ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការកត់ត្រារបស់វិគីភីឌា ខ្ពង់រាបហ្គោឡាន (Golan Heights) គឺជាខ្ពង់រាបភ្នំភ្លើងមួយ ស្ថិតនៅប៉ែកនិរតីនៃប្រទេសស៊ីរី ដែលភាគច្រើនត្រូវបានអ៊ីស្រាអែលកាន់កាប់ និងគ្រប់គ្រងតាំងពីសង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃឆ្នាំ ១៩៦៧។ តំបន់នេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងទន្លេយ៉ារម៉ុកនៅខាងត្បូង សមុទ្រហ្គាលីលេ និងជ្រលងហ៊ូឡានៅខាងលិច ជួរភ្នំអង់ទីលីបង់រួមនឹងភ្នំហេម៉ុននៅខាងជើង និងជ្រលងវ៉ាឌី រ៉ាកាដនៅខាងកើត។ វាផ្ទុកប្រភពទឹកសំខាន់ៗដែលផ្គត់ផ្គង់ទន្លេហាសបានី និងទន្លេយ័រដាន់។

ប្រហែល ២ភាគ៣ នៃប្រជាជនត្រូវបានជម្លៀសចេញក្រោយសង្គ្រាម ហើយអ៊ីស្រាអែលបានបញ្ចូលទឹកដីនេះជាផ្លូវការនៅឆ្នាំ ១៩៨១។ នៅឆ្នាំ ២០១៩ ក្រោមរដ្ឋបាលប្រធានាធិបតីដូណាល់ ត្រាំ សហរដ្ឋអាមេរិកបានក្លាយជាប្រទេសដំបូងដែលទទួលស្គាល់ហ្គោឡានជាផ្នែកនៃអ៊ីស្រាអែល។ ប៉ុន្តែ គ្មានរដ្ឋសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិណាផ្សេងបានទទួលស្គាល់ទេ ហើយសហគមន៍អន្តរជាតិភាគច្រើនចាត់ទុកថាវាជាទឹកដីស៊ីរីក្រោមការកាន់កាប់។ នៅចុងឆ្នាំ ២០២៤ ចំពេលរបបអាសាដដួលរលំ កម្លាំងអ៊ីស្រាអែលបានចូលកាន់កាប់តំបន់ទំនប់ដកយោធាដែលត្រួតពិនិត្យដោយអ.ស.ប នៅផ្នែកស៊ីរី។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ខ្ពង់រាបហ្គោឡានមានផ្ទៃដីប្រហែល ១,៨០០ គីឡូម៉ែត្រការេ និងកម្ពស់ជាមធ្យម ១,០០០ ម៉ែត្រពីនីវ៉ូសមុទ្រ។ ដីភាគច្រើនជាថ្មភ្នំភ្លើង សម្បូរជ្រលងភ្នំ និងតំបន់ខ្ពស់ៗ។ អាកាសធាតុមានលក្ខណៈត្រជាក់ជាងតំបន់ទំនាបជុំវិញ ដោយមានព្រឹលធ្លាក់លើភ្នំហេម៉ុនក្នុងរដូវរងា។ ធនធានទឹករួមមានទឹកជ្រោះបានយ៉ាស និងដងទន្លេជាច្រើន ដែលធ្វើឲ្យតំបន់នេះមានសារសំខាន់ខាងយុទ្ធសាស្ត្រ។

មុនឆ្នាំ ១៩៦៧ មានភូមិ និងទីប្រជុំជនប្រមាណ ៣១២ ដែលមានប្រជាជនសរុបប្រហែល ១៣០,០០០ នាក់ ភាគច្រើនជាអារ៉ាប់ស៊ុននីសញ្ជាតិស៊ីរី ព្រមទាំងជនជាតិដ្រ៊ូស៍ ឆេឆេន និងស៊ីកាស៊ី។ ក្រោយសង្គ្រាម ប្រជាជនភាគច្រើនត្រូវបានបង្ខំចាកចេញ បន្សល់ទុកតែភូមិចំនួន ៦ ដែលមានជនជាតិដ្រ៊ូស៍រស់នៅ។ បច្ចុប្បន្ននេះ ក្នុងតំបន់គ្រប់គ្រងដោយអ៊ីស្រាអែល មានអ្នកតាំងលំនៅអ៊ីស្រាអែលប្រហែល ២៥,០០០ នាក់ និងជនជាតិដ្រ៊ូស៍ដែលមានឋានៈជាអ្នកស្នាក់នៅអចិន្ត្រៃយ៍ប្រមាណ ២០,០០០ នាក់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ខ្ពង់រាបហ្គោឡានមានភស្តុតាងនៃការតាំងទីលំនៅពីសម័យថ្ម។ នៅសម័យព្រះគម្ពីរ វាត្រូវបានស្គាល់ថា «បាសាន» ហើយត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយអាណាចក្រជាច្រើន ដូចជា អាសស៊ើរី បាប៊ីឡូន ពែរ្ស ក្រិច និងរ៉ូម៉ាំង។ ក្នុងសម័យរ៉ូម៉ាំង មានសហគមន៍ជ្វីហ្វដ៏ធំមួយនៅទីនោះ ដូចបង្ហាញតាមរយៈប្រាសាទហ្គាំឡា (Gamla) និងសាលាប្រជុំបុរាណ។

