ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ការលេចធ្លាយទិន្នន័យ (Data breach) គឺជាការលាតត្រដាង ការបង្ហាញ ឬការបាត់បង់ព័ត៌មានផ្ទាល់ខ្លួនដោយគ្មានការអនុញ្ញាត តាមការពន្យល់របស់ Wikipedia។ អត្ថបទដដែលកត់សម្គាល់ថា បាតុភូតនេះក៏ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថា data leakage។

តាម Wikipedia អ្នកវាយប្រហារមានកត្តាជម្រុញច្រើនប្រភេទ ចាប់ពីការស្វែងរកផលប្រយោជន៍ហិរញ្ញវត្ថុ រហូតដល់សកម្មភាពនយោបាយ ការគាបសង្កត់នយោបាយ និងការចារកម្ម។ ការដែលកត្តាជម្រុញទាំងនេះរួមមានទាំងផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ច និងគោលដៅនយោបាយ បង្ហាញថាការលេចធ្លាយទិន្នន័យមិនមែនកើតឡើងដោយហេតុផលហិរញ្ញវត្ថុតែមួយមុខនោះទេ។

លក្ខណៈ និងភាគីពាក់ព័ន្ធ

តាម Wikipedia មូលហេតុឫសគល់នៃការលេចធ្លាយទិន្នន័យមានច្រើនប្រភេទ ហើយអាចមានទាំងកត្តាមនុស្ស កត្តារូបវន្ត និងកត្តាបច្ចេកទេស។

កត្តាទីមួយ គឺការលាតត្រដាងព័ត៌មានដោយអ្នកក្នុងស្ថាប័ន ដែលអាចកើតឡើងដោយចេតនា ឬដោយអចេតនា។ កត្តាទីពីរ គឺការបាត់បង់ ឬការលួចឧបករណ៍ដែលផ្ទុកទិន្នន័យដោយមិនបានអ៊ិនគ្រីប។ កត្តាទីបី គឺការហេកចូលប្រព័ន្ធ ដោយកេងប្រវ័ញ្ចចន្លោះប្រហោងសុវត្ថិភាពក្នុងកម្មវិធី។ កត្តាទីបួន គឺការវាយប្រហារបែបវិស្វកម្មសង្គម ដូចជាការបោកបញ្ឆោតតាមអ៊ីនធឺណិត (phishing) ដែលធ្វើឱ្យអ្នកក្នុងស្ថាប័នត្រូវបានបញ្ឆោតឱ្យបង្ហាញព័ត៌មាន។

ក្នុងករណីទីមួយ អ្នកដែលមានសិទ្ធិចូលប្រើទិន្នន័យ អាចលាតត្រដាងព័ត៌មានដោយចេតនា ឬដោយការធ្វេសប្រហែស។ ក្នុងករណីទីពីរ ការខ្វះការអ៊ិនគ្រីបធ្វើឱ្យទិន្នន័យក្នុងឧបករណ៍អាចត្រូវបានគេអាន នៅពេលឧបករណ៍នោះបាត់បង់ ឬត្រូវលួច។ ក្នុងករណីទីបី អ្នកវាយប្រហារស្វែងរកចន្លោះប្រហោងក្នុងកម្មវិធី ដើម្បីចូលទៅដល់ប្រព័ន្ធដោយគ្មានសិទ្ធិ។ ក្នុងករណីទីបួន ជនវាយប្រហារប្រើការបោកបញ្ឆោត ដើម្បីបញ្ឆោតបុគ្គលក្នុងស្ថាប័នឱ្យបង្ហាញព័ត៌មានដោយខ្លួនឯង។

កត្តាទាំងនេះបង្ហាញថា ហានិភ័យអាចមកពីទាំងអ្នកនៅក្នុងស្ថាប័ន និងភាគីខាងក្រៅដែលព្យាយាមចូលទៅដល់ទិន្នន័យ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

