ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ប្រទេសអារ៉ាប់ទាំង ៧ ដែលស្ថិតនៅជាប់ឈូងសមុទ្រពែក្ស រួមមានប្រទេស បារ៉ែន អ៊ីរ៉ាក់ គុយវ៉ែត អូម៉ង់ កាតា អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត និង អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម។ ប្រទេសទាំងនេះត្រូវបានដាក់ជាក្រុមរួមគ្នាដោយផ្អែកលើព្រំប្រទល់តាមបណ្ដោយឈូងសមុទ្រពែក្ស ដែលជាផ្នែកមួយនៃមហាសមុទ្រឥណ្ឌា ហើយច្រាំងរបស់វាប៉ះនឹងឆ្នេរសមុទ្រនៃប្រទេសទាំងអស់នៅឧបទ្វីបអារ៉ាប់ លើកលែងតែប្រទេសយេម៉ែន។

ប្រទេសទាំងនេះត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថាជា "រដ្ឋអារ៉ាប់នៃឈូងសមុទ្រ" (Gulf Arab states) ហើយពួកគេសុទ្ធតែជាសមាជិកនៃសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់។ លើកលែងតែប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ ប្រទេស ៦ ផ្សេងទៀតបានបង្កើត "ក្រុមប្រឹក្សាសហប្រតិបត្តិការឈូងសមុទ្រ" (Gulf Cooperation Council - GCC) ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨១ ដើម្បីពង្រឹងកិច្ចសហការសេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយ។ តំបន់នេះមានសារៈសំខាន់ជាសកល ព្រោះវាស្ថិតនៅចំច្រកសមុទ្រយុទ្ធសាស្ត្រ ហើយជាកន្លែងនៃទុនបំរុងប្រេងកាត និងឧស្ម័នធម្មជាតិដ៏ធំជាងគេបំផុតរបស់ពិភពលោក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ឈូងសមុទ្រពែក្សមានព្រំប្រទល់ខាងជើងឆៀងខាងកើតជាប់នឹងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ និងខាងត្បូងឆៀងខាងលិចជាប់នឹងឧបទ្វីបអារ៉ាប់។ រដ្ឋអារ៉ាប់ទាំង ៧ ស្ថិតនៅតាមឆ្នេរខាងលិច និងខាងត្បូងនៃឈូងសមុទ្រនេះ ចំណែកប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់មានច្រកចេញចូលតូចមួយទៅកាន់ឈូងសមុទ្រផងដែរ។ តំបន់នេះភាគច្រើនគ្របដណ្តប់ដោយវាលខ្សាច់អារ៉ាប់ ដែលមានអាកាសធាតុក្ដៅហួតហែងខ្លាំងនៅរដូវក្ដៅ និងមានជួរភ្នំមួយចំនួននៅអូម៉ង់ និងអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម។ ច្រកសមុទ្រហ័រមូស (Strait of Hormuz) ជាផ្លូវឆ្លងកាត់យុទ្ធសាស្ត្រសំរាប់ការដឹកជញ្ជូនប្រេងសកល ដោយភាគច្រើននៃប្រេងឆៅពិភពលោកធ្វើដំណើរកាត់តំបន់នេះ។

បើតាមការប៉ាន់ស្មាន ប្រជាជនសរុបនៃប្រទេសទាំង ៧ មានជាង ២០០ លាននាក់ (ភាគច្រើននៅអ៊ីរ៉ាក់ និងអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត)។ ប្រជាជនភាគច្រើនជាជនជាតិអារ៉ាប់ កាន់សាសនាអ៊ីស្លាម (ទាំងនិកាយស៊ុននី និងស៊ីអ៊ីត) ហើយភាសាអារ៉ាប់ជាភាសាផ្លូវការ។ នៅក្នុងរដ្ឋសម្បូរប្រេងដូចជា អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម កាតា និងគុយវ៉ែត មានពលករបរទេសយ៉ាងច្រើនដែលបង្កើតបានជាភាគច្រើននៃកម្លាំងពលកម្ម និងប្រជាជនសរុប។ ទីក្រុងធំៗរួមមាន រីយ៉ាដ ឌូបៃ បាកដាដ និងដូហា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

យោងតាមវិគីភីឌា តំបន់នេះជាទីតាំងនៃអរិយធម៌បុរាណដ៏សំខាន់ៗ។ អរិយធម៌មេសូប៉ូតាមីនៅលើដីប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់សព្វថ្ងៃ គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលកំណើតដំបូងបង្អស់នៃអរិយធម៌ពិភពលោក ដោយមានទីក្រុងបុរាណដូចជា បាប៊ីឡូន និងអ៊ូ។ ឯនៅបារ៉ែន អរិយធម៌ឌីលម៉ុនជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់កាលពី ៤០០០ ឆ្នាំមុន។

សាសនាអ៊ីស្លាមបានចាប់កំណើតនៅឧបទ្វីបអារ៉ាប់ក្នុងសតវត្សទី ៧ ហើយបានសាយភាយយ៉ាងឆាប់រហ័ស បង្កើតជាចក្រភពឥស្លាមដែលមានឥទ្ធិពលធំធេង។ ក្នុងសម័យកាលមាសនៃឥស្លាម (Islamic Golden Age) ទីក្រុងបាកដាដជាមជ្ឈមណ្ឌលវិទ្យាសាស្ត្រ និងវប្បធម៌។ ក្រោយមក តំបន់ភាគច្រើនត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយចក្រភពអូតូម៉ង់ និងទទួលឥទ្ធិពលពីចក្រភពអង់គ្លេសក្នុងសតវត្សទី ១៩-២០។

