ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: វិគីភីឌា

តាមវិគីភីឌា នៅលើអ៊ីនធឺណិត ប្លុក ឬការហាមឃាត់ គឺជាវិធានការបច្ចេកទេសមួយដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីដាក់កម្រិតលើការចូលទៅកាន់ព័ត៌មាន ឬធនធាននានា។ ការហាមឃាត់នេះ និងការលើកហាមឃាត់វិញ អាចត្រូវបានអនុវត្តដោយម្ចាស់កុំព្យូទ័រ ដោយប្រើប្រាស់កម្មវិធី។ មានប្រភេទសំខាន់ៗដូចជា ការហាមឃាត់អាសយដ្ឋាន IP ដែលរារាំងឧបករណ៍ជាក់លាក់ពីការភ្ជាប់ទៅបណ្តាញ និងការហាមឃាត់គណនី ដែលរារាំងអ្នកប្រើប្រាស់ម្នាក់ៗពីការចូលរួម។

វេទិកាអនឡាញជាច្រើន ប្រើប្រាស់ការហាមឃាត់ដើម្បីការពារពីការបំពាន សារឥតបានការ (ស្ប៉ាម) និងការកែប្រែបំផ្លិចបំផ្លាញ។ វិគីភីឌាខ្លួនឯងក៏ប្រើយន្តការនេះសម្រាប់អ្នកដែលមិនគោរពគោលការណ៍របស់ខ្លួន។ ប៉ុន្តែការហាមឃាត់ក៏អាចត្រូវបានអនុវត្តដោយរដ្ឋាភិបាល ក្នុងគោលបំណងត្រួតពិនិត្យមាតិកា ឬគ្រប់គ្រងការបញ្ចេញមតិ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ការហាមឃាត់អ៊ីនធឺណិតមានវត្តមានស្ទើរតែគ្រប់តំបន់។ ប្រទេសដូចជា ចិន អ៊ីរ៉ង់ និងកូរ៉េខាងជើង ដំណើរការប្រព័ន្ធត្រួតពិនិត្យថ្នាក់ជាតិយ៉ាងទូលំទូលាយ។ យោងតាមវិគីភីឌា ប្លុកអាចត្រូវបានដាក់នៅថ្នាក់បណ្តាញមូលដ្ឋាន ដូចជានៅសាលារៀន ឬកន្លែងធ្វើការ រហូតដល់ថ្នាក់ប្រទេសទាំងមូល។ ប្រជាជននៅក្នុងប្រទេសទាំងនោះ តែងប្រឈមនឹងការរាំងស្ទះក្នុងការទទួលព័ត៌មានបរទេស ហើយពឹងផ្អែកលើបច្ចេកវិទ្យាច្រកផ្លូវជំនួស (VPN) ឬបណ្តាញឯកជននិម្មិត ដើម្បីឆ្លងកាត់ការត្រួតពិនិត្យ។ សម្រាប់ប្រជាជនកម្ពុជា បរិបទនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធ ដោយសារការប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិតកើនឡើង និងការពិភាក្សាអំពីសិទ្ធិឌីជីថល។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ឫសគល់នៃការហាមឃាត់ចាប់ផ្តើមជាមួយបណ្តាញកុំព្យូទ័រសម័យដើម ដូចជាប្រព័ន្ធ BBS ដែលអនុញ្ញាតឲ្យអ្នកគ្រប់គ្រងដកសិទ្ធិអ្នកប្រើដែលបំពានច្បាប់។ នៅពេលវើលវ៉ាយវ៉េបរីកចម្រើនក្នុងទសវត្សរ៍ ១៩៩០ ការហាមឃាត់អាសយដ្ឋាន IP បានក្លាយជាឧបករណ៍ស្តង់ដារសម្រាប់វែបសាយ និងហ្គេមអនឡាញដើម្បីការពារខ្លួនពីការវាយប្រហារ។ តាមវិគីភីឌា ការវិវឌ្ឍន៍បច្ចេកទេសបានធ្វើឲ្យការហាមឃាត់កាន់តែស្មុគស្មាញ ចាប់ពីការត្រងតាមពាក្យគន្លឹះ រហូតដល់ការត្រួតពិនិត្យកញ្ចប់ទិន្នន័យជ្រៅៗ។ ក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ ២០០០ ប្រទេសចិនបានដាក់ឲ្យដំណើរការនូវ“ជញ្ជាំងភ្លើងដ៏អស្ចារ្យ” ដែលជាប្រព័ន្ធត្រួតពិនិត្យអ៊ីនធឺណិតធំជាងគេមួយក្នុងលោក។ ឥទ្ធិពលរបស់វាបានជំរុញឲ្យប្រទេសដទៃអភិវឌ្ឍសមត្ថភាពស្រដៀងគ្នា។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ការហាមឃាត់មានផលប៉ះពាល់ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ។ នៅពេលរដ្ឋាភិបាលបិទសេវាកម្មបរទេស ដូចជា Google ឬ Facebook អាជីវកម្មក្នុងស្រុកដែលពឹងផ្អែកលើវេទិកាអន្តរជាតិអាចបាត់បង់ទីផ្សារ និងចំណូល។ ផ្ទុយទៅវិញ ប្រទេសខ្លះប្រើការហាមឃាត់ដើម្បីជំរុញបច្ចេកវិទ្យាក្នុងស្រុក បង្កើតជម្រើសដូចជា Baidu ឬ WeChat ជាដើម។ ផ្នែកវប្បធម៌ ការត្រួតពិនិត្យអាចកំណត់សេរីភាពសិល្បៈ និងការបញ្ចេញមតិនយោបាយ ធ្វើឲ្យខ្លឹមសារវិទ្យាសាស្ត្រ និងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្លះមិនអាចចូលទៅដល់បាន។ ទោះយ៉ាងណា ការហាមឃាត់ក៏មានទិដ្ឋភាពវិជ្ជមាន ដូចជាការការពារកុមារពីខ្លឹមសារមិនសមរម្យ និងការទប់ស្កាត់ឧក្រិដ្ឋកម្មតាមប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិត។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ក្នុងទសវត្សរ៍នេះ ការហាមឃាត់អ៊ីនធឺណិតបានក្លាយជាប្រធានបទក្តៅគគុកនៅលើឆាកអន្តរជាតិ។ ឧទាហរណ៍ ការបិទបណ្តាញសង្គមពេញប្រទេសអំឡុងពេលមានចលាចលនយោបាយ ដូចនៅមីយ៉ាន់ម៉ា បានធ្វើឲ្យមានការព្រួយបារម្ភពីសហគមន៍អន្តរជាតិអំពីសិទ្ធិមនុស្ស។ តាមវិគីភីឌា ការជជែកវែកញែកអំពីតុល្យភាពរវាងសន្តិសុខជាតិ និងសេរីភាពបុគ្គលនៅតែបន្តកើតមាន ដោយមានភាគីពាក់ព័ន្ធច្រើនចាប់ពីក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យា រហូតដល់អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល។ សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ការតាមដានបញ្ហាទាំងនេះជួយបង្កើនការយល់ដឹងអំពីសិទ្ធិចូលប្រើប្រាស់ព័ត៌មាន និងឧបករណ៍ការពារខ្លួនដូចជា VPN ដែលកំពុងមានការពេញនិយមកាន់តែខ្លាំងនៅទូទាំងតំបន់។