អត្ថបទសង្ខេបរបស់ Wikipedia អំពីការលេចធ្លាយទិន្នន័យ មិនបានរៀបរាប់កាលប្បវត្តិ កាលបរិច្ឆេទ ឬករណីជាក់ស្តែងណាមួយឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាពន្យល់ប្រធានបទនេះតាមរយៈនិយមន័យ មូលហេតុឫសគល់ និងវិធានការបង្ការ។

ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី ឯកសារនេះបង្ហាញថា ការលេចធ្លាយទិន្នន័យមិនមែនជាព្រឹត្តិការណ៍ឯកឯងមួយប្រភេទទេ ប៉ុន្តែជាប្រភេទហេតុការណ៍ដែលមានឫសគល់ច្រើន ហើយអាចកើតឡើងតាមផ្លូវច្រើនផ្សេងគ្នា។ ឈ្មោះពីរយ៉ាង គឺ data breach និង data leakage ត្រូវបានគេប្រើសម្រាប់បាតុភូតតែមួយនេះ។

សេដ្ឋកិច្ច និងផលប៉ះពាល់សង្គម

តាម Wikipedia ការស្វែងរកផលប្រយោជន៍ហិរញ្ញវត្ថុ គឺជាកត្តាជម្រុញមួយដ៏សំខាន់នៃការលេចធ្លាយទិន្នន័យ។ ការដែលមានកត្តាជម្រុញបែបនេះ បង្ហាញថាព័ត៌មានផ្ទាល់ខ្លួនអាចក្លាយជាគោលដៅដែលនាំមកនូវផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចសម្រាប់អ្នកវាយប្រហារ។

ក្រៅពីមូលហេតុសេដ្ឋកិច្ច កត្តាជម្រុញដូចជាសកម្មភាពនយោបាយ ការគាបសង្កត់នយោបាយ និងការចារកម្ម បង្ហាញថាការលេចធ្លាយទិន្នន័យក៏មានវិមាត្រនយោបាយ និងសង្គមផងដែរ។

Wikipedia កត់សម្គាល់ថា កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងការពារ អាចកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការលេចធ្លាយទិន្នន័យ ប៉ុន្តែមិនអាចលុបបំបាត់វាបានទាំងស្រុងឡើយ។ នេះបង្ហាញថា សូម្បីមានវិធានការការពារ ហានិភ័យក៏នៅតែមានជាប់ជាប្រចាំ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ប្រធានបទនេះមានសារៈសំខាន់ ព្រោះវត្ថុដែលរងគ្រោះនៅក្នុងការលេចធ្លាយទិន្នន័យ គឺព័ត៌មានផ្ទាល់ខ្លួនរបស់មនុស្សធម្មតា។ មូលហេតុឫសគល់ដែល Wikipedia រៀបរាប់ គឺជាបាតុភូតដែលកើតឡើងបានជាប្រចាំ មិនថាការធ្វេសប្រហែសពីអ្នកក្នុងស្ថាប័ន ការបាត់បង់ ឬការលួចឧបករណ៍ ការហេកចូលប្រព័ន្ធ ឬការបោកបញ្ឆោតនោះទេ។

នៅពេលករណីលេចធ្លាយទិន្នន័យពាក់ព័ន្ធនឹងស្ថាប័នរដ្ឋ កត្តាជម្រុញដូចជាការគាបសង្កត់នយោបាយ និងការចារកម្ម ដែល Wikipedia រៀបរាប់ អាចជួយពន្យល់ពីមូលហេតុដែលករណីបែបនេះមានលក្ខណៈពិសេស ខុសពីករណីដែលកើតឡើងដោយគោលដៅហិរញ្ញវត្ថុតែមួយមុខ។

ការយល់ដឹងអំពីប្រភេទមូលហេតុ និងកត្តាជម្រុញទាំងនេះ ជួយឱ្យការតាមដានព័ត៌មានអំពីករណីលេចធ្លាយទិន្នន័យថ្មីៗ កាន់តែច្បាស់លាស់ ទាំងសម្រាប់ស្ថាប័ន និងប្រជាពលរដ្ឋដែលព័ត៌មានរបស់ពួកគេអាចរងផលប៉ះពាល់។