ហ្គ្រីនឡែន

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ហ្គ្រីនឡែន គឺជាដែនដីស្វយ័តមួយនៃព្រះរាជាណាចក្រដាណឺម៉ាក និងជាកោះធំជាងគេនៅលើពិភពលោក (ប្រសិនបើគេចាត់ទុកអូស្ត្រាលីជាទ្វីប)។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ហ្គ្រីនឡែនស្ថិតនៅចន្លោះមហាសមុទ្រអាកទិក និងអាត្លង់ទិក ភាគខាងកើតនៃប្រជុំកោះអាកទិកកាណាដា។ រាជធានីនិងទីក្រុងធំបំផុតគឺ នុក (Nuuk)។ ទោះបីជាហ្គ្រីនឡែនមិនមែនជាសមាជិកនៃសហភាពអឺរ៉ុបក៏ដោយ ប្រជាពលរដ្ឋរបស់ខ្លួនសុទ្ធតែជាពលរដ្ឋដាណឺម៉ាក ហើយដូច្នេះពួកគេក៏ជាពលរដ្ឋនៃសហភាពអឺរ៉ុបផងដែរ។ សេដ្ឋកិច្ចហ្គ្រីនឡែនពឹងផ្អែកខ្លាំងលើជំនួយពីដាណឺម៉ាក ដោយជាមធ្យមទទួលបាន ៥,៤ ពាន់លានក្រូនក្នុងមួយឆ្នាំ (ពីឆ្នាំ ២០១៩ ដល់ ២០២៣) ដែលស្មើនឹងជាង ២០% នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) របស់ដែនដីនេះ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ហ្គ្រីនឡែនមានព្រំដែនគោកតូចមួយប្រវែង ១,២ គីឡូម៉ែត្រជាមួយកាណាដានៅលើកោះហាន់ស៍ (Hans Island)។ តាម Wikipedia ចំណុចដីខាងជើងបំផុតដែលមិនអាចប្រកែកបាននៅលើពិភពលោកគឺ កោះកាហ្វេក្លូបេន (Kaffeklubben) នៅឯនាយឆ្នេរភាគខាងជើង។ ផ្ទៃដីភាគច្រើនគ្របដណ្តប់ដោយផ្ទាំងទឹកកកដ៏ធំ ដែលបង្កើតបានអាកាសធាតុអាកទិកដ៏ត្រជាក់។ ប្រជាជនមានចំនួនតិចតួច ភាគច្រើនជាជនជាតិអ៊ីនូអ៊ីត (Inuit) និងមានជនជាតិដាណឺម៉ាកមួយចំនួនតូច។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាហ្គ្រីនឡែនឌីក (Kalaallisut) និងភាសាដាណឺម៉ាក ដូចដែលឃើញតាមស្លាកសញ្ញាចរាចរណ៍ពីរភាសានៅទីក្រុងនុក។ ប្រជាជនភាគច្រើនរស់នៅតាមឆ្នេរនិងក្នុងភូមិតូចៗរាយប៉ាយ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រហ្គ្រីនឡែនចាប់ផ្តើមពីការធ្វើចំណាកស្រុករបស់ជនជាតិអ៊ីនូអ៊ីតរាប់ពាន់ឆ្នាំមុន។ នៅសតវត្សរ៍ទី១០ ពួកន័រស (Norse) មកពីអឺរ៉ុបខាងជើងបានតាំងទីលំនៅនៅលើកោះនេះ។ យោងតាម Wikipedia កំណត់ត្រាសរសេរចុងក្រោយរបស់សហគមន៍ន័រសគឺជាពិធីអាពាហ៍ពិពាហ៍មួយនៅព្រះវិហារហ្វាលស៊ី (Hvalsey Church) ក្នុងឆ្នាំ ១៤០៨ បន្ទាប់មកពួកគេបានបាត់បង់ដោយមូលហេតុមិនច្បាស់។

នៅសតវត្សរ៍ទី១៨ លោកគ្រូបាតឃាតហាន់ស៍ អេហ្គេដេ (Hans Egede) ជាអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាលូធើរ៉ាន បានធ្វើដំណើរទៅហ្គ្រីនឡែន ហើយបានបង្កើតទំនាក់ទំនងរវាងដាណឺម៉ាកនិងជនជាតិដើមឡើងវិញ ដែលក្រោយមកនាំឱ្យមានការធ្វើអាណានិគម។ ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ សហរដ្ឋអាមេរិកបានបង្កើតមូលដ្ឋានទ័ពនៅធូលី (Thule) ដែលឥឡូវហៅថា មូលដ្ឋានអវកាសភីទុយហ្វិក (Pituffik Space Base) និងបានដំណើរការតាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០។

