ការបាញ់កាំភ្លើង

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ភាសាអង់គ្លេស ការបាញ់កាំភ្លើង (Gunshot) គឺជាការបាញ់មួយគ្រាប់ចេញពីអាវុធពិសេសមួយដែលអាចកាន់ដោយមនុស្សបាន ដូចជាកាំភ្លើងខ្លី កាំភ្លើងវែង ឬកាំភ្លើងយន្តផ្សេងៗ។ ការបាញ់នេះបង្កើតនូវពន្លឺភ្លឺចាំង (muzzle flash) រលកសំឡេងដ៏ខ្លាំងហៅថារលកឆក់ (shockwave) និងជាញឹកញាប់មានសំណល់គីមីពីការផ្ទុះនៃរំសេវ ដែលគេហៅថាសំណល់ការបាញ់កាំភ្លើង (gunshot residue)។ តាម Wikipedia រលកសំឡេងដែលបញ្ចេញពីការបាញ់អាចមានកម្រិតឮខ្លាំងរហូតដល់ ១៤០ ទៅ ១៩០ ដេស៊ីបែល ដែលអាចបណ្ដាលឲ្យបាត់បង់សមត្ថភាពស្ដាប់បណ្ដោះអាសន្ន ឬជាអចិន្ត្រៃយ៍។ ពាក្យ "ការបាញ់កាំភ្លើង" ក៏អាចសំដៅទៅលើរបួសដែលបណ្ដាលមកពីការបាញ់នោះដែរ ដែលជារបួសដោយគ្រាប់កាំភ្លើងចូលក្នុងរាងកាយមនុស្ស ឬសត្វ។ របួសដោយការបាញ់កាំភ្លើងអាចបណ្ដាលឲ្យមានការខូចខាតធ្ងន់ធ្ងរដល់សាច់ ឆ្អឹង និងសរីរាង្គខាងក្នុង ក៏ដូចជាឆ្លងមេរោគពីបំណែកគ្រាប់។ យោងតាម Wikipedia ប្រភពនៃរបួសប្រភេទនេះ អាចមកពីការបាញ់ដោយចេតនា (ដូចជាក្នុងសង្គ្រាម ឬឧក្រិដ្ឋកម្ម) ឬដោយគ្រោះថ្នាក់។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ដោយសារការបាញ់កាំភ្លើងមិនមែនជាទីតាំង ឬមនុស្សផ្ទាល់ វាគ្មានដែនកំណត់ភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់ទេ។ យ៉ាងណាមិញ វាអាចកើតឡើងនៅគ្រប់ទីកន្លែងដែលមានវត្តមានអាវុធ។ អាវុធធុនតូចត្រូវបានចែកចាយយ៉ាងទូលំទូលាយនៅទូទាំងពិភពលោក ទាំងក្នុងជួរយោធា កងកម្លាំងប៉ូលីស និងប្រជាជនស៊ីវិល ជាពិសេសនៅក្នុងប្រទេសមួយចំនួនដែលមានច្បាប់អនុញ្ញាតឲ្យកាន់អាវុធ។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក មានអាវុធរាប់រយលានដើមដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់ពលរដ្ឋ ដែលធ្វើឲ្យសំឡេងការបាញ់កាំភ្លើងជារឿងធម្មតាក្នុងស្ថានភាពខ្លះ។ ចំណែកនៅកម្ពុជា ប្រវត្តិសាស្ត្របានបន្សល់ទុកនូវការចងចាំអំពីការបាញ់កាំភ្លើង ចាប់ពីសម័យសង្គ្រាមរំដោះ និងរបបខ្មែរក្រហម រហូតដល់ពេលបច្ចុប្បន្នដែលការបាញ់កាំភ្លើងពេលយប់នៅតែឮម្ដងម្កាលនៅតាមជនបទដោយសារបញ្ហាអាវុធខុសច្បាប់។ ដូច្នេះ សម្រាប់ប្រជាជនខ្មែរ ការបាញ់កាំភ្លើងមិនត្រឹមតែជាសំឡេងប៉ុណ្ណោះទេ តែវាជាសញ្ញានៃគ្រោះថ្នាក់ និងការប្រុងប្រយ័ត្ន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃការបាញ់កាំភ្លើងចាប់ផ្ដើមពីការបង្កើតរំសេវផ្ទុះ (gunpowder) នៅប្រទេសចិនក្នុងសតវត្សទី ៩ នៃគ្រិស្តសករាជ។ តាម Wikipedia ភាសាអង់គ្លេសស្ដីពីប្រវត្តិអាវុធ អាវុធដំបូងគេដែលប្រើរំសេវផ្ទុះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាកាំភ្លើងដៃ (hand cannon) ដែលបានផលិតនៅក្នុងប្រទេសចិនក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១២០០ និង ១៣០០។ អាវុធទាំងនេះបានបាញ់គ្រាប់ដោយការផ្ទុះនៃម្សៅរំសេវដែលដាក់ក្នុងបំពង់ដែក។ ក្រោយមកនៅអឺរ៉ុប ការវិវត្តដូចជាកាំភ្លើងមេជើង (matchlock) ក្នុងសតវត្សទី ១៥ កាំភ្លើងពិលភ្លើង (flintlock) ក្នុងសតវត្សទី ១៧ និងកាំភ្លើងគ្រាប់គប់ (percussion cap) នៅដើមសតវត្សទី ១៩ បានធ្វើឲ្យការបាញ់កាំភ្លើងមានភាពជឿជាក់ និងងាយស្រួលកាន់តែខ្លាំង។ ការរកឃើញគ្រាប់រំសេវដែក (cartridge) នៅពាក់កណ្ដាលសតវត្សទី ១៩ បានធ្វើបដិវត្តន៍ការបាញ់កាំភ្លើង ដោយអនុញ្ញាតឲ្យផ្ទុកគ្រាប់បានរហ័ស និងនាំទៅដល់ការបង្កើតអាវុធស្វ័យប្រវត្តិ។ ក្នុងសតវត្សទី ២០ ការអភិវឌ្ឍអាវុធបាញ់រហ័ស និងអាវុធធំៗដូចជាកាំភ្លើងយន្ត បានធ្វើឲ្យការបាញ់កាំភ្លើងក្លាយជាកម្លាំងបំផ្លិចបំផ្លាញដ៏សំខាន់ក្នុងសង្គ្រាមលោក និងជម្លោះសព្វថ្ងៃ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ឧស្សាហកម្មផលិតអាវុធ និងរំសេវគឺជាផ្នែកមួយដ៏ធំនៃសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក ដោយមានប្រាក់ចំណូលរាប់រយពាន់លានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំ។ ការបាញ់កាំភ្លើងក៏មានគន្លឹះនៅក្នុងវប្បធម៌ប្រជាប្រិយដែរ។ សំឡេងរោទ៍នៃការបាញ់ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាញឹកញាប់ក្នុងភាពយន្ត តន្ត្រី និងវីដេអូហ្គេម ដើម្បីបង្កើតអារម្មណ៍រំភើប និងសកម្មភាព។ ក្នុងវប្បធម៌ខ្លះ ការបាញ់កាំភ្លើងត្រូវបានចាត់ទុកជានិមិត្តរូបនៃអំណាច ឬសេរីភាព។ ឧទាហរណ៍ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក សិទ្ធិកាន់អាវុធត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃសេរីភាពបុគ្គល។ ផ្ទុយមកវិញ នៅកម្ពុជា ការបាញ់កាំភ្លើងត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាចម្បងជាមួយកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ និងអំពើហិង្សា។ ក៏មានកីឡាបាញ់កាំភ្លើងដែរ ដែលជាកីឡាផ្លូវការក្នុងព្រឹត្តិការណ៍អូឡាំពិក ហើយការប្រកួតទាំងនេះបង្កើតសហគមន៍អ្នកស្រឡាញ់កីឡាបាញ់កាំភ្លើងទូទាំងពិភពលោក។ ការបាញ់កាំភ្លើងធំនៅក្នុងពិធីរដ្ឋ ឬព្រះរាជពិធីក៏នៅតែជាប្រពៃណីមួយនៅក្នុងប្រទេសជាច្រើនដដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

បច្ចុប្បន្ននេះ ការបាញ់កាំភ្លើងនៅតែជាប្រធានបទក្ដៅក្នុងសារព័ត៌មានអន្តរជាតិ។ សង្គ្រាមនៅអ៊ុយក្រែនបានបង្ហាញពីថាមពលបំផ្លិចបំផ្លាញនៃការបាញ់កាំភ្លើងធំ និងរ៉ុក្កែត ដែលបានបណ្ដាលឲ្យស្លាប់និងរបួសជាច្រើនម៉ឺននាក់។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក អំពើហិង្សាដោយការបាញ់កាំភ្លើង ជាពិសេសការបាញ់សម្លាប់រង្គាលនៅសាលារៀន បានធ្វើឲ្យមានការជជែកដេញដោលឡើងវិញអំពីការគ្រប់គ្រងអាវុធ។ រដ្ឋាភិបាលជាច្រើនកំពុងប្រឈមនឹងបញ្ហាការជួញដូរអាវុធខុសច្បាប់ ដែលនាំឲ្យការបាញ់កាំភ្លើងកើតមានក្នុងឧក្រិដ្ឋកម្មរៀងរាល់ថ្ងៃ។ នៅកម្ពុជា ខណៈពេលដែលស្ថានភាពសន្តិសុខមានភាពប្រសើរឡើង អាជ្ញាធរនៅតែយកចិត្តទុកដាក់លើការស្វែងរកនិងដកហូតអាវុធខុសច្បាប់ ដើម្បីទប់ស្កាត់អំពើហិង្សាដោយការបាញ់។ ការបាញ់កាំភ្លើងនៅតែជាបញ្ហាដែលទាក់ទងដោយផ្ទាល់ទៅនឹងសុវត្ថិភាពសាធារណៈ ហើយប្រធានបទនេះនឹងបន្តស្ថិតក្នុងការយកចិត្តទុកដាក់របស់មជ្ឈដ្ឋាននានា។