៨៧ ដោយដឹងថាមាត្រាសហព័ន្ធ (Articles of Confederation) មិនគ្រប់គ្រាន់ គាត់ត្រូវបានជ្រើសរើសជាប្រធានសន្និបាតរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៅទីក្រុង Philadelphia។ នៅទីនោះ គាត់បានដឹកនាំការជជែក និងការចរចាដើម្បីបង្កើតរដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធដ៏រឹងមាំ ដែលមានប្រធានាធិបតីជាអ្នកដឹកនាំប្រតិបត្តិ។

ដោយសារកិត្តិនាម និងការជឿទុកចិត្តពីប្រជាជន វ៉ាស៊ីងតោនត្រូវបានបោះឆ្នោតជាឯកច្ឆន្ទឱ្យធ្វើជាប្រធានាធិបតីទីមួយក្នុងឆ្នាំ ១៧៨៩។ គាត់បានបង្កើតគំរូជាច្រើន ដូចជា ការបង្កើតគណៈរដ្ឋមន្រ្តី ការប្រើវេតូ និងការប្រកាសគោលនយោបាយអព្យាក្រឹតភាពរវាងបារាំងនិងអង់គ្លេស។ ក្នុងអំឡុងអាណត្តិទីពីរ គាត់បានប្រឈមនឹងការបះបោរ Whiskey Rebellion (១៧៩៤) ដែលគាត់បានប្រើកម្លាំងយោធាដើម្បីបង្ក្រាប ដោយបង្ហាញពីអំណាចរបស់រដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធ។ ទង្វើដ៏សំខាន់មួយទៀតគឺការបដិសេធមិនឈរឈ្មោះសម្រាប់អាណត្តិទីបី ដោយផ្អែកលើគោលការណ៍ថា គ្មាននរណាម្នាក់គួរកាន់អំណាចយូរពេកនោះទេ។ គាត់បានផ្សព្វផ្សាយសុន្ទរកថាលាលែងនៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៧៩៦ ដែលជាឯកសារដ៏មានឥទ្ធិពលមួយ ដាស់តឿនប្រឆាំងនឹងការប្រកាន់គណបក្សនយោបាយ និងការពាក់ព័ន្ធក្នុងសម្ព័ន្ធភាពបរទេសដែលមិនចាំបាច់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

កេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់ ចច វ៉ាស៊ីងតោន នៅតែរឹងមាំ និងជ្រាលជ្រៅនៅក្នុងសង្គមអាមេរិក និងពិភពលោក។ រាជធានីនៃសហរដ្ឋអាមេរិក វ៉ាស៊ីងតោន ឌីស៊ី (Washington D.C.) ត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមលោក ក៏ដូចជារដ្ឋមួយគឺ Washington State និងទីក្រុង ស្រុក សាកលវិទ្យាល័យជាច្រើនផ្សេងទៀត។ វិមានអនុស្សាវរីយ៍ដូចជាបង្គោថ្មកម្ពស់ ១៦៩ ម៉ែត្រដ៏ធំសម្បើម Washington Monument និងរូបចម្លាក់មុខនៅលើភ្នំ Mount Rushmore សុទ្ធសឹងជានិមិត្តសញ្ញានៃការគោរពចំពោះគាត់។ រូបភាពរបស់គាត់បានបង្ហាញជាប្រចាំនៅលើក្រដាសប្រាក់ ១ ដុល្លារ កាក់ Quarter (២៥ សេន) និងត្រាប្រៃសណីយ៍ ធ្វើឱ្យគាត់ក្លាយជាតួអង្គដែលគេស្គាល់ច្រើនជាងគេក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអាមេរិក។

ទោះយ៉ាងណា ក្នុងសម័យទំនើប កេរ្តិ៍មរតករបស់គាត់ត្រូវបានគេពិនិត្យឡើងវិញ ជាពិសេសពាក់ព័ន្ធនឹងទាសភាព។ យោងតាមវីគីភីឌា វ៉ាស៊ីងតោនបានកាន់កាប់ទាសកររាប់រយនាក់នៅឯ Mount Vernon ហើយទោះបីជាមានគេកត់សម្គាល់ឃើញថាទស្សនៈរបស់គាត់ចំពោះទាសភាពបានផ្លាស់ប្ដូរក៏ដោយ ក៏គាត់មិនបានដោះលែងទាសកររបស់ខ្លួនក្នុងពេលគាត់នៅរស់នោះទេ។ ប៉ុន្តែនៅក្នុងឆន្ទៈចុងក្រោយ គាត់បានបញ្ជាឱ្យដោះលែងពួកគេទាំងអស់ក្រោយពេលមរណភាព។ ទង្វើនេះធ្វើឱ្យគាត់ក្លាយជាឥស្សរជនដ៏ស្មុគស្មាញ ដែលអ្នកប្រវត្តិវិទូ និងសាធារណជនបន្តពិភាក្សា។

សម្រាប់អ្នកអានរបស់ KhmerPulse នៅកម្ពុជា រឿងរ៉ាវរបស់លោក ចច វ៉ាស៊ីងតោន ផ្ដល់មេរៀនស្ដីពីភាពជាអ្នកដឹកនាំ គោលការណ៍ប្រជាធិបតេយ្យ និងការកសាងស្ថាប័នជាតិ។ នៅពេលដែលពិភពលោកភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងកាន់តែខ្លាំង ការយល់ដឹងអំពីឥស្សរជនបែបនេះជួយឱ្យយល់កាន់តែច្បាស់ពីនយោបាយ និងវប្បធម៌អាមេរិក ដែលមានឥទ្ធិពលទៅដល់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ រួមទាំងទំនាក់ទំនងរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងកម្ពុជាផងដែរ។