ការយល់ច្រឡំ (Hallucination)

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ការយល់ច្រឡំ គឺជាការយល់ឃើញនូវអ្វីមួយដែលគ្មានការរំញោចពីខាងក្រៅ ប៉ុន្តែបុគ្គលនោះមានអារម្មណ៍ថាវាពិតជាកើតឡើងមែន ហើយមានលក្ខណៈគួរឱ្យជឿជាក់ដូចការយល់ឃើញពិត។ តាមវិគីភីឌា ការយល់ច្រឡំខុសពីបាតុភូតដទៃមួយចំនួន ដូចជាការយល់សប្តិ (dreaming) ដែលកើតឡើងតែក្នុងពេលដេកលក់ ការយល់ច្រឡំក្លែងក្លាយ (pseudohallucination) ដែលបុគ្គលដឹងថាមិនពិត ការបំភាន់ (illusion) ដែលកើតពីការបកស្រាយខុសនូវការរំញោចពិត និងរូបភាពក្នុងចិត្ត (mental imagery) ដែលស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងដោយស្ម័គ្រចិត្ត។ លើសពីនេះ ការយល់ច្រឡំក៏ខុសពី “ការយល់ឃើញដែលវង្វេង” (delusional perception) ដែលជាការផ្តល់ន័យបន្ថែមដែលខុសពីធម្មតាចំពោះការរំញោចដែលបានដឹង និងបកស្រាយបានត្រឹមត្រូវ។

ការយល់ច្រឡំអាចកើតឡើងក្នុងគ្រប់វិញ្ញាណ រួមមាន ការស្តាប់ឮ (auditory) ការមើលឃើញ (visual) ការធុំក្លិន (olfactory) ការប៉ះ (tactile) និងរសជាតិ (gustatory)។ ការយល់ច្រឡំផ្នែកសូរសៀងគឺជាប្រភេទដែលកើតឡើងញឹកញាប់បំផុតចំពោះអ្នកដែលមានជំងឺវិកលច្រិត (schizophrenia) ខណៈការយល់ច្រឡំផ្នែកមើលឃើញញឹកញាប់ជាងចំពោះជំងឺប្រព័ន្ធប្រសាទ (neurological disorders)។ ក៏មានបាតុភូតធម្មតាដូចជា ការយល់ច្រឡំពេលងងុយដេក (hypnagogic hallucination) និងពេលភ្ញាក់ពីដំណេក (hypnopompic hallucination) ដែលមនុស្សភាគច្រើនធ្លាប់ជួបប្រទះ ហើយមិនត្រូវបានចាត់ទុកថាជារោគសញ្ញានៃជំងឺឡើយ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ការយល់ច្រឡំអាចកើតមានចំពោះមនុស្សគ្រប់វ័យ ភេទ និងវប្បធម៌ នៅទូទាំងពិភពលោក។ តាមការស្រាវជ្រាវដែលបានដកស្រង់ដោយវិគីភីឌា អត្រាកើតមានការយល់ច្រឡំក្នុងប្រជាជនទូទៅអាចមានចាប់ពី ៥% ទៅ ២៨% ក្នុងមួយជីវិត អាស្រ័យលើនិយមន័យនិងវិធីសាស្ត្រសិក្សា។ ការសិក្សាមួយចំនួនបានបង្ហាញថា មនុស្សដែលមានសុខភាពល្អក៏អាចជួបប្រទះការយល់ច្រឡំបណ្តោះអាសន្ន ក្នុងករណីមានភាពតានតឹងខ្លាំង ការគេងមិនគ្រប់គ្រាន់ ឬក្រោយពេលបាត់បង់មនុស្សជាទីស្រឡាញ់ (bereavement)។

ទោះយ៉ាងណា ការយល់ច្រឡំរ៉ាំរ៉ៃ ឬកើតឡើងញឹកញាប់ ជាទូទៅត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ទៅនឹងជំងឺផ្លូវចិត្តធ្ងន់ធ្ងរ ដូចជាជំងឺវិកលច្រិត (schizophrenia) ជំងឺវិបត្តិអារម្មណ៍ពីរប្រភេទ (bipolar disorder) និងជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្តធ្ងន់ធ្ងរដែលមានលក្ខណៈចិត្តសាស្ត្រ (major depressive disorder with psychotic features)។ កត្តាភូមិសាស្ត្រមិនមែនជាអ្នកកំណត់ដោយផ្ទាល់នោះទេ ប៉ុន្តែការទទួលបានