ទិដ្ឋភាពទូទៅ

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia វិសមភាពអន្តរជាតិ គឺជាវិសមភាពដែលកើតឡើងរវាងប្រទេសនានា ខុសពីវិសមភាពសកលដែលជាវិសមភាពរវាងប្រជាជននៅទូទាំងពិភពលោក។ ការស្រាវជ្រាវផ្នែកនេះបានផ្តោតសំខាន់ទៅលើកំណើនវិសមភាពប្រាក់ចំណូល ប៉ុន្តែក៏គ្របដណ្តប់លើវិសមភាពផ្នែកអប់រំ សុខភាព និងលទ្ធភាពទទួលសេវាវេជ្ជសាស្ត្រផងដែរ។

ការកាត់បន្ថយវិសមភាពទាំងក្នុង និងរវាងប្រទេស គឺជាគោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាពទី១០ (SDG 10) របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ហើយការធានាថាគ្មាននរណាម្នាក់ត្រូវបានទុកចោលពីក្រោយ គឺជាស្នូលនៃកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងនេះ។ វិសមភាពអាចត្រូវបានវាស់វែងដោយរង្វាស់ដូចជា មេគុណជីនី (Gini coefficient) ជាដើម។ វិសមភាពសកលមិនត្រឹមតែជាបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏ជាបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្សដែលប៉ះពាល់ដល់ឱកាស និងសេចក្តីថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្សរាប់ពាន់លាននាក់ផងដែរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia វិសមភាពសកលមានលក្ខណៈមិនស្មើគ្នាយ៉ាងខ្លាំងទៅតាមតំបន់ភូមិសាស្ត្រ។ ប្រទេសនៅអាមេរិកខាងជើង និងអឺរ៉ុបខាងលិច មានកម្រិតប្រាក់ចំណូលជាមធ្យមខ្ពស់ជាងប្រទេសនៅទ្វីបអាហ្វ្រិក និងអាស៊ីខាងត្បូង។

"Elephant Curve" ដែលជាក្រាហ្វបង្ហាញពីកំណើនប្រាក់ចំណូលតាមភាគរយប្រជាជនសកលរវាងឆ្នាំ ១៩៨៨ ដល់ ២០០៨ បានបង្ហាញថា ក្រុមអ្នកមានបំផុត (ភាគរយទី ៩៩ ឡើងទៅ) និងក្រុមវណ្ណៈកណ្តាលក្នុងប្រទេសកំពុងរីកចម្រើន មានកំណើនប្រាក់ចំណូលខ្ពស់ ខណៈក្រុមវណ្ណៈកណ្តាលនៅប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍មានកំណើនទាប ឬនៅទ្រឹង។ ទម្រង់បែបនេះបង្ហាញថាវិសមភាពមិនមែនគ្រាន់តែជាបញ្ហារវាងប្រទេសអ្នកមាននិងប្រទេសក្រីក្រប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែមានភាពស្មុគស្មាញដែលប៉ះពាល់ដល់ប្រជាជននៅក្នុងកម្រិតផ្សេងៗគ្នា។

យោងតាមទិន្នន័យដែលប្រមូលផ្តុំដោយ Wikipedia វិសមភាពប្រាក់ចំណូលសកលដែលវាស់ដោយមេគុណជីនី មានការថយចុះបន្តិចចាប់តាំងពីដើមសតវត្សទី ២១ ដោយសារកំណើនសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងលឿនរបស់ប្រទេសធំៗដូចជា ចិន និងឥណ្ឌា។ ទោះយ៉ាងណា វិសមភាពក្នុងប្រទេសជាច្រើនបានកើនឡើង ដែលធ្វើឱ្យបញ្ហានេះកាន់តែស៊ាំញ៉ាំ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ យោងតាម Wikipedia វិសមភាពអន្តរជាតិមានការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំង ជាពិសេសចាប់តាំងពីបដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្មក្នុងសតវត្សទី ១៩។ មុនពេលនោះ កម្រិតប្រាក់ចំណូលរវាងប្រទេសមានភាពខុសគ្នាតិចតួច ប៉ុន្តែការអភិវឌ្ឍយ៉ាងលឿននៅអឺរ៉ុប និងអាមេរិកខាងជើង បានធ្វើឱ្យគម្លាតកាន់តែធំ ដែលអ្នកសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រហៅថា "Great Divergence"។

