ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា មាសគឺជាធាតុគីមីមួយប្រភេទ ដែលមាននិមិត្តសញ្ញា Au និងលេខអាតូមិច ៧៩។ វាជាលោហៈអន្តរកាលនៅក្នុងក្រុមទី ១១ ហើយត្រូវបានចាត់ទុកជាលោហៈមនលិកាមួយ។ មាសនៅក្នុងទម្រង់សុទ្ធរបស់វាមានពណ៌លឿងលោហៈភ្លឺ មានដង់ស៊ីតេខ្ពស់ ទន់ អាចបត់បែនបាន និងអាចទាញជាសរសៃបានយ៉ាងងាយ។ លក្ខណៈពិសេសមួយរបស់មាសគឺភាពមិនសូវប្រតិកម្មគីមី៖ វាជាធាតុដែលមានប្រតិកម្មតិចបំផុតទីពីរ ដោយមានតែប្លាទីណមប៉ុណ្ណោះដែលមិនសូវប្រតិកម្មជាង។ មាសមិនរលួយ មិនច្រេះ ហើយស្ថិតក្នុងសភាពរឹងក្រោមលក្ខខណ្ឌស្តង់ដារ។ ទ្រព្យសម្បត្តិកម្រ និងសម្រស់ដ៏ដូចគ្មានអ្វីប្រៀបនេះ បានធ្វើឲ្យមាសក្លាយជាវត្ថុមានតម្លៃសម្រាប់មនុស្សជាតិតាំងពីបុរាណកាល។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា មាសត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងសំបកផែនដី ទាំងក្នុងទម្រង់ជាដុំដោយឡែក គ្រាប់ ឬភ្ជាប់ក្នុងថ្ម ដូចជាស៊ុលហ្វីតដែក (pyrite) ជាដើម។ ដោយសារភាពធន់នឹងអាកាសធាតុ មាសច្រើនកកើតក្នុងស្រទាប់ដីល្បប់ (alluvial deposits) ដែលធ្វើឲ្យការរករ៉ែមាសតាមដងទន្លេមានភាពងាយស្រួល។ អណ្ដូងរ៉ែធំៗលើពិភពលោករួមមាន អាង Witwatersrand នៅអាហ្វ្រិកខាងត្បូង ដែលបានបង្កើតឡើងពីផលប៉ះពាល់នៃរចនាសម្ព័ន្ធបុកទង្គិច Vredefort កាលពីប្រមាណ ២,០២០ លានឆ្នាំមុន។ អណ្ដូងរ៉ែ Grasberg ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ត្រូវបានវិគីភីឌាចាត់ទុកថាជាអណ្ដូងរ៉ែមាសធំជាងគេបង្អស់នាពេលបច្ចុប្បន្ន។ ប្រទេសផលិតមាសធំៗរួមមាន ចិន រុស្ស៊ី អូស្ត្រាលី សហរដ្ឋអាមេរិក និងកាណាដា។

តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ ការជីករ៉ែមាសបានទាក់ទាញប្រជាជនយ៉ាងច្រើន។ ចាប់ពីអណ្ដូងរ៉ែនៅអេហ្ស៊ីបបុរាណ រហូតដល់យុគសម័យប្រញាប់ប្រញាល់រកមាស (gold rushes) នៅសតវត្សរ៍ទី ១៩ ដូចជានៅកាលីហ្វ័រញ៉ា (១៨៤៩) អូស្ត្រាលី (១៨៥១) និងក្លុនដាយខេ (Klondike, ១៨៩៦) មនុស្សរាប់សិបលាននាក់បានធ្វើដំណើរទៅកាន់តំបន់ដាច់ស្រយាលដើម្បីស្វែងរកសំណាង។ ការជីករ៉ែមាសបែបសិប្បកម្ម (artisanal mining) នៅតែមានសារៈសំខាន់ក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ជាច្រើនរហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានរៀបរាប់ថា មនុស្សបានប្រើប្រាស់មាសសម្រាប់គ្រឿងតុបតែងតាំងពីដើមយុគថ្មរំលីង ប្រហែល ៤០០០ ឆ្នាំមុនគ.ស.។ អារ្យធម៌បុរាណនៅមេសូប៉ូតាមី អេហ្ស៊ីប ឥណ្ឌា និងចិន បានចាត់ទុកមាសជានិមិត្តរូបនៃព្រះ និងអំណាច។ ជាក់ស្តែង នៅសម័យអាឆេមេនីដ (Achaemenid) ប្រហែល ៥០០ ឆ្នាំមុនគ.ស. មានភស្តុតាងបង្ហាញថាអ្នកនាំសួយសារអាករពីតំបន់ឥណ្ឌាដឹកមាសមកថ្វាយស្តេច ដូចបានឆ្លាក់នៅអាប៉ាដាណា (Apadana)។ មាសក៏ត្រូវបានប្រើដើម្បីធ្វើជាកាក់ដំបូងគេនៅប្រទេសលីឌា (ទួរគីបច្ចុប្បន្ន) ប្រមាណ ៦០០ ឆ្នាំមុនគ.ស.។

កាក់មាសមួយដែលធំជាងគេក្នុងសម័យបុរាណត្រូវបានគេរកឃើញពីរជ្ជកាលស្តេច Eucratides I (១៧១-១៤៥ មុនគ.ស.) នៃនគរបាត់ទ្រីយ៉ាន ដោយមានទម្ងន់ ១៦៩,២ ក្រាម និងអង្កត់ផ្ចិត ៥៨ មីលីម៉ែត្រ។ របាំងមុខមាសដ៏ល្បីរបស់ Tutankhamun ដែលបានធ្វើឡើងនៅសតវត្សរ៍ទី ១៤ មុនគ.ស. គឺជាស្នាដៃសិល្បៈមួយឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពប៉ិនប្រសប់ខាងតុបតែងមាសរបស់អរិយធម៌អេហ្ស៊ីបបុរាណ។

ក្នុងយុគសម័យទំនើប ស្តង់ដារមាស (gold standard) បានក្លាយជាមូលដ្ឋាននៃប្រព័ន្ធរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ ដោយប្រទេសជាច្រើនភ្ជាប់តម្លៃរូបិយបណ្ណ័របស់ខ្លួនទៅនឹងមាសរហូតដល់សតវត្សរ៍ទី ២០។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា មាសដើរតួនាទីស្នូលទាំងក្នុងសេដ្ឋកិច្ចនិងវប្បធម៌។ ខាងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច មាសត្រូវបានចាត់ទុកជាទ្រព្យសុវត្ថិភាព (safe-haven asset) ដែលវិនិយោគិនពឹងពាក់នៅពេលទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុមានភាពប្រែប្រួល។ ធនាគារកណ្តាលនៃប្រទេសជាច្រើន រួមទាំងធនាគារជាតិនៃកម្ពុជា និងប្រទេសផ្សេងៗទៀត រក្សាទុកដុំមាសជាផ្នែកមួយនៃទុនបម្រុងរូបិយវត្ថុរបស់ខ្លួន។ តម្លៃមាសបានវិវត្តន៍យ៉ាងខ្លាំងក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ចុងក្រោយ ដូចបង្ហាញក្នុងក្រាហ្វតម្លៃមាសពីឆ្នាំ ១៩៦០ មក។ ការវិនិយោគមាសមានច្រើនទម្រង់ ដូចជា ដុំមាស កាក់មាស និងមូលនិធិជួញដូរមាស (gold ETFs) ជាដើម។

ខាងវប្បធម៌ មាសជានិមិត្តរូបនៃភាពរុងរឿង អំណាច និងឋានៈសង្គមនៅក្នុងសង្គមជាច្រើន។ នៅកម្ពុជា និងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ មាសត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងគ្រឿងអលង្ការបុរាណ រូបសំណាកព្រះ និងការតុបតែងព្រះរាជវាំង។ ពិធីមង្គលការ និងពិធីបុណ្យប្រពៃណីតែងតម្រូវឲ្យមានគ្រឿងមាស ដើម្បីបង្ហាញពីភាពសម្បូណ៌សប្បាយ និងពរជ័យ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ មាសនៅតែជាទំនិញដ៏មានឥទ្ធិពលក្នុងសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។ វិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា តម្លៃមាសតែងងើបឡើងនៅពេលមានវិបត្តិភូមិសាស្ត្រនយោបាយ ឬអតិផរណាខ្ពស់ ដោយសារវិនិយោគិនផ្លាស់ប្តូរទ្រព្យទៅរកទីជម្រកសុវត្ថិភាព។ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ តម្រូវការមាសបានកើនឡើង ដែលជំរុញដោយការទិញពីសំណាក់ធនាគារកណ្តាលនៃប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ និងការពង្រីកការប្រើប្រាស់ក្នុងវិស័យបច្ចេកវិទ្យា។

មាសមិនត្រឹមតែជាគ្រឿងលម្អប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏ជាសមាសភាគដ៏សំខាន់ក្នុងឧស្សាហកម្មទំនើបផងដែរ។ ដោយសារចរន្តអគ្គិសនីនិងភាពធន់នឹងច្រេះដ៏ល្អឯក មាសត្រូវបានប្រើនៅក្នុងឧបករណ៍ទូរទស្សន៍ ទូរស័ព្ទដៃ និងមីក្រូឈីប។ នៅក្នុងវិស័យអវកាស កញ្ចក់របស់តេឡេស្កូប James Webb ត្រូវបានស្រោបដោយស្រទាប់មាសស្តើងបំផុត ដើម្បីឆ្លុះពន្លឺអាំងស្រុបក្រហមឲ្យបានល្អប្រសើរ។ ចំណែកក្នុងវិស័យវេជ្ជសាស្រ្តវិញ ភាគល្អិតមាសកម្រិតណាណូ (colloidal gold) ត្រូវបានប្រើក្នុងការធ្វើតេស្តរហ័ស និងការព្យាបាលជំងឺមួយចំនួន។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse មាសមានទំនាក់ទំនងដោយផ្ទាល់ទៅនឹងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ តាមរយៈគ្រឿងអលង្ការ ការសន្សំ និងការវិនិយោគ។ ការតាមដាននិន្នាការតម្លៃមាសអាចជួយអ្នកអានធ្វើការសម្រេចចិត្តហិរញ្ញវត្ថុដ៏ឈ្លាសវៃ ខណៈដែលការជីករ៉ែមាសក្នុងស្រុកក៏កំពុងរីកចម្រើន និងបង្កើតឱកាសការងារផងដែរ។