ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ការបរាជ័យរបស់រដ្ឋាភិបាល (government failure) គឺជាគំនិតសេដ្ឋកិច្ចនយោបាយដែលពិពណ៌នាអំពីស្ថានភាព ដែលការអន្តរាគមន៍របស់រដ្ឋាភិបាលក្នុងសេដ្ឋកិច្ច ឬសង្គម បណ្ដាលឲ្យមានលទ្ធផលគ្មានប្រសិទ្ធភាព ឬធ្វើឲ្យបញ្ហាដើមកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើង ជាជាងការដោះស្រាយ។ តាមការពន្យល់របស់សព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា គោលគំនិតនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងជាគូប្រឆាំងនឹងគំនិត "ការបរាជ័យទីផ្សារ" (market failure) ដែលចោទប្រកាន់ថា រដ្ឋាភិបាលមិនមែនជាអង្គភាពដែលអាចកែតម្រូវរាល់កំហុសរបស់ទីផ្សារបាននោះទេ ហើយជួនកាលសកម្មភាពរបស់ខ្លួនឯងក៏បង្កើតបញ្ហាថ្មីៗទៀតផង។

យោងតាមវិគីភីឌា មូលហេតុចម្បងៗនៃការបរាជ័យរដ្ឋាភិបាលរួមមាន៖ (១) ការខ្វះព័ត៌មាន ឬព័ត៌មានមិនស៊ីសង្វាក់រវាងអ្នកធ្វើនយោបាយ និងសាធារណជន (information asymmetry); (២) ឥទ្ធិពលរបស់ក្រុមផលប្រយោជន៍ពិសេស ដែលជំរុញឲ្យមានការស្វែងរកប្រាក់ចំណូញ (rent-seeking) ឬការចាប់យកបទបញ្ញត្តិ (regulatory capture); (៣) ឥរិយាបថរបស់មន្ត្រីរដ្ឋាភិបាល និងអ្នកនយោបាយ ដែលផ្ដល់អាទិភាពដល់ផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនជាជាងផលប្រយោជន៍សាធារណៈ ស្របតាមទ្រឹស្ដីជម្រើសសាធារណៈ (public choice theory)។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ដោយសារគំនិត "ការបរាជ័យរបស់រដ្ឋាភិបាល" ជាទស្សនវិជ្ជាវិភាគជាជាងទីតាំងរូបវ័ន្ត វាមិនមានព្រំដែនភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់ឡើយ។ តាមវិគីភីឌា ការបរាជ័យនេះអាចកើតឡើងនៅគ្រប់ប្រទេស ទាំងប្រជាធិបតេយ្យជឿនលឿន និងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍។ ក្រុមអ្នកចូលរួមសំខាន់រួមមាន អ្នកបោះឆ្នោត (ដែលអាចមានព័ត៌មានមិនគ្រប់គ្រាន់) អ្នកនយោបាយ (ដែលមានវដ្តការបោះឆ្នោតខ្លី) មន្ត្រីការិយាល័យ (ដែលអាចមានគោលដៅពង្រីកថវិកា) និងក្រុមផលប្រយោជន៍ឯកជន។ ទាំងអស់នេះបង្កើតបានជាបរិស្ថានមួយដែលការសម្រេចចិត្តសាធារណៈអាចងាកចេញពីគោលដៅប្រសិទ្ធភាព។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ការរិះគន់ចំពោះសមត្ថភាពរបស់រដ្ឋាភិបាលមានឫសគល់យូរអង្វែង។ យោងតាមវិគីភីឌា លោកអាដាម ស្មីត (Adam Smith) បានកត់សម្គាល់រួចហើយនៅសតវត្សរ៍ទី១៨ ថា រដ្ឋាភិបាលតែងតែខ្ជះខ្ជាយធនធាន និងគ្មានប្រសិទ្ធភាព។ ប៉ុន្តែ ការបង្កើតទ្រឹស្ដីដ៏មានប្រព័ន្ធបានកើតឡើងនៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី២០ ជាមួយនឹងកំណើតនៃសាលាសេដ្ឋកិច្ចជម្រើសសាធារណៈ (Public Choice School)។

អ្នកប្រាជ្ញឈានមុខដូចជាលោកជេម ប៊ូកាណាន (James M. Buchanan) និងលោកហ្គោដិន ថូឡុក (Gordon Tullock) បានប្រើគំនិត និងវិធីសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ចដើម្បីវិភាគឥរិយាបថនយោបាយ ដោយបានរកឃើញថា អ្នកនយោបាយ និងមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលមានទំនោរស្វែងរកផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ដូចគ្នានឹងបុគ្គលក្នុងវិស័យឯកជនដែរ។ ទ្រឹស្ដីរបស់ពួកគេបានឈ្នះពានរង្វាន់ណូបែលសេដ្ឋកិច្ចឆ្នាំ១៩៨៦ ។ តាមវិគីភីឌា អ្នកស្រាវជ្រាវផ្សេងទៀតដូចជា ខិន្និត អេរ៉ូ (Kenneth Arrow) បានបង្ហាញតាមគណិតសាស្ត្រអំពីភាពមិនអាចទៅរួចនៃការប្រមូលចំណូលចិត្តសាធារណៈឲ្យទៅជាគោលនយោបាយស្ថិតស្ថេរ (Arrovian impossibility) ខណៈលោកវីល្លៀម នីស្កាណិន (William Niskanen) បានពិពណ៌នាពីរបៀបដែលការិយាល័យរដ្ឋាភិបាលមានទំនោរពង្រីកទំហំខ្លួនឯងឥតឈប់។

