ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា កោះហ្គាំ (Guam) គឺជាទឹកដីមួយដែលមានឋានៈជាដែនដីរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ប៉ុន្តែមិនមែនជាផ្នែកនៃសហព័ន្ធទេ (unincorporated territory)។ វាស្ថិតនៅក្នុងតំបន់មីក្រូណេស៊ី នៃមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកខាងលិច។ ហ្គាំជាកោះធំជាងគេ និងនៅខាងត្បូងបំផុតក្នុងចំណោមប្រជុំកោះម៉ារីយ៉ាណា និងជាកោះធំជាងគេនៅមីក្រូណេស៊ី។ រាជធានីរបស់ខេត្តនេះគឺហាហ្គាត់ញ៉ា (Hagåtña) ហើយភូមិដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេគឺដេដេដូ (Dededo)។ តាមវិគីភីឌា ចំណុចខាងលិចបំផុតរបស់សហរដ្ឋ បើគិតពីមជ្ឈមណ្ឌលភូមិសាស្ត្រ គឺស្ថិតនៅលើកោះនេះ។ នៅឆ្នាំ២០២២ ចំនួនប្រជាជនហ្គាំមានប្រមាណ ១៦៨ ៨០១ នាក់។ ជនជាតិដើមភាគតិចចាម៉ូរ៉ុ (Chamorro) គឺជាក្រុមជនជាតិធំជាងគេ ប៉ុន្តែពួកគេមិនមែនជាភាគច្រើននៅលើកោះដែលមានជនជាតិចម្រុះនេះឡើយ។ ផ្ទៃដីរបស់កោះនេះមានទំហំ ២១០ ម៉ាយការ៉េ (ប្រហែល ៥៤០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ) ហើយមានដង់ស៊ីតេប្រជាជន ៧៧៥ នាក់ក្នុងមួយម៉ាយការ៉េ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ហ្គាំស្ថិតនៅក្នុងតំបន់មីក្រូណេស៊ីនៃមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក ហើយមានអាកាសធាតុត្រូពិចសមុទ្រ។ ទេសភាពនៅលើកោះមានលក្ខណៈចម្រុះ រួមមានឆ្នេរខ្សាច់ ព្រៃថ្មកំបោរ និងតំបន់ថ្មប៉ប្រះទឹក។ ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីរបស់កោះនេះត្រូវបានរងគ្រោះដោយសត្វពស់ពណ៌ត្នោត (brown tree snake) ដែលត្រូវបានណែនាំចូលដោយចៃដន្យ ហើយបានបង្កឲ្យសត្វបក្សីជាច្រើនប្រភេទត្រូវផុតពូជនៅក្នុងតំបន់។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្ដី រដ្ឋាភិបាលបានខិតខំការពារតំបន់សមុទ្រ ដូចជាឈូងសមុទ្រទូម៉ុន (Tumon Bay) ដែលឥឡូវក្លាយជាតំបន់អភិរក្សសមុទ្រ។ ប្រជាជនភាគច្រើនរស់នៅតំបន់ឆ្នេរភាគខាងកើត ហើយភាសាផ្លូវការរួមមានភាសាអង់គ្លេស និងភាសាចាម៉ូរ៉ុ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការកត់ត្រារបស់វិគីភីឌា ប្រជាជនដើមដំបូងនៅលើកោះហ្គាំគឺជនជាតិចាម៉ូរ៉ុ ដែលបានតាំងទីលំនៅតាំងពីប្រមាណ ២០០០ ឆ្នាំមុនគ.ស។ អ្នករុករកជនជាតិព័រទុយហ្គាល់ Ferdinand Magellan បានទៅដល់កោះនេះនៅឆ្នាំ១៥២១ ដែលជាការចាប់ផ្ដើមទំនាក់ទំនងជាមួយអឺរ៉ុប។ អេស្ប៉ាញបានធ្វើអាណានិគមកោះនេះអស់រយៈពេលជាង ៣០០ ឆ្នាំ រហូតដល់ឆ្នាំ១៨៩៨ ក្រោយសង្គ្រាមអេស្ប៉ាញ-អាមេរិក ហ្គាំត្រូវបានប្រគល់ឲ្យសហរដ្ឋអាមេរិក។ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ជប៉ុនបានវាយប្រហារនិងកាន់កាប់កោះហ្គាំពីឆ្នាំ១៩៤១ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៤៤ នៅពេលកងកម្លាំងអាមេរិកបានរំដោះកោះនេះក្នុងសមរភូមិដ៏សាហាវមួយ។ រូបភាពខាងលើបង្ហាញពីកងម៉ារីនអាមេរិកលើកទង់ជាតិនៅថ្ងៃរំដោះ។ មានករណីគួរឲ្យកត់សម្គាល់មួយគឺទាហានជប៉ុនឈ្មោះ សូអៀឈី យ៉ូកូអ៊ី (Shoichi Yokoi) ដែលបានលាក់ខ្លួនក្នុងរូងក្នុងព្រៃអស់រយៈពេល ២៨ ឆ្នាំ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧២ ដោយមិនដឹងថាសង្គ្រាមបានបញ្ចប់។ ក្រោយសង្គ្រាម ហ្គាំត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយកងទ័ពជើងទឹកអាមេរិក រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៥០ នៅពេលដែលច្បាប់ Guam Organic Act បានផ្ដល់សញ្ជាតិអាមេរិកដល់ប្រជាជន និងបង្កើតរដ្ឋាភិបាលស៊ីវិល។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា សេដ្ឋកិច្ចហ្គាំពឹងផ្អែកយ៉ាងសំខាន់លើវិស័យទេសចរណ៍ ជាពិសេសភ្ញៀវមកពីប្រទេសជប៉ុន និងកូរ៉េខាងត្បូង និងវត្តមានយោធាអាមេរិក។ ឆ្នេរទេសចរណ៍ដ៏ពេញនិយមមួយគឺនៅទូម៉ុន (Tumon) ដែលមានសណ្ឋាគារ ហាងទំនិញ និងសកម្មភាពកម្សាន្ត។ វប្បធម៌ចាម៉ូរ៉ុនៅតែមានភាពរស់រវើក ដោយមានរបាំប្រពៃណី តន្ត្រី និងសិប្បកម្មដូចជាការបង្កើតទូកការុង (outrigger canoes) ជាដើម។ សារមន្ទីរហ្គាំ (Guam Museum) ដែលបើកដំណើរការនៅឆ្នាំ២០១៦ រក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រ និងសិល្បៈរបស់កោះ។ ផ្សារមីក្រូណេស៊ី (Micronesia Mall) ក៏ជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្ម និងសកម្មភាពសហគមន៍ផងដែរ។ ភាសាចាម៉ូរ៉ុ ទោះបីត្រូវបានគំរាមកំហែងក៏ដោយ ក៏កំពុងត្រូវបានបង្រៀននៅក្នុងសាលារៀន និងមានការខិតខំប្រឹងប្រែងរស់ឡើងវិញ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ហ្គាំគឺជាទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រយោធាដ៏សំខាន់សម្រាប់សហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងតំបន់ឥណ្ឌូ-ប៉ាស៊ីហ្វិក។ មូលដ្ឋានទ័ពអាកាស Andersen និងមូលដ្ឋានទ័ពជើងទឹកហ្គាំ ផ្ដល់សមត្ថភាពពង្រាយកម្លាំងទៅកាន់តំបន់អាស៊ី។ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ភាពតានតឹងរវាងសហរដ្ឋ និងចិន ព្រមទាំងការគំរាមកំហែងដោយកាំជ្រួចពីកូរ៉េខាងជើង បានធ្វើឲ្យហ្គាំក្លាយជាចំណុចស្នូលនៃការពិភាក្សាអន្តរជាតិ។ នៅកម្រិតនយោបាយក្នុងស្រុក ហ្គាំជាដែនដីដែលមិនមានសិទ្ធិបោះឆ្នោតពេញលេញនៅថ្នាក់សហព័ន្ធ ប៉ុន្តែមានតំណាងម្នាក់នៅក្នុងសភាតំណាងរាស្ត្រអាមេរិក (គឺលោក James Moylan បច្ចុប្បន្ន)។ អភិបាលបច្ចុប្បន្នគឺលោកស្រី Lou Leon Guerrero ដែលកាន់តំណែងតាំងពីឆ្នាំ២០១៩។ ការជជែកអំពីឋានៈនយោបាយរបស់កោះ — ថាតើគួរបន្តជាដែនដី ទាមទារស្វ័យគ្រប់គ្រងបន្ថែម ឬសូម្បីតែឯករាជ្យ — នៅតែបន្តកើតមានជាញឹកញាប់។