ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា សង្គ្រាមឈូងសមុទ្រ គឺជាជម្លោះប្រដាប់អាវុធរវាងប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ និងសម្ព័ន្ធភាពប្រទេសចំនួន ៤២ ដឹកនាំដោយសហរដ្ឋអាមេរិក។ វាបានផ្ទុះឡើងបន្ទាប់ពីកងទ័ពអ៊ីរ៉ាក់ក្រោមការដឹកនាំរបស់ សាដាម ហ៊ូសេន បានលុកលុយ និងកាន់កាប់ប្រទេសគុយវ៉ែតនៅថ្ងៃទី២ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩០។ សង្គ្រាមដ៏ខ្លីនេះ ត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាជម្លោះយោធាដ៏ធំដំបូងបង្អស់ក្រោយសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់។

ប្រតិបត្តិការរបស់សម្ព័ន្ធភាពចែកចេញជា ២ ដំណាក់កាល៖ ប្រតិបត្តិការខែលវាលខ្សាច់ (Operation Desert Shield) ពីខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩០ ដល់ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩១ គឺជាការកសាងកម្លាំងទ័ពដ៏ធំ និងប្រតិបត្តិការព្យុះវាលខ្សាច់ (Operation Desert Storm) ដែលចាប់ផ្ដើមការទម្លាក់គ្រាប់បែកផ្លូវអាកាសនៅថ្ងៃទី១៧ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩១ ហើយបញ្ចប់ដោយការរំដោះគុយវ៉ែតនៅថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ។ យន្តហោះបំបាំង F-117 Nighthawk និងកាំជ្រួច Tomahawk ពីនាវាចម្បាំង USS Missouri បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងយុទ្ធនាការនេះ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តំបន់ប្រតិបត្តិការសំខាន់គឺស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ឈូងសមុទ្រពែរ្ស ដោយផ្ដោតលើប្រទេសគុយវ៉ែត និងភាគខាងត្បូងអ៊ីរ៉ាក់។ យោងតាមវិគីភីឌា គុយវ៉ែតគឺជាប្រទេសតូចតែសម្បូរប្រេង ដោយមានព្រំប្រទល់ជាប់អ៊ីរ៉ាក់នៅខាងជើង និងអារ៉ាប៊ីសាអូឌីតនៅខាងត្បូង។ មេដឹកនាំសំខាន់ក្នុងជម្លោះរួមមានប្រធានាធិបតីអ៊ីរ៉ាក់ សាដាម ហ៊ូសេន និងប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក ចច អេច ដាប់ប៊លយូ ប៊ូស។ ឧត្តមសេនីយ៍ Norman Schwarzkopf ដឹកនាំកម្លាំងសម្ព័ន្ធភាព ដោយមានការចូលរួមពីប្រទេសផ្សេងៗដូចជា ចក្រភពអង់គ្លេស បារាំង អេហ្ស៊ីប ស៊ីរី និងគុយវ៉ែត។ កម្លាំងទ័ពអាមេរិករាប់សែននាក់ត្រូវបានពង្រាយនៅក្នុងតំបន់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ជម្លោះមានឫសគល់ពីវិវាទព្រំដែននិងបំណុលក្រោយសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់-អ៊ីរ៉ាក់។ យោងតាមវិគីភីឌា អ៊ីរ៉ាក់បានចោទគុយវ៉ែតពីបទលួចបូមប្រេងពីអណ្ដូងម៉ាហ្គីន និងបង្កើនផលិតកម្មហួសហេតុធ្វើឱ្យតម្លៃប្រេងធ្លាក់ចុះ។ នៅថ្ងៃទី២ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩០ កងទ័ពអ៊ីរ៉ាក់បានឈ្លានពានគុយវ៉ែតដោយប្រើរថក្រោះ T-72 Lion of Babylon និងរថពាសដែកជាច្រើន។ អង្គការសហប្រជាជាតិបានចេញសេចក្ដីសម្រេចទាមទារឱ្យដកទ័ពភ្លាមៗ ប៉ុន្តែឥតប្រយោជន៍។