ក្រោយសង្គ្រាម ហ្គ្រីនឡែនបានក្លាយជាខេត្តរបស់ដាណឺម៉ាកនៅឆ្នាំ ១៩៥៣។ ដំណើរការប្រជាធិបតេយ្យនិងការទាមទារស្វ័យភាពបាននាំឱ្យមានការផ្តល់សិទ្ធិគ្រប់គ្រងខ្លួនឯង (home rule) នៅឆ្នាំ ១៩៧៩ និងការពង្រីកទៅជាស្វ័យភាពពេញលេញជាងមុន (self-rule) នៅឆ្នាំ ២០០៩ ក្រោមរជ្ជកាលព្រះមហាក្សត្រីម៉ាហ្គ្រេតទី២ (Margrethe II) ដែលសោយរាជ្យពីឆ្នាំ ១៩៧២ ដល់ ២០២៤។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចហ្គ្រីនឡែនពឹងផ្អែកជាចម្បងលើវិស័យនេសាទ និងជំនួយហិរញ្ញវត្ថុពីដាណឺម៉ាក។ តាម Wikipedia ជំនួយប្រចាំឆ្នាំជាមធ្យម ៥,៤ ពាន់លានក្រូន (ពីឆ្នាំ ២០១៩ ដល់ ២០២៣) លើស ២០% នៃ GDP របស់ដែនដី។ ដែនដីនេះកំពុងព្យាយាមធ្វើពិពិធកម្មសេដ្ឋកិច្ចតាមរយៈការជីកយករ៉ែ ទេសចរណ៍ និងថាមពលស្អាត ប៉ុន្តែបញ្ហាប្រឈមធំៗគឺអាកាសធាតុអាកទិក ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធមានកម្រិត និងភាពដាច់ស្រយាល។

វប្បធម៌ហ្គ្រីនឡែនជាការលាយបញ្ចូលគ្នារវាងប្រពៃណីអ៊ីនូអ៊ីត និងឥទ្ធិពលដាណឺម៉ាក។ ភាសាហ្គ្រីនឡែនឌីកត្រូវបានរក្សាទុកយ៉ាងល្អ ហើយមានសាកលវិទ្យាល័យជាតិ (Ilisimatusarfik) នៅនុក។ សិល្បករហ្គ្រីនឡែនក្នុងវិស័យតន្ត្រីនិងភាពយន្តបានទទួលការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ។ ការបរបាញ់ និងការជិះទូកកាយ៉ាក់ (kayak) ជាមរតកវប្បធម៌ដ៏សំខាន់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ហ្គ្រីនឡែនកំពុងទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍ជាអន្តរជាតិកាន់តែខ្លាំង ដោយសារទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រក្នុងតំបន់អាកទិក និងធនធានរ៉ែដ៏សម្បូរបែប។ ក្នុងឆ្នាំ ២០១៩ និងឡើងវិញក្នុងឆ្នាំ ២០២៥-២០២៦ អតីតប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក លោក ដូណាល់ ត្រាំ បានបង្ហាញចំណាប់អារម្មណ៍ចង់ទិញ ឬគំរាមដណ្តើមយកទឹកដីហ្គ្រីនឡែន បង្កឱ្យមានភាពតានតឹងការទូតជាមួយដាណឺម៉ាកនិងអង្គការណាតូ។

យោងតាម Wikipedia កាលពីខែមករាឆ្នាំ ២០២៦ នាយករដ្ឋមន្ត្រីហ្គ្រីនឡែន លោក ជេនស៍-ហ្វ្រេដេរីក នីលសិន បានថ្លែងយ៉ាងច្បាស់ថា "យើងជ្រើសរើសដាណឺម៉ាក" ក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មានជាមួយនាយករដ្ឋមន្ត្រីដាណឺម៉ាក លោកស្រី មេត្តេ ហ្វ្រេដេរីកសិន (Mette Frederiksen) ដើម្បីបញ្ជាក់ពីទំនាក់ទំនងដ៏រឹងមាំ។

ក្រៅពីនយោបាយ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបានធ្វើឱ្យហ្គ្រីនឡែនក្លាយជាចំណុចស្នូលនៃការស្រាវជ្រាវ ដោយសារការរលាយផ្ទាំងទឹកកករួមចំណែកដល់ការកើនឡើងកម្ពស់ទឹកសមុទ្រសកល។ មូលដ្ឋានអវកាសភីទុយហ្វិករបស់អាមេរិកនៅតែមានតួនាទីសំខាន់ក្នុងវិស័យការពារមីស៊ីល និងការឃ្លាំមើលតំបន់អាកទិក។