ចាប់ពីសតវត្សរ៍ទី ១៦ ដល់សង្គ្រាមលោកលើកទី ១ តំបន់នេះស្ថិតក្រោមចក្រភពអូតូម៉ង់។ បន្ទាប់មក ត្រូវបារាំងកាន់កាប់ក្រោមអាណត្តិសម្ព័ន្ធប្រជាជាតិ តាមកិច្ចព្រមព្រៀងស៊ីខេ-ពីកូ (Sykes-Picot) ហើយក្រោយមកបានក្លាយជាផ្នែកនៃសាធារណរដ្ឋស៊ីរីឯករាជ្យ។ នៅឆ្នាំ ១៩៤៨ ស៊ីរីបានប្រើហ្គោឡានជាមូលដ្ឋានវាយប្រហារលើអ៊ីស្រាអែល។ សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃឆ្នាំ ១៩៦៧ បានធ្វើឲ្យអ៊ីស្រាអែលកាន់កាប់ទឹកដីនេះទាំងស្រុង។ នៅឆ្នាំ ១៩៧៣ ស៊ីរីបានប៉ុនប៉ងដណ្ដើមមកវិញក្នុងសង្គ្រាមយ៉មគីពួរ ប៉ុន្តែបរាជ័យ។ កិច្ចព្រមព្រៀងដកកម្លាំងឆ្នាំ ១៩៧៤ បានបង្កើតតំបន់ទំនប់ក្រោមការត្រួតពិនិត្យរបស់ UNDOF ។

ការចរចាសន្តិភាពជាច្រើនលើកត្រូវបានធ្វើឡើង ប៉ុន្តែមិនដែលសម្រេចឡើយ។ នៅឆ្នាំ ២០១៩ សហរដ្ឋអាមេរិកក្រោមលោក ដូណាល់ ត្រាំ បានទទួលស្គាល់អធិបតេយ្យភាពរបស់អ៊ីស្រាអែលលើហ្គោឡាន ដែលបង្កឲ្យមានប្រតិកម្មអន្តរជាតិយ៉ាងខ្លាំង។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ខាងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច តំបន់គ្រប់គ្រងដោយអ៊ីស្រាអែលពឹងផ្អែកលើកសិកម្ម ជាពិសេសចំការទំពាំងបាយជូរសម្រាប់ផលិតស្រា ដំណាំប៉ោម និងផ្លែឈើផ្សេងៗ។ ការចិញ្ចឹមសត្វ និងកសិកម្មទឹកភ្លៀងក៏មានសារសំខាន់ដែរ។ កសិដ្ឋានខ្យល់ដ៏ធំមួយនៅលើភ្នំប៊េណេរ៉ាសាន់ផ្ដល់ថាមពលស្អាតដល់តំបន់។ វិស័យទេសចរណ៍ក៏រីកចម្រើន ដោយទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរមកទស្សនាទេសភាពធម្មជាតិ និងកន្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រ។

តាមការកត់ត្រារបស់វិគីភីឌា ខ្ពង់រាបហ្គោឡានសម្បូរទៅដោយតំបន់បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ រួមមាន ប្រាសាទហ្គាំឡា (Gamla) ដែលជាទីក្រុងជ្វីហ្វបុរាណ សាលាប្រជុំបុរាណមួយក្នុងចំណោមសាលាប្រជុំដំបូងគេបង្អស់ ព្រះវិហារគ្រិស្តសម័យបុរាណនៅដេអ៊ឺរ ឃើរុះ (Deir Qeruh) និងបន្ទាយនីមរ៉ូតដែលសាងសង់ដោយអាយយូប៊ីត និងពង្រីកដោយម៉មលុក។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ខ្ពង់រាបហ្គោឡាននៅតែជាចំណុចក្តៅគេនៃភូមិសាស្ត្រនយោបាយពិភពលោក។ នៅចុងឆ្នាំ ២០២៤ ការដួលរលំនៃរបបអាសាដនៅស៊ីរី បានជំរុញឲ្យអ៊ីស្រាអែលចូលទៅកាន់កាប់តំបន់ទំនប់ដកយោធា ដែលជាការបំពានកិច្ចព្រមព្រៀងឆ្នាំ ១៩៧៤។ អង្គការសហប្រជាជាតិបានថ្កោលទោសទង្វើនេះ ខណៈសហគមន៍អន្តរជាតិព្រួយបារម្ភពីការកើនឡើងនៃអស្ថិរភាពក្នុងតំបន់។

ជាមួយគ្នានោះ ការទាមទារអធិបតេយ្យភាពរបស់ស៊ីរីលើហ្គោឡាននៅតែជាគោលជំហររឹងមាំ ស្របតាមសេចក្ដីសម្រេចចិត្តលេខ ២៤២ របស់ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអ.ស.ប។ ការសាងសង់ទីតាំងតាំងលំនៅថ្មីៗដូចជា «Trump Heights» ដែលដាក់ឈ្មោះតាមអតីតប្រធានាធិបតីអាមេរិក បានធ្វើឲ្យបញ្ហាកាន់តែស្មុគស្មាញ។ សម្រាប់អ្នកអានខមភល (KhmerPulse) ដែលតាមដានស្ថានការណ៍អន្តរជាតិ ហ្គោឡានជាករណីសិក្សាដ៏មានតម្លៃអំពីជម្លោះទឹកដី ច្បាប់អន្តរជាតិ និងការប្រកួតប្រជែងឥទ្ធិពលមហាអំណាច។