ប្រតិបត្តិការខែលវាលខ្សាច់បានប្រមូលផ្ដុំកម្លាំងចម្រុះ ដោយមានយន្តហោះ F-15E រថពាសដែក M3 Bradley និងឧទ្ធម្ភាគចក្រ OH-58D Kiowa ឈរជើងនៅអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត។ នៅថ្ងៃទី១៧ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩១ យុទ្ធនាការផ្លូវអាកាសដ៏ខ្លាំងក្លាបានចាប់ផ្ដើម ដោយបំផ្លាញទីបញ្ជាការ បណ្ដាញគមនាគមន៍ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធអ៊ីរ៉ាក់។ ក្នុងការឆ្លើយតប អ៊ីរ៉ាក់បានបាញ់កាំជ្រួច Scud ទៅលើអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត និងអ៊ីស្រាអែល។ បន្ទាប់មក ការវាយលុកលើដីបានចាប់ផ្ដើមនៅថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ ដោយប្រើរថក្រោះ M1A1 Abrams របស់អាមេរិក និងរថក្រោះ Challenger 1 របស់ចក្រភពអង់គ្លេស ដែលតាមវិគីភីឌា រថក្រោះ Challenger 1 មិនបានបាត់បង់មួយគ្រឿងឡើយ ខណៈបំផ្លាញរថក្រោះអ៊ីរ៉ាក់ប្រមាណ ៣០០ គ្រឿង។ ការដកថយរបស់កងទ័ពអ៊ីរ៉ាក់នៅលើផ្លូវហាយវ៉េ ៨០ ត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថា "ផ្លូវហាយវ៉េមរណៈ" ដោយសារការបំផ្លិចបំផ្លាញយ៉ាងច្រើន។ សង្គ្រាមបានបញ្ចប់នៅថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩១ ជាមួយនឹងការរំដោះគុយវ៉ែត។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចនិងបរិស្ថានមានទំហំធំធេង។ យោងតាមវិគីភីឌា កងទ័ពអ៊ីរ៉ាក់បានដុតអណ្ដូងប្រេងគុយវ៉ែតជាច្រើនរយអណ្ដូង បង្កឱ្យមានអគ្គិភ័យនិងផ្សែងពុលដែលចំណាយពេលជាច្រើនខែដើម្បីពន្លត់។ រូបថតអណ្ដូងប្រេងឆេះបានក្លាយជានិមិត្តរូបនៃគ្រោះមហន្តរាយបរិស្ថាន។

សង្គ្រាមក៏បានបង្កឱ្យមានវិបត្តិមនុស្សធម៌ផងដែរ ដូចជាការភៀសខ្លួនរបស់ជនជាតិឃឺដទៅកាន់ទួរគី និងបញ្ហាសុខភាពរយៈពេលវែងសម្រាប់អតីតយុទ្ធជន ដែលគេស្គាល់ថាជា "ជំងឺសង្គ្រាមឈូងសមុទ្រ" (Gulf War Syndrome) ដែលអាចបណ្ដាលមកពីការប៉ះពាល់សារធាតុគីមី និងអ៊ុយរ៉ាញ៉ូមអស់កម្លាំង (depleted uranium)។ ក្នុងផ្នែកវប្បធម៌ សង្គ្រាមនេះត្រូវបានគេហៅថាជា "សង្គ្រាមទូរទស្សន៍" ព្រោះជាលើកដំបូងដែលការវាយប្រហារត្រូវបានផ្សាយបន្តផ្ទាល់ទូទាំងពិភពលោក។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ផលវិបាកនៃសង្គ្រាមឈូងសមុទ្រនៅតែជះឥទ្ធិពលដល់ពិភពលោកសព្វថ្ងៃ។ យោងតាមវិគីភីឌា ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចនិងការត្រួតពិនិត្យអាវុធដែលដាក់លើអ៊ីរ៉ាក់បានបង្កើនភាពតានតឹង ហើយទីបំផុតនាំទៅដល់ការឈ្លានពានអ៊ីរ៉ាក់ក្នុងឆ្នាំ២០០៣ ការចាប់ខ្លួន និងការកាត់ទោសប្រហារជីវិតសាដាម ហ៊ូសេន នៅឆ្នាំ២០០៦។ មេរៀនពីសង្គ្រាមនេះក៏រួមចំណែកដល់ការយល់ដឹងអំពីការប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធា ផលប៉ះពាល់នៃទណ្ឌកម្ម និងរបៀបដែលជម្លោះក្នុងតំបន់អាចជះឥទ្ធិពលដល់ស្ថិរភាពសកល។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការស្វែងយល់អំពីសង្គ្រាមឈូងសមុទ្រគឺពាក់ព័ន្ធ ពីព្រោះវាបង្ហាញពីឥទ្ធិពលនៃភូមិសាស្ត្រនយោបាយលើសេដ្ឋកិច្ចប្រេង និងមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នានឹងជម្លោះនៅសម័យក្រោយ។ កម្ពុជាជាផ្នែកមួយនៃសហគមន៍អន្តរជាតិ ក៏គួរយល់ដឹងពីប្រវត្តិសង្គ្រាមដើម្បីចូលរួមកសាងសន្តិភាព។