ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ឈូងសមុទ្រពែក្ស (Persian Gulf) ដែលជួនកាលគេហៅថា ឈូងសមុទ្រអារ៉ាប់ (Arabian Gulf) គឺជាសមុទ្រមួយស្ថិតនៅអាស៊ីខាងលិច។ វាជាផ្នែកបន្តនៃសមុទ្រអារ៉ាប់ និងមហាសមុទ្រឥណ្ឌា ដោយស្ថិតនៅចន្លោះឧបទ្វីបអារ៉ាប់ និងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ (ពែក្ស)។ តំបន់នេះមានសារៈសំខាន់ជាយុទ្ធសាស្ត្រពិសេសចំពោះសន្តិសុខសកល ដោយសារផ្លូវដឹកជញ្ជូនប្រេងឆៅដ៏សំខាន់ឆ្លងកាត់ច្រកហរមូស (Strait of Hormuz) ដែលជាច្រកទឹកតូចចង្អៀតនៅភាគខាងកើត។

យោងតាមវិគីភីឌា ដីសណ្ដទន្លេសាត់អាល់អារ៉ាប់ (Shatt al-Arab) បង្កើតជាឆ្នេរសមុទ្រភាគពាយព្យ ហើយច្រកហរមូសតភ្ជាប់ឈូងសមុទ្រទៅកាន់ឈូងសមុទ្រអូម៉ង់ ដែលជាច្រកចេញចូលតែមួយគត់។ ដោយសារទីតាំងភូមិសាស្ត្រនេះ តំបន់នេះបានក្លាយជាចំណុចប្រសព្វនៃផលប្រយោជន៍នយោបាយ និងយោធាអន្តរជាតិជាច្រើនទសវត្សរ៍មកហើយ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ឈូងសមុទ្រពែក្សស្ថិតនៅចន្លោះប្រទេសអ៊ីរ៉ង់នៅភាគខាងជើង និងឧបទ្វីបអារ៉ាប់នៅភាគខាងត្បូង។ ប្រទេសដែលមានឆ្នេរជាប់រួមមាន អ៊ីរ៉ង់ អ៊ីរ៉ាក់ គុយវ៉ែត អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត បារ៉ែន កាតា អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម និងអូម៉ង់។ ទីក្រុងធំៗដូចជា ឌូបៃ (Dubai) អាប៊ុយដាប៊ី (Abu Dhabi) ឌូហា (Doha) និងក្រុងគុយវ៉ែត (Kuwait City) ស្ថិតនៅតាមបណ្ដោយឆ្នេរ ដែលបញ្ជាក់ពីដង់ស៊ីតេប្រជាជនដ៏ច្រើននៅក្នុងតំបន់នេះ។

ច្រកហរមូស (Strait of Hormuz) ដែលជាច្រកសមុទ្រតែមួយគត់ភ្ជាប់ឈូងសមុទ្រពែក្សទៅកាន់មហាសមុទ្រឥណ្ឌា ស្ថិតនៅចន្លោះអ៊ីរ៉ង់ និងឧបទ្វីបមូសង់ដាម (Musandam) របស់អូម៉ង់។ ដោយមានទទឹងត្រឹមប្រហែល ៣៣ គីឡូម៉ែត្រប៉ុណ្ណោះ ច្រកនេះគឺជាចំណុចយុទ្ធសាស្ត្រដ៏សំខាន់សម្រាប់ការដឹកជញ្ជូនប្រេង និងទំនិញអន្តរជាតិ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា តំបន់ឈូងសមុទ្រពែក្សមានប្រវត្តិជាផ្លូវពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់តាំងពីសម័យបុរាណ។ នៅសតវត្សរ៍ទី១៦ ពួកព័រទុយកាល់បានចូលមកគ្រប់គ្រង ដោយបានកសាងបន្ទាយនៅលើកោះហរមូស (Hormuz Island) ក្នុងឆ្នាំ ១៥០៧ ដើម្បីគ្រប់គ្រងផ្លូវពាណិជ្ជកម្មគ្រឿងទេស និងច្រកសមុទ្រ។ ក្រោយមក អំណាចអង់គ្លេសបានមកដល់ ហើយបានការពារផលប្រយោជន៍របស់ខ្លួននៅក្នុងតំបន់រហូតដល់សតវត្សរ៍ទី២០។

