ហ្គ្រាភិក ណូវែល

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌា ហ្គ្រាភិក ណូវែល គឺជាទម្រង់សិល្បៈបន្តបន្ទាប់ (sequential art) ដែលមានលក្ខណៈពេញលេញជាសៀវភៅតែមួយ ឬមានបរិមាណដូចសៀវភៅពេញ។ ពាក្យនេះត្រូវបានប្រើជាលើកដំបូងដោយលោក Richard Kyle ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤ ប៉ុន្តែត្រូវបានពេញនិយមនៅពេលក្រោយដោយសារស្នាដៃរបស់ Will Eisner ក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៨។ វីគីភីឌាបន្តថា ហ្គ្រាភិក ណូវែលត្រូវបានអនុវត្តយ៉ាងទូលំទូលាយ ដោយរួមបញ្ចូលទាំងប្រលោមលោកបែបប្រឌិត សៀវភៅមិនប្រឌិត និងសៀវភៅប្រមូលរឿងខ្លីៗ ប៉ុន្តែការប្រើប្រាស់នេះត្រូវបានអ្នកសិក្សាសាស្ត្រគំនូរ (comics scholars) និងអ្នកជំនាញក្នុងឧស្សាហកម្មនេះប្រកែកយ៉ាងខ្លាំង។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក គេតែងបែងចែករវាង “ហ្គ្រាភិក ណូវែល” និង “សៀវភៅគំនូរ (comic book)” ដែលជាទម្រង់ចេញផ្សាយតាមរដូវកាល ឬប្រមូលជាកូនសៀវភៅ (trade paperback)។ វាក៏ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាយុទ្ធសាស្ត្រទីផ្សារមួយ ដើម្បីលើកកម្ពស់ភាពជឿជាក់នៃសិល្បៈគំនូរដែរ។ ទោះយ៉ាងណា ហ្គ្រាភិក ណូវែលបានក្លាយជាមធ្យោបាយសំខាន់ក្នុងការនិទានរឿង និងទទួលបានការទទួលស្គាល់ពីស្ថាប័នអក្សរសិល្ប៍ និងវប្បធម៌ប្រជាប្រិយ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ហ្គ្រាភិក ណូវែល មានការអភិវឌ្ឍយ៉ាងសំខាន់នៅសហរដ្ឋអាមេរិក អឺរ៉ុប (ជាពិសេសបារាំង និងបែលហ្ស៊ិក) និងប្រទេសជប៉ុន។ យោងតាមវីគីភីឌា នៅសហរដ្ឋ អ្នកបោះពុម្ពធំៗដូចជា DC Comics, Marvel, Image Comics និង Dark Horse បានដើរតួនាទីយ៉ាងសកម្មក្នុងការពង្រីកទីផ្សារហ្គ្រាភិក ណូវែល។ នៅអឺរ៉ុប ប្រពៃណី bande dessinée (BD) ដូចជាស្នាដៃ “Tintin” និង “Asterix” បានបង្កើតគំរូនៃសៀវភៅគំនូរប្រវែងវែង ដែលស្រដៀងនឹងហ្គ្រាភិក ណូវែល។ ចំណែកនៅជប៉ុន សៀវភៅ manga ប្រមូលរឿងភាគ (tankōbon) ក៏ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាសមមូលហ្គ្រាភិក ណូវែលដែរ។ សហគមន៍អ្នកបង្កើតរួមមានអ្នកនិពន្ធ អ្នកគូរ អ្នកដាក់ពណ៌ និងអ្នកកែអក្សរ ដែលធ្វើការរួមគ្នា។ បុគ្គលល្បីៗមានដូចជា Will Eisner, Alan Moore, Art Spiegelman, Neil Gaiman ជាដើម។ អ្នកអានមានច្រើនជំនាន់ ហើយទីផ្សារបានពង្រីកដល់ក្រុមចម្រុះ រួមទាំងស្ត្រី និងជនជាតិភាគតិច។ ពានរង្វាន់ Eisner Awards ដែលដាក់ឈ្មោះតាម Will Eisner គឺជាព្រឹត្តិការណ៍ប្រចាំឆ្នាំដ៏មានកិត្យានុភាពសម្រាប់ឧស្សាហកម្មនេះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌា បុព្វហេតុនៃហ្គ្រាភិក ណូវែលបានចាប់ផ្ដើមជាមួយសៀវភៅ “It Rhymes with Lust” (ឆ្នាំ ១៩៥០) ដែលជា “picture novel” ប្រវែង ១២៨ ទំព័រ ដោយ Matt Baker និង Ray Osrin។ នៅឆ្នាំ ១៩៧១ ស្នាដៃ “Blackmark” ដោយ Archie Goodwin និង Gil Kane ត្រូវបានដាក់លក់ថាជា “graphic novel” ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាសៀវភៅមួយក្នុងចំណោមសៀវភៅដំបូងគេដែលប្រើពាក្យនេះជាយុទ្ធសាស្ត្រទីផ្សារ។ នៅឆ្នាំ ១៩៧៨ ចំណុចរបត់ដ៏សំខាន់បានកើតឡើង នៅពេលដែលសៀវភៅ “Sabre” ដោយ Don McGregor និង Paul Gulacy ត្រូវបានបោះពុម្ព ហើយត្រូវបានគេចាត់ទុកយ៉ាងទូលំទូលាយថាជាហ្គ្រាភិក ណូវែលសម័យទំនើបដំបូងបង្អស់។ ក្នុងឆ្នាំដដែល Will Eisner បានបោះពុម្ព “A Contract with God” ដែលជាស្នាដៃរំលេច និងបានជួយពេញនិយមពាក្យ “graphic novel” ឱ្យកាន់តែស៊ាំមាត់។ នៅទសវត្សរ៍ ១៩៨០ ហ្គ្រាភិក ណូវែលបានឈានចូលយុគសម័យមាស។ ស្នាដៃ “Maus” របស់ Art Spiegelman (បោះពុម្ពពេញនៅឆ្នាំ ១៩៨៦-១៩៩១) បានឈ្នះពានរង្វាន់ Pulitzer Prize ជាលើកដំបូងសម្រាប់ស្នាដៃគំនូរ ហើយ “Watchmen” ដោយ Alan Moore និង Dave Gibbons (១៩៨៦-១៩៨៧) បានបង្ហាញថាគំនូរអាចដោះស្រាយប្រធានបទនយោបាយ-សង្គមដ៏ស៊ីជម្រៅ។ ស្នាដៃទាំងនេះបានរុញច្រានហ្គ្រាភិក ណូវែលចេញពីហាងលក់គំនូរ ទៅកាន់បណ្ណាគារទូទៅ និងសាកលវិទ្យាល័យ។ ក្រោយមកនៅទសវត្សរ៍ ១៩៩០ និង ២០០០ ទម្រង់នេះបានបន្តពង្រីកឥទ្ធិពល ដោយមានស្នាដៃដូចជា “Persepolis” (Marjane Satrapi), “Fun Home” (Alison Bechdel) និង “American Born Chinese” (Gene Luen Yang) ដែលស្វែងយល់ពីអត្តសញ្ញាណ វប្បធម៌ និងនយោបាយ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

