នយោបាយបៃតង

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

នយោបាយបៃតង (Green politics) ឬហៅថា នយោបាយអេកូ (ecopolitics) គឺជាមនោគមវិជ្ជានយោបាយមួយដែលមានគោលដៅកសាងសង្គមប្រកបដោយនិរន្តរភាពខាងអេកូឡូស៊ី។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា មនោគមវិជ្ជានេះជារឿយៗផ្អែកលើបរិស្ថាននិយម អហិង្សា យុត្តិធម៌សង្គម និងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យមូលដ្ឋាន។ វាចាប់ផ្តើមមានរូបរាងនៅក្នុងពិភពលោកខាងលិចក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៧០ ហើយចាប់តាំងពីពេលនោះមក គណបក្សបៃតងបានអភិវឌ្ឍន៍និងបង្កើតខ្លួននៅក្នុងប្រទេសជាច្រើនជុំវិញពិភពលោក ថែមទាំងទទួលបានភាពជោគជ័យខាងការបោះឆ្នោតខ្លះផងដែរ។ ផ្កាឈូករ័ត្នត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិថាជានិមិត្តសញ្ញានៃនយោបាយបៃតង។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

គណបក្សបៃតងបានលេចមុខឡើងនៅទូទាំងពិភពលោក ពីអឺរ៉ុប រហូតដល់អាស៊ី អាមេរិកឡាទីន និងអាហ្វ្រិក។ វិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា គណបក្សបរិស្ថាននិយមថ្នាក់ជាតិដំបូងគេគឺ Values Party នៅប្រទេសញូវហ្សេឡិន ដែលបានបង្កើតនៅឆ្នាំ ១៩៧២។ ប៉ុន្តែគណបក្សបៃតងដែលមានឥទ្ធិពលជាងគេគឺគណបក្សបៃតងអាល្លឺម៉ង់ (Die Grünen) ដែលបានបង្កើតនៅឆ្នាំ ១៩៨០ និងបានក្លាយជាកម្លាំងនយោបាយធំមួយ។ ឥស្សរជនដូចជា Petra Kelly, Joschka Fischer និង Daniel Cohn-Bendit បានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការពង្រីកចលនានេះ។ នៅអាមេរិកឡាទីន Marina Silva បានក្លាយជាសំឡេងដ៏សំខាន់សម្រាប់ព្រៃអាម៉ាហ្សូន និងបានឈរឈ្មោះជាបេក្ខជនប្រធានាធិបតីប្រេស៊ីល។ នៅអូស្ត្រាលី គណបក្ស Australian Greens បានដឹកនាំដោយ Bob Brown បានទទួលសម្លេងគាំទ្រជាបន្តបន្ទាប់។ ទោះបីជានៅក្នុងតំបន់អាស៊ី គណបក្សបៃតងនៅមានកំណើនយឺតក៏ដោយ ក៏មានវត្តមាននៅជប៉ុន (Green Japan) កូរ៉េខាងត្បូង (Green Party Korea) និងឥណ្ឌា (Uttarakhand Parivartan Party) ជាដើម។ សរុបមក ចលនាបៃតងបានរីករាលដាលជាសកល ដោយសម្របតាមបរិបទនយោបាយនៃប្រទេសនីមួយៗ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ឫសគល់នៃនយោបាយបៃតងអាចត្រូវបានគេតាមដានទៅដល់ចលនាអភិរក្សធម្មជាតិនៅសតវត្សរ៍ទី ១៩។ វិគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា អ្នកនិពន្ធបែបធម្មជាតិដូចជា Henry David Thoreau និង John Muir បានសរសេរអំពីតម្លៃនៃព្រៃឈើ និងការរស់នៅសាមញ្ញ ដែលបានផ្តល់នូវមូលដ្ឋានទស្សនវិជ្ជាសម្រាប់បរិស្ថាននិយមនាពេលក្រោយ។ ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៦០ ចលនាប្រឆាំងសង្គ្រាម និងចលនាសិទ្ធិស៊ីវិលបានជំរុញឱ្យមានការតវ៉ាអំពីបញ្ហានុយក្លេអ៊ែរ និងការបំពុល រួមជាមួយនឹងស្មារតីយុវជនដែលចង់បានការផ្លាស់ប្តូរសង្គមជាមូលដ្ឋាន។

នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៧០ គណបក្សនយោបាយដែលផ្តោតលើបរិស្ថានបានចាប់កំណើតឡើង។ វិគីភីឌាបានបញ្ជាក់ថា គណបក្ស PEOPLE នៅចក្រភពអង់គ្លេស (ដែលក្រោយមកក្លាយជាគណបក្សបៃតង) ត្រូវបានបង្កើតនៅឆ្នាំ ១៩៧៣ ហើយគណបក្ស Values Party នៅញូវហ្សេឡិនបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ ១៩៧២។ គណបក្សបៃតងអាល្លឺម៉ង់ (Die Grünen) ដែលបានបង្កើតក្នុងឆ្នាំ ១៩៨០ បានក្លាយជាគំរូសម្រាប់គណបក្សបៃតងដទៃទៀត ដោយទទួលបានអាសនៈដំបូងនៅក្នុងសភាសហព័ន្ធនៅឆ្នាំ ១៩៨៣។ នៅឆ្នាំ ១៩៩៣ សហព័ន្ធគណបក្សបៃតងអឺរ៉ុប (European Federation of Green Parties) ត្រូវបានបង្កើត ហើយក្រោយមកនៅឆ្នាំ ២០០១ អង្គការ Global Greens បានចាប់កំណើត ដោយប្រមូលផ្តុំគណបក្សបៃតងពីទូទាំងពិភពលោក។ ក្នុងរយៈកាលប៉ុន្មានទសវត្សរ៍កន្លងមក គណបក្សបៃតងបានចូលរួមក្នុងរដ្ឋាភិបាលចម្រុះនៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន រួមមាន អាល្លឺម៉ង់ បារាំង ហ្វាំងឡង់ និងប៊ែលហ្ស៊ិក ជាដើម។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ខាងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច នយោបាយបៃតងបានស្នើឡើងនូវម៉ូដែលជំនួសដែលផ្តោតលើនិរន្តរភាព និងយុត្តិធម៌សង្គម។ យោងតាមវិគីភីឌា គោលគំនិតដូចជា សេដ្ឋកិច្ចបៃតង (green economy) សេដ្ឋកិច្ចរង្វង់មូល (circular economy) និងគោលនយោបាយកាត់បន្ថយកំណើន (degrowth) ត្រូវបានដាក់ចេញដោយអ្នកគិតបៃតង។ បុគ្គលដូចជា Tim Jackson (អ្នកនិពន្ធ Prosperity Without Growth) និង Susan George (អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ) បានរួមចំណែកក្នុងការពិភាក្សាអំពីការបង្កើតសេដ្ឋកិច្ចដែលគោរពដែនកំណត់របស់ភពផែនដី។

ខាងវប្បធម៌ ចលនាបៃតងបានជះឥទ្ធិពលដល់របៀបរស់នៅនិងឥរិយាបថសង្គមជាសកល។ ការផ្សព្វផ្សាយពីការកាត់បន្ថយប្លាស្ទីក ការបរិភោគអាហារសរីរាង្គ ការប្រើប្រាស់ថាមពលកកើតឡើងវិញ និងការដឹកជញ្ជូនសាធារណៈ បានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃរបៀបវារៈបៃតង។ វិគីភីឌាបានពន្យល់ថា គោលការណ៍ណែនាំនៃនយោបាយបៃតងដំបូងមាន ៤ (ប្រាជ្ញាអេកូឡូស៊ី យុត្តិធម៌សង្គម លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យមូលដ្ឋាន និងអហិង្សា) ហើយក្រោយមកបានពង្រីកទៅ ៦ ដោយបន្ថែម ការគោរពភាពសម្បូរបែប និងនិរន្តរភាព។ គោលការណ៍ទាំងនេះដើរតួជាមូលដ្ឋានសម្រាប់គោលនយោបាយនិងសកម្មភាពរបស់គណបក្សបៃតងជុំវិញពិភពលោក។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងបរិបទសកលបច្ចុប្បន្ន នយោបាយបៃតងកំពុងដើរតួនាទីកាន់តែសំខាន់ ដោយសារវិបត្តិអាកាសធាតុ និងការបាត់បង់ជីវចម្រុះ។ យោងតាមវិគីភីឌា គណបក្សបៃតងនៅអឺរ៉ុប ដូចជានៅអាល្លឺម៉ង់ និងបារាំង បានក្លាយជាផ្នែកនៃរដ្ឋាភិបាលចម្រុះ ហើយបានជំរុញគោលនយោបាយកាត់បន្ថយកាបូន និងការផ្លាស់ប្តូរថាមពល។ ចលនាសកម្មជនដូចជា Fridays for Future និង Extinction Rebellion បានប្រមូលយុវជនរាប់លាននាក់ដើម្បីតវ៉ាឱ្យមានសកម្មភាពបន្ទាន់លើអាកាសធាតុ។

នៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងប៉ារីសឆ្នាំ ២០១៥ និងកិច្ចប្រជុំ COP ជាបន្តបន្ទាប់ គោលដៅបៃតងត្រូវបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងផែនការជាតិរបស់ប្រទេសភាគច្រើន។ ថ្វីបើបញ្ហាប្រឈមនៅតែមានច្រើន ឥទ្ធិពលនៃនយោបាយបៃតងបានបង្ហាញឱ្យឃើញតាមរយៈការកើនឡើងនៃគោលនយោបាយបរិស្ថាន និងការយល់ដឹងជាសាធារណៈ។ សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា បញ្ហាបរិស្ថានដូចជាការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ និងការសាងសង់ទំនប់វារីអគ្គិសនី កំពុងក្លាយជារឿងគួរឱ្យព្រួយបារម្ភ ដែលធ្វើឱ្យគោលការណ៍នយោបាយបៃតងកាន់តែមានភាពពាក់ព័ន្ធសម្រាប់សង្គមខ្មែរ។