ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា ការចំណាយរដ្ឋាភិបាលរួមមានការប្រើប្រាស់របស់រដ្ឋាភិបាល ការវិនិយោគ និងការទូទាត់ប្រាក់ផ្ទេរ ។ ក្នុងគណនេយ្យចំណូលជាតិ ការទិញទំនិញនិងសេវាដោយរដ្ឋាភិបាលសម្រាប់ប្រើប្រាស់បច្ចុប្បន្ន ដើម្បីបំពេញតម្រូវការផ្ទាល់ខ្លួនឬសមូហភាពរបស់សហគមន៍ ត្រូវបានចាត់ថាជាការចំណាយប្រើប្រាស់ចុងក្រោយរបស់រដ្ឋាភិបាល ។ រីឯការទិញទំនិញនិងសេវាដែលមានគោលបំណងបង្កើតអត្ថប្រយោជន៍នាពេលអនាគត ដូចជាការវិនិយោគហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ឬការចំណាយលើការស្រាវជ្រាវជាដើម ត្រូវបានចាត់ថាជាការវិនិយោគរបស់រដ្ឋាភិបាល ។ ការចំណាយទាំងពីរប្រភេទនេះ ពោលគឺការចំណាយប្រើប្រាស់ចុងក្រោយ និងការប្រមូលដើមទុនសរុប បង្កើតបានជាសមាសភាគដ៏សំខាន់មួយនៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប ។

ការចំណាយរដ្ឋាភិបាលអាចបែងចែកជាប្រភេទផ្សេងៗតាមមុខងារ ដូចជា ការពារជាតិ អប់រំ សុខាភិបាល ការគាំពារសង្គម និងសេវាសាធារណៈផ្សេងៗ ។ ទំហំនិងសមាសភាពនៃការចំណាយនេះប្រែប្រួលយ៉ាងខ្លាំងពីប្រទេសមួយទៅប្រទេសមួយ អាស្រ័យលើរចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច ប្រព័ន្ធនយោបាយ និងតម្រូវការសង្គម ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា កម្រិតនៃការចំណាយរដ្ឋាភិបាលធៀបនឹងទំហំសេដ្ឋកិច្ចជាតិមានភាពខុសគ្នាទូទាំងពិភពលោក ។ ប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ជាច្រើននៅទ្វីបអឺរ៉ុប ដូចជាបារាំង និងស៊ុយអែត មានចំណាយសាធារណៈលើសពី ៥០% នៃ GDP ។ មូលហេតុចម្បងគឺរដ្ឋសុខុមាលភាពធំទូលាយដែលផ្តល់សេវាសុខាភិបាល អប់រំ និងសន្តិសុខសង្គមយ៉ាងទូលំទូលាយ ។ ផ្ទុយទៅវិញ ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍មានចំណាយសាធារណៈទាបជាង ដោយសារមូលដ្ឋានចំណូលតូច និងវិស័យក្រៅផ្លូវការធំ ។

ប្រជាសាស្ត្រក៏ដើរតួយ៉ាងសំខាន់ដែរ ។ ប្រទេសដែលមានប្រជាជនវ័យចំណាស់ច្រើន ដូចជាជប៉ុន និងអាល្លឺម៉ង់ ចំណាយច្រើនលើសោធននិវត្តន៍ និងសុខាភិបាល ។ រីឯប្រទេសវ័យក្មេងដូចជាប្រទេសកម្ពុជា ចំណាយច្រើនលើអប់រំ និងបង្កើតការងារ ។ ទំហំប្រជាជនក៏ជះឥទ្ធិពលដល់ទំហំចំណាយរដ្ឋាភិបាលដែរ ប៉ុន្តែមិនមែនតែងតែជាសមាមាត្រផ្ទាល់ទេ ព្រោះមានកត្តាសេដ្ឋកិច្ចផ្សេងៗទៀត ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការចំណាយរដ្ឋាភិបាលបានវិវត្តយ៉ាងខ្លាំងតាមប្រវត្តិសាស្ត្រ ។ នៅសតវត្សរ៍ទី១៩ រដ្ឋាភិបាលក្នុងប្រទេសភាគច្រើនមានចំណាយតិចតួច ដោយធ្វើតាមគោលការណ៍សេរីនិយមសេដ្ឋកិច្ចដែលឲ្យទីផ្សារធ្វើការគ្រប់គ្រងខ្លួនឯង ។ ប៉ុន្ដែនៅពេលមានវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចធំដូចជាវិបត្តិឆ្នាំ១៩៣០ (Great Depression) គំនិតរបស់សេដ្ឋវិទូ ចន ម៉ាយណាដ ខេនស៍ (John Maynard Keynes) បានប្រកាសថារដ្ឋាភិបាលគួរតែបង្កើនការចំណាយដើម្បីជំរុញសេដ្ឋកិច្ច និងកាត់បន្ថយភាពអត់ការងារធ្វើ ។ គោលនយោបាយនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាគោលនយោបាយសារពើពន្ធបែបខេនស៊ាន (Keynesian fiscal policy) ។

ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ប្រទេសជាច្រើន ជាពិសេសនៅអឺរ៉ុប បានបង្កើតរដ្ឋសុខុមាលភាព ដោយពង្រីកការចំណាយសាធារណៈលើសុខាភិបាល អប់រំ និងសន្តិសុខសង្គម ។ ចាប់ពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ មានការរិះគន់និងការកាត់បន្ថយវិស័យសាធារណៈតាមរយៈនយោបាយសេរីនិយមថ្មី ប៉ុន្តែការចំណាយនៅតែមានកម្រិតខ្ពស់ ។ ក្នុងសតវត្សរ៍ទី២១ វិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុឆ្នាំ២០០៨ និងជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ បាននាំឲ្យមានការបង្កើនការចំណាយរដ្ឋាភិបាលយ៉ាងច្រើនសាជាថ្មី ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ការចំណាយរបស់រដ្ឋាភិបាលត្រូវបានសិក្សាយ៉ាងទូលំទូលាយ ។ គោលការណ៍មួយសំខាន់គឺ «អត្ថប្រយោជន៍សង្គមអតិបរមា» របស់ហ៊ូហ្គ ដាល់តុន (Hugh Dalton) ដែលវិគីភីឌាបានពន្យល់ថាការចំណាយសាធារណៈគួរត្រូវបានធ្វើឡើងរហូតដល់ចំណុចដែលអត្ថប្រយោជន៍សង្គមរឹម (Marginal Social Benefit) ស្មើនឹងការលះបង់សង្គមរឹម (Marginal Social Sacrifice) ។ លើសពីចំណុចនេះ ការចំណាយបន្ថែមនឹងនាំឲ្យប្រសិទ្ធភាពធ្លាក់ចុះ ។

បញ្ហាម៉្យាងទៀតគឺ «ឥទ្ធិពលរុញចេញ» (Crowding Out) ដែលកើតឡើងនៅពេលរដ្ឋាភិបាលខ្ចីប្រាក់ដើម្បីចំណាយ ធ្វើឲ្យអត្រាការប្រាក់កើនឡើង និងកាត់បន្ថយទុនសម្រាប់វិនិយោគឯកជន ។ បាតុភូតនេះជាចំណុចរសើបក្នុងការជជែកដេញដោលគោលនយោបាយសារពើពន្ធ ដោយអ្នកតស៊ូមតិកាត់ចំណាយយល់ថាការខ្ចីច្រើនហួសហេតុអាចប៉ះពាល់ដល់វិនិយោគឯកជនដែលជាក្បាលម៉ាស៊ីនកំណើនដ៏សំខាន់ ។

ផ្នែកវប្បធម៌ ការចំណាយរបស់រដ្ឋាភិបាលឆ្លុះបញ្ចាំងពីតម្លៃនិងអាទិភាពរបស់សង្គម ។ ប្រទេសខ្លះឲ្យតម្លៃខ្ពស់លើការពារជាតិ ខណៈឯប្រទេសផ្សេងទៀតផ្តោតលើអប់រំ ឬវប្បធម៌ ។ ឧទាហរណ៍ជាក់ស្ដែង ប្រទេសបារាំងចំណាយច្រើនលើវិស័យវប្បធម៌និងសិល្បៈ ដើម្បីថែរក្សាអត្តសញ្ញាណជាតិ ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ ការចំណាយរដ្ឋាភិបាលកំពុងស្ថិតក្នុងរង្វង់នៃការពិភាក្សាសេដ្ឋកិច្ចសកល ។ ក្រោយជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ ប្រទេសជាច្រើនបានអនុវត្តកញ្ចប់ជំនួយសារពើពន្ធធំៗ ដើម្បីគាំទ្រសេដ្ឋកិច្ច ដែលបណ្តាលឲ្យបំណុលសាធារណៈកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំង ។ ការដំឡើងអត្រាការប្រាក់ដោយធនាគារកណ្តាលនានាក៏បង្កើនសម្ពាធលើថវិការដ្ឋាភិបាលផងដែរ ។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការចំណាយរដ្ឋាភិបាលដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ដូចជាផ្លូវថ្នល់ សាលារៀន និងមន្ទីរពេទ្យ ។ ថវិកាជាតិក៏ត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់វិស័យអប់រំ និងសុខាភិបាល ដែលរួមចំណែកដល់ការលើកកម្ពស់ជីវភាពប្រជាជន ។ ទោះយ៉ាងណាក្តី ការប្រមូលចំណូលនៅមានកម្រិតទាប ដែលធ្វើឲ្យរដ្ឋាភិបាលពឹងផ្អែកលើជំនួយបរទេសមួយផ្នែក ។

ការយល់ដឹងអំពីគោលការណ៍និងផលប៉ះពាល់នៃការចំណាយសាធារណៈអាចជួយប្រជាពលរដ្ឋនិងអ្នកធ្វើគោលនយោបាយធ្វើការសម្រេចចិត្តបានត្រឹមត្រូវ ជាពិសេសនៅពេលប្រឈមនឹងបញ្ហាអតិផរណា និងនិរន្តរភាពនៃបំណុលសាធារណៈ ។