យោងតាមវីគីភីឌា ទីផ្សារហ្គ្រាភិក ណូវែលបានរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័សចាប់ពីទសវត្សរ៍ ២០០០ មក។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ការលក់បានកើនឡើង ដោយចំណូលរាប់រយលានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំៗ។ បណ្ណាគារធំៗដូចជា Barnes & Noble និង Amazon បានបម្រុងធ្នើរដាច់ដោយឡែកសម្រាប់ហ្គ្រាភិក ណូវែល ខណៈដែលបណ្ណាល័យសាលារៀន និងសាធារណៈកាន់តែច្រើនបានដាក់បញ្ចូលវាទៅក្នុងបណ្ដុំ។ ខាងផ្នែកវប្បធម៌ ហ្គ្រាភិក ណូវែលបានក្លាយជាឧបករណ៍ដ៏មានឥទ្ធិពលក្នុងការនិទានរឿងផ្ទាល់ខ្លួន ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងសង្គម។ ស្នាដៃល្បីៗជាច្រើនត្រូវបានកែច្នៃជាភាពយន្ត និងភាគទូរទស្សន៍ ដូចជា “Watchmen”, “The Walking Dead”, “V for Vendetta” និង “Persepolis” ជាហេតុនាំអ្នកអានថ្មីៗចូលកាន់ទម្រង់ដើម។ យ៉ាងណាក្ដី ការប្រើពាក្យ “graphic novel” ត្រូវបានអ្នកខ្លះរិះគន់ថាជាល្បិចទីផ្សារ ដើម្បីធ្វើឱ្យសៀវភៅគំនូរមើលទៅមានភាពស៊ីវីល័យ។ អ្នកនិពន្ធដូចជា Alan Moore បានបដិសេធពាក្យនេះ ហើយចូលចិត្តប្រើ “comic” វិញ។ ទោះជាយ៉ាងណា ពាក្យនេះបានជួយដល់ការពង្រីកទីផ្សារ និងការទទួលយកដោយសាធារណៈជនយ៉ាងទូលំទូលាយ។

ការពារព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

រហូតមកដល់ឆ្នាំ ២០២៦ ហ្គ្រាភិក ណូវែលនៅតែវិវត្តឥតឈប់ និងមានឥទ្ធិពលលើនិន្នាការបច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗ។ ជាមួយកំណើនអ៊ីនធឺណិត វេទិកាដូចជា Webtoon, Tapas និង ComiXology អនុញ្ញាតឱ្យអ្នកបង្កើតឯករាជ្យចែកចាយស្នាដៃទៅកាន់អ្នកអានសកល។ ទម្រង់ Webcomics និង Webtoons ដែលងាយអានតាមទូរសព្ទ័ កំពុងមានប្រជាប្រិយភាពខ្ពស់ ជាពិសេសក្នុងចំណោមយុវជននៅអាស៊ី។ ហ្គ្រាភិក ណូវែលបែបប្រពៃណីនៅតែបន្តចេញថ្មី ដោយមានអ្នកនិពន្ធល្បីដូចជា Raina Telgemeier និងប្រភេទសម្រាប់យុវវ័យ (YA) កំពុងទទួលបានជោគជ័យខាងពាណិជ្ជកម្ម។ សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា និងតំបន់ ហ្គ្រាភិក ណូវែលនៅមិនទាន់រីករាលដាលដូចនៅលោកខាងលិចទេ ប៉ុន្តែមានសញ្ញាវិជ្ជមាន។ សិល្បករខ្មែរខ្លះកំពុងបង្កើតស្នាដៃផ្ទាល់ខ្លួន ហើយព្រឹត្តិការណ៍ដូចជាពិព័រណ៍សៀវភៅ និងសិក្ខាសាលាស្តីពីគំនូរបានចាប់ផ្ដើមទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍។ ការបកប្រែស្នាដៃល្បីៗជាភាសាខ្មែរអាចជាស្ពានដ៏សំខាន់ក្នុងការជំរុញវប្បធម៌អាន និងការយល់ដឹងអំពីសិល្បៈនេះដល់សាធារណៈជនកម្ពុជាថែមទៀត។