តាមវិគីភីឌា នៅឆ្នាំ២០១៥ លោកវីល្លៀម ខេច (William R. Keech) និងលោកម៉ៃឃើល មុនហ្គ័រ (Michael C. Munger) បានចេញផ្សាយការសិក្សាស្ដីពី "កាយវិការនៃការបរាជ័យរដ្ឋាភិបាល" (The anatomy of government failure) ។ ពួកគេបានបញ្ជាក់ថា បញ្ហាមិនមែនគ្រាន់តែជាការពុករលួយប៉ុណ្ណោះទេ តែជាបញ្ហាប្រព័ន្ធដែលកើតចេញពីការលើកទឹកចិត្តមិនត្រឹមត្រូវ ការខ្វះគណនេយ្យភាព និងដំណើរការផ្ដល់ព័ត៌មានមិនល្អឥតខ្ចោះ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

តាមការពិពណ៌នារបស់វិគីភីឌា ផលវិបាកសេដ្ឋកិច្ចនៃការបរាជ័យរដ្ឋាភិបាលមានច្រើនយ៉ាង។ គេអាចឃើញមានការបាត់បង់សុខុមាលភាពសង្គម (deadweight loss) ពីបទបញ្ញត្តិដែលគ្មានប្រសិទ្ធភាព ឬការឧបត្ថម្ភហួសហេតុ។ ការវិនិយោគសាធារណៈដែលខុសឆ្គង (misallocation) អាចបង្កើតបំណុលរដ្ឋាភិបាលដ៏ធំ និងការប្រកួតប្រជែងដណ្តើមធនធានពីវិស័យឯកជន (crowding out)។

ចំពោះវប្បធម៌វិញ តាមវិគីភីឌា ការបរាជ័យជាបន្តបន្ទាប់របស់រដ្ឋាភិបាលអាចធ្វើឲ្យពលរដ្ឋបាត់បង់ជំនឿលើស្ថាប័នសាធារណៈ និងដំណើរការប្រជាធិបតេយ្យ។ អ្នកស្រាវជ្រាវបានរកឃើញថា អត្រាទំនុកចិត្តទាបចំពោះរដ្ឋាភិបាលច្រើនតែភ្ជាប់ជាមួយនិងការរីករាលដាលនៃចលនានិយមប្រជាភិថុត (populism) និងអស្ថិរភាពនយោបាយ។ តាមវិគីភីឌា នៅក្នុងសង្គមដែលរដ្ឋាភិបាលបរាជ័យជាញឹកញាប់ ប្រជាជនអាចងាកទៅរកដំណោះស្រាយក្រៅប្រព័ន្ធ ដូចជាសេដ្ឋកិច្ចក្រៅផ្លូវការ ឬប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ឯកជន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ក្នុងបរិបទពិភពលោកសព្វថ្ងៃ គោលគំនិតស្ដីពីការបរាជ័យរបស់រដ្ឋាភិបាលនៅតែជាឧបករណ៍វិភាគដ៏សំខាន់។ វិគីភីឌាបានពន្យល់ថា បញ្ហាដូចជា ការគ្រប់គ្រងវិបត្តិសុខភាព ការធ្វើនយោបាយបរិស្ថាន និងការអនុវត្តគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ធំៗ សុទ្ធតែងាយរងគ្រោះដោយសារការបរាជ័យរបស់រដ្ឋាភិបាល ប្រសិនបើគ្មានការរចនាស្ថាប័នត្រឹមត្រូវ។

សម្រាប់អ្នកអានរបស់ KhmerPulse នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា និងតំបន់ ការយល់ដឹងអំពីយន្តការដែលនាំឲ្យមានការបរាជ័យនេះ អាចជួយក្នុងការវិភាគគោលនយោបាយសាធារណៈ ដូចជាគម្រោងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធធំៗ កំណែទម្រង់ការអប់រំ ឬការគ្រប់គ្រងគ្រោះមហន្តរាយ។ តាមវិគីភីឌា ការទទួលស្គាល់ថារដ្ឋាភិបាលអាចបរាជ័យបាន មិនមែនជាការប្រឆាំងនឹងអត្ថិភាពរបស់រដ្ឋនោះទេ តែជាការលើកទឹកចិត្តឲ្យមានការរចនាស្ថាប័នឲ្យបានល្អប្រសើរ និងមានការត្រួតពិនិត្យពីប្រជាពលរដ្ឋឲ្យបានខ្លាំងក្លា។