ការរកឃើញប្រេងកាលពីទសវត្សរ៍ ១៩៣០ និង ១៩៥០ បានផ្លាស់ប្ដូរតំបន់នេះយ៉ាងខ្លាំង។ ប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់បានឯករាជ្យនៅឆ្នាំ ១៩៣២ អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីតត្រូវបានបង្រួបបង្រួមនៅឆ្នាំ ១៩៣២ និងប្រទេសផ្សេងទៀតបានឯករាជ្យជាបន្តបន្ទាប់ (គុយវ៉ែត ១៩៦១, អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម ១៩៧១)។ ទោះយ៉ាងណា តំបន់នេះក៏ធ្លាប់ឆ្លងកាត់ជម្លោះធំៗដូចជា សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់-អ៊ីរ៉ាក់ (១៩៨០-១៩៨៨) សង្គ្រាមឈូងសមុទ្រលើកទី ១ (១៩៩០-១៩៩១) និងសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ាក់ឆ្នាំ ២០០៣។ ប្រទេសសមាជិក GCC បានរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័សដោយសារប្រាក់ចំណូលប្រេង ហើយបានកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធទំនើបៗ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

សេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសអារ៉ាប់នៅឈូងសមុទ្រពែក្សពឹងផ្អែកជាចម្បងលើវិស័យប្រេងកាត និងឧស្ម័នធម្មជាតិ។ វិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា ប្រទេសដូចជាអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត អ៊ីរ៉ាក់ អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម និងគុយវ៉ែត គឺជាអ្នកផលិត និងនាំចេញប្រេងឆៅលំដាប់កំពូលរបស់ពិភពលោក។ ចំណូលដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់នេះបានផ្តល់មូលនិធិដល់ការអភិវឌ្ឍន៍ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ សេវាសុខភាព និងការអប់រំ ហើយបង្កើតបានមូលនិធិទ្រព្យសម្បត្តិអធិបតេយ្យដ៏ធំមហិមា។

ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ ប្រទេសទាំងនេះបានខិតខំធ្វើពិពិធកម្មសេដ្ឋកិច្ច ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពពឹងផ្អែកលើប្រេង។ អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមបានប្រែក្លាយឌូបៃជាមជ្ឈមណ្ឌលហិរញ្ញវត្ថុ ភស្តុភារ និងទេសចរណ៍សកល ហើយអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីតបានដាក់ចេញ "ទស្សនវិស័យ ២០៣០" (Vision 2030) ដើម្បីជំរុញវិស័យឯកជន ទេសចរណ៍ និងបច្ចេកវិទ្យា។

ផ្នែកវប្បធម៌ តំបន់នេះមានកេរ្តិ៍ដំណែលដ៏សម្បូរបែប រួមមានប្រពៃណីបេឌូអ៊ីន កំណាព្យ និងតន្ត្រីប្រពៃណី។ ការមុជទឹករកគុជខ្យង ធ្លាប់ជាសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចសំខាន់មុនសម័យប្រេង។ សព្វថ្ងៃ ស្ថាបត្យកម្មមានចាប់ពីវិហារអ៊ីស្លាមបុរាណ និងផ្សារប្រពៃណី (ស៊ូក) រហូតដល់អគារខ្ពស់ៗទំនើបបំផុត។ តំបន់នេះក៏ជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃការធ្វើធម្មយាត្រាហាច (Hajj) និងអ៊ុំរ៉ា (Umrah) ទៅកាន់ទីក្រុងម៉ិកកា ដែលទាក់ទាញអ្នកកាន់សាសនាអ៊ីស្លាមរាប់លាននាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ចំពោះអ្នកអានសារព័ត៌មានចង្វាក់ខ្មែរ តំបន់ឈូងសមុទ្រពែក្សមានសារៈសំខាន់ជាក់ស្តែង។ យោងតាមវិគីភីឌា ប្រទេសទាំង ៧ ជាពិសេសសមាជិក GCC ទាក់ទាញពលករចំណាកស្រុករាប់លាននាក់ពីអាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងអាស៊ីខាងត្បូង ដើម្បីបំពេញកង្វះកម្លាំងពលកម្ម។ ក្នុងចំណោមនោះក៏មានពលករខ្មែរជាច្រើនធ្វើការក្នុងវិស័យសំណង់ សេវាកម្ម និងការងារតាមផ្ទះផងដែរ។

ជាសាកល តំបន់នេះប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាប្រចាំតំបន់ដែលប៉ះពាល់ដល់សន្តិសុខថាមពល ដូចជា សង្គ្រាមនៅយេម៉ែន ភាពតានតឹងជាមួយនឹងអ៊ីរ៉ង់ និងការវាយប្រហារលើនាវាដឹកប្រេង។ វិគីភីឌាកត់សម្គាល់ថា ការប្រែប្រួលតម្លៃប្រេងអាចជះឥទ្ធិពលខ្លាំងដល់សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា និងពិភពលោក។

ប្រទេសឈូងសមុទ្រកំពុងដើរតួនាទីកាន់តែសកម្មក្នុងឆាកអន្តរជាតិ៖ ពួកគេសម្រុះសម្រួលក្នុងជម្លោះ រៀបចំព្រឹត្តិការណ៍ធំៗដូចជា FIFA World Cup ឆ្នាំ ២០២២ នៅកាតា និងសន្និស�ទអាកាសធាតុ COP28 នៅអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម ហើយវិនិយោគលើថាមពលកកើតឡើងវិញ និងគម្រោងអនាគតដូចជា NEOM របស់អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត។