ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

វីរុសផ្តាសាយបក្សី A/H5N1 (Influenza A virus subtype H5N1) គឺជាវីរុសមួយប្រភេទដែលបង្កឱ្យមានជំងឺផ្តាសាយបក្សី ឬហៅថា អេវៀនអ៊ីនហ្វ្លូអេនហ្សា (Avian influenza) ។ តាមវិគីភីឌា វីរុសនេះជាប្រភេទរងនៃវីរុសអ៊ីនហ្វ្លូអេនហ្សា A ហើយវាមានវត្តមាននៅក្នុងហ្វូងសត្វស្លាបជាច្រើន (enzootic) និងបានរីករាលដាលយ៉ាងទូលំទូលាយ (panzootic) ។ ក្រៅពីសត្វស្លាប វីរុសនេះក៏អាចឆ្លងទៅថនិកសត្វដែលបានប៉ះពាល់ជាមួយសត្វស្លាបដែលមានមេរោគ ហើយជារឿយៗបង្កឱ្យមានរោគសញ្ញាធ្ងន់ធ្ងរ ឬស្លាប់ ។ អង្គការសុខភាពពិភពលោក WHO បានព្រមានថា វីរុស H5N1 មានសក្តានុពលក្នុងការក្លាយជាជំងឺរាតត្បាតសកល ប្រសិនបើវាបំលែងខ្លួនឱ្យអាចឆ្លងពីមនុស្សទៅមនុស្សយ៉ាងងាយស្រួល ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

វីរុស H5N1 ត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងតំបន់ជាច្រើនលើពិភពលោក រួមមាន អាស៊ី អឺរ៉ុប អាហ្វ្រិក និងអាមេរិក ។ តាមអង្គការស្បៀងនិងកសិកម្មនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ FAO វីរុសនេះមានវត្តមានជាប្រចាំ (endemic) នៅក្នុងហ្វូងសត្វបក្សីក្នុងស្រុកនៃបណ្តាប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដូចជា កម្ពុជា វៀតណាម និងឥណ្ឌូនេស៊ី ។ សត្វស្លាបក្នុងស្រុក ជាពិសេសមាន់ និងទា គឺជាអ្នកផ្ទុកវីរុសដ៏សំខាន់ ហើយសត្វស្លាបព្រៃដែលធ្វើចំណាកស្រុកក៏អាចចម្លងវីរុសទៅកាន់តំបន់ឆ្ងាយៗបានដែរ ។ WHO បានរាយការណ៍ថា ចាប់ពីឆ្នាំ ២០០៣ មក មានករណីឆ្លងវីរុស H5N1 លើមនុស្សប្រមាណជាង ៨០០ ករណីនៅទូទាំងពិភពលោក ដោយអ្នកជំងឺភាគច្រើនមានជំងឺធ្ងន់ធ្ងរ និងអត្រាមរណភាពខ្ពស់ ។ ការឆ្លងភាគច្រើនកើតឡើងតាមរយៈការប៉ះពាល់ផ្ទាល់ជាមួយសត្វបក្សីឈឺ ឬសាកសពសត្វ ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា វីរុស H5N1 ត្រូវបានរកឃើញដំបូងនៅឆ្នាំ ១៩៩៦ នៅខេត្តក្វាងទុង ប្រទេសចិន ដោយបានញែកចេញពីសត្វក្ងានក្នុងស្រុកមួយ ។ វីរុសនេះបានបង្កឱ្យមានការផ្ទុះឡើងជាលើកដំបូងលើមនុស្សនៅហុងកុងក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៧ ដែលមានអ្នកឆ្លង ១៨ នាក់ និងស្លាប់ ៦ នាក់ ។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានធ្វើឱ្យមានការសម្លាប់សត្វមាន់ទ្រុងទាំងអស់នៅហុងកុង ដើម្បីទប់ស្កាត់ការរីករាលដាល ។

បន្ទាប់ពីបាត់ខ្លួនមួយរយៈ វីរុស H5N1 បានលេចឡើងវិញនៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ២០០០ ហើយបានរីករាលដាលយ៉ាងលឿនតាមរយៈសត្វបក្សីចំណាកស្រុកទៅកាន់តំបន់ផ្សេងៗ រួមទាំងអាស៊ីខាងត្បូង មជ្ឈឹមបូព៌ា អឺរ៉ុប និងអាហ្វ្រិក ។ WHO បានរាយការណ៍ថា ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០០៣ មក វីរុសនេះបានឆ្លងទៅប្រទេសជាង ៦០ ហើយករណីឆ្លងមនុស្សត្រូវបានរាយការណ៍នៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន ដោយប្រទេសដែលមានករណីច្រើនជាងគេរួមមាន ឥណ្ឌូនេស៊ី វៀតណាម និងអេហ្ស៊ីប ។

នៅកម្ពុជា ករណីឆ្លងវីរុស H5N1 លើមនុស្សដំបូងត្រូវបានរាយការណ៍នៅឆ្នាំ ២០០៥ ហើយចាប់តាំងពីនោះមក មានករណីឆ្លងជាបន្តបន្ទាប់ដោយមានអ្នកស្លាប់មួយចំនួន ។ ក្រសួងសុខាភិបាលកម្ពុជា និងដៃគូអន្តរជាតិបានតាមដានយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់ ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ការផ្ទុះវីរុស H5N1 មានផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចធ្ងន់ធ្ងរ ជាពិសេសលើវិស័យចិញ្ចឹមសត្វបក្សី ។ តាម FAO ការសម្លាប់សត្វមាន់ ទា និងសត្វបក្សីដទៃទៀតដើម្បីទប់ស្កាត់ការរីករាលដាល បានធ្វើឱ្យកសិករបាត់បង់ប្រភពចំណូល ខណៈដែលទីផ្សារនាំចេញសាច់បក្សីក៏រងផលប៉ះពាល់ផងដែរ ។ នៅកម្ពុជា ការចិញ្ចឹមមាន់ ទា តាមបែបប្រពៃណីនៅតាមភូមិគឺជាសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចសំខាន់សម្រាប់គ្រួសារក្រីក្រ ហើយការផ្ទុះជំងឺនេះអាចនាំឱ្យបាត់បង់សត្វទាំងស្រុង ។

បើនិយាយពីវប្បធម៌ ការរស់នៅជិតសត្វបក្សី ការទិញលក់សត្វនៅផ្សារបស់រស់ (Live bird markets) និងការប្រើប្រាស់សាច់បក្សីមិនឆ្អិនល្អ សុទ្ធសឹងជាកត្តាដែលបង្កើនហានិភ័យនៃការឆ្លងវីរុស ។ WHO និង FAO បានណែនាំឱ្យអនុវត្តវិធានការអនាម័យ និងការផ្លាស់ប្តូរឥរិយាបថ ដូចជា ការលាងដៃឱ្យបានញឹកញាប់ ចម្អិនសាច់ឱ្យឆ្អិនល្អ និងជៀសវាងការប៉ះពាល់សត្វឈឺ ។ យុទ្ធនាការអប់រំសាធារណៈត្រូវបានអនុវត្តនៅកម្ពុជា ប៉ុន្តែការប្រែប្រួលឥរិយាបថនៅតែជាបញ្ហាប្រឈម ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅក្នុងបរិបទសកលបច្ចុប្បន្ន វីរុស H5N1 នៅតែជាការគំរាមកំហែងដ៏សំខាន់ដល់សុខភាពសាធារណៈ និងសេដ្ឋកិច្ច ។ តាម WHO ការរីករាលដាលនៃវីរុសនេះទៅកាន់ថនិកសត្វជាច្រើនប្រភេទ រួមទាំងគោទឹកដោះនៅសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ ២០២៤ បានបង្កើនការព្រួយបារម្ភថាវីរុសអាចសម្របខ្លួនឱ្យឆ្លងពីមនុស្សទៅមនុស្សបាន ។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រកំពុងតាមដានការបំលែងហ្សែនរបស់វីរុសយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់ ។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការបន្តរាយការណ៍ករណីឆ្លងលើសត្វបក្សី និងម្តងម្កាលលើមនុស្ស បានរំឭកពីភាពចាំបាច់នៃការប្រុងប្រយ័ត្នជាប្រចាំ ។ ក្រសួងកសិកម្ម និងក្រសួងសុខាភិបាល រួមជាមួយអង្គការដៃគូដូចជា WHO និង FAO បាននិងកំពុងអនុវត្តវិធានការត្រួតពិនិត្យនិងឆ្លើយតបយ៉ាងសកម្ម ។ ការយល់ដឹងពីហានិភ័យ និងវិធានការការពារ គឺមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រជាជនកម្ពុជានៅទូទាំងប្រទេស ។