ក្រាហ្វបង្ហាញពី GDP សម្រាប់មនុស្សម្នាក់របស់សហរដ្ឋអាមេរិក ចក្រភពអង់គ្លេស ជប៉ុន ចិន និង ឥណ្ឌា ចាប់ពីឆ្នាំ ១៨៦០ ដល់ ២០១១ បង្ហាញពីការកើនឡើងនៃគម្លាតនេះ។ យោងតាម Wikipedia ក្នុងអំឡុងពាក់កណ្តាលសតវត្សទី ២០ វិសមភាពអន្តរជាតិបានកើនដល់កម្រិតកំពូល ដោយប្រទេសឧស្សាហកម្មមានប្រាក់ចំណូលខ្ពស់ជាងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដល់ទៅ ២០ ទៅ ៣០ ដង។

ប៉ុន្តែក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ កំណើនសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងលឿនរបស់ប្រទេសចិន និងឥណ្ឌា បានជួយកាត់បន្ថយវិសមភាពសកលបន្តិចម្តងៗ។ យោងតាម Wikipedia ការរីកចម្រើននេះបានធ្វើឱ្យប្រជាជនរាប់រយលាននាក់រួចផុតពីភាពក្រីក្រខ្លាំង ប៉ុន្តែវិសមភាពក្នុងប្រទេសទាំងនោះក៏បានកើនឡើងដែរ ដែលជាបញ្ហាថ្មីមួយ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia វិសមភាពសេដ្ឋកិច្ចរវាងប្រទេសត្រូវបានវាស់វែងមិនត្រឹមតែតាមប្រាក់ចំណូលប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងតាមទ្រព្យសម្បត្តិសុទ្ធ ដូចបង្ហាញក្នុងក្រាហ្វរបស់ Credit Suisse ដែលចង្អុលថាសហរដ្ឋអាមេរិក និងប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍មួយចំនួនកាន់កាប់ទ្រព្យសម្បត្តិពិភពលោកភាគច្រើន។

មេគុណជីនី (Gini coefficient) គឺជាឧបករណ៍វាស់កម្រិតវិសមភាព ដោយតម្លៃ ០ បង្ហាញពីសមភាពពេញលេញ និង ១ បង្ហាញពីវិសមភាពពេញលេញ។ វិសមភាពសេដ្ឋកិច្ចក៏ជះឥទ្ធិពលយ៉ាងជ្រាលជ្រៅដល់វិស័យវប្បធម៌ និងសង្គមផងដែរ។ ជាឧទាហរណ៍ ប្រទេសក្រីក្រតែងតែមានអត្រាអក្ខរកម្មខ្ពស់ជាង លទ្ធភាពទទួលបានសេវាសុខភាពទាប និងការចូលប្រើអ៊ីនធឺណិត និងបច្ចេកវិទ្យាឌីជីថលមានកម្រិត ដែលជាកត្តាពង្រឹងវដ្តនៃភាពក្រីក្រ និងរារាំងការអភិវឌ្ឍមនុស្ស។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមរបាយការណ៍ពី Wikipedia វិសមភាពសកលបានក្លាយជាប្រធានបទដ៏ក្តៅគគុកមួយនៅក្នុងអំឡុងវិបត្តិរាតត្បាតជំងឺកូវីដ-១៩។ ក្រាហ្វបង្ហាញពីអត្រាចាក់វ៉ាក់សាំងតាមក្រុមប្រាក់ចំណូលរបស់ធនាគារពិភពលោក បង្ហាញពីគម្លាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងររវាងប្រទេសដែលមានប្រាក់ចំណូលខ្ពស់ និងប្រទេសដែលមានប្រាក់ចំណូលទាប។ នេះជាឧទាហរណ៍មួយនៃវិសមភាពផ្នែកសុខភាពដែលជាបញ្ហាប្រឈមចម្បងសម្រាប់ពិភពលោក។

គោលដៅ SDG 10 មានគោលបំណងកាត់បន្ថយវិសមភាពនៅឆ្នាំ ២០៣០ ប៉ុន្តែវិបត្តិឡើងថ្លៃទំនិញ បំណុលសាធារណៈខ្ពស់ និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ កំពុងធ្វើឱ្យកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងនេះកាន់តែពិបាក។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ជាប្រទេសដែលមានប្រាក់ចំណូលមធ្យមទាប វិសមភាពសកលនៅតែជាកត្តាសំខាន់ដែលជះឥទ្ធិពលដល់ពាណិជ្ជកម្ម លំហូរវិនិយោគ និងឱកាសទទួលបានហិរញ្ញវត្ថុអភិវឌ្ឍន៍ពីស្ថាប័នអន្តរជាតិ។