ការរកឃើញប្រេងនៅដើមសតវត្សរ៍ទី២០ ជាពិសេសនៅអ៊ីរ៉ង់ក្នុងឆ្នាំ ១៩០៨ បានប្រែក្លាយតំបន់នេះឱ្យទៅជាមជ្ឈមណ្ឌលថាមពលពិភពលោក។ នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៨០ កំឡុងសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់-អ៊ីរ៉ាក់ (១៩៨០-១៩៨៨) កប៉ាល់ដឹកប្រេងត្រូវបានវាយប្រហារជាញឹកញាប់ ដែលនាំឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិករៀបចំប្រតិបត្តិការ Earnest Will ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៧ ដើម្បីការពារការដឹកជញ្ជូនប្រេង។

ការដាក់ឈ្មោះឈូងសមុទ្រនេះក៏បានក្លាយជារឿងនយោបាយដែរ។ យោងតាមវិគីភីឌា ផែនទីប្រវត្តិសាស្ត្រមួយនៅសារមន្ទីរឌូបៃបង្ហាញពីការលុបពាក្យ “Persian” ចេញ ដែលប្រទេសអារ៉ាប់មួយចំនួនចូលចិត្តហៅឈូងសមុទ្រនេះថា “ឈូងសមុទ្រអារ៉ាប់” (Arabian Gulf) ជំនួសវិញ។ ជម្លោះដាក់ឈ្មោះនេះបានបង្កើតភាពតានតឹងខាងវប្បធម៌ និងនយោបាយនៅក្នុងតំបន់។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ឈូងសមុទ្រពែក្សគឺជាប្រភពថាមពលដ៏ធំបំផុតមួយរបស់ពិភពលោក។ យោងតាមវិគីភីឌា និងផែនទីហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ តំបន់នេះសម្បូរទៅដោយអាងប្រេង និងឧស្ម័ន ហើយប្រទេសជាច្រើនដូចជា អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត អ៊ីរ៉ង់ អ៊ីរ៉ាក់ គុយវ៉ែត អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម និងកាតា គឺជាប្រទេសនាំចេញប្រេងធំៗ។ បណ្ដាញបំពង់បង្ហូរ និងកន្លែងចម្រាញ់ប្រេងរាប់រយ បានកសាងឡើងនៅតាមឆ្នេរ និងក្នុងសមុទ្រ ដែលជាហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់សម្រាប់សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។

ក្រៅពីវិស័យប្រេង តំបន់នេះមានវប្បធម៌សម្បូរបែប។ ប្រពៃណីនេសាទ និងមុជរកគុជខ្យង មានជាយូរយារណាស់មកហើយ។ ទីក្រុងទំនើបដូចជា ឌូបៃ និងឌូហា បានប្រែក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្ម ហិរញ្ញវត្ថុ និងទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់ ដោយមានស្ថាបត្យកម្មដ៏អស្ចារ្យ និងការអភិវឌ្ឍលឿនរហ័ស។ ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងប្រពៃណី និងទំនើបកម្ម បានធ្វើឱ្យតំបន់ឈូងសមុទ្រមានភាពទាក់ទាញពិសេស។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សន្តិសុខនៃឈូងសមុទ្រពែក្សនៅតែជាប្រធានបទក្ដៅគគុកក្នុងនយោបាយអន្តរជាតិបច្ចុប្បន្ន។ ភាពតានតឹងរវាងអ៊ីរ៉ង់ និងសហរដ្ឋអាមេរិក រួមជាមួយបណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់ក្នុងតំបន់ បានបង្កើនហានិភ័យដល់ការដឹកជញ្ជូនប្រេងតាមច្រកហរមូស។ រូបភាពពីឆ្នាំ ១៩៨៧ ដែលបង្ហាញពីការការពារកប៉ាល់ដឹកប្រេងដោយនាវាចម្បាំងអាមេរិក គឺជាឧទាហរណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃការយកចិត្តទុកដាក់ពីមហាអំណាចខាងក្រៅ ដើម្បីរក្សាស្ថិរភាពក្នុងតំបន់នេះ។ បច្ចុប្បន្ន កងទ័ពជើងទឹកនៃប្រទេសជាច្រើននៅតែបន្តប្រតិបត្តិការល្បាតដើម្បីធានាសន្តិសុខនៃផ្លូវដឹកជញ្ជូនសមុទ្រ។

សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា ការប្រែប្រួលតម្លៃប្រេង និងផលប៉ះពាល់ទៅលើសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក អាចជះឥទ្ធិពលដល់ថ្លៃទំនិញ និងឥន្ធនៈក្នុងស្រុក។ ដូច្នេះ ការយល់ដឹងអំពីសន្តិសុខក្នុងតំបន់ឈូងសមុទ្រពែក្ស គឺជារឿងសំខាន់ ព្រោះកម្ពុជាជាប្រទេសដែលពឹងផ្អែកលើការនាំចូលប្រេងពីទីផ្សារអន្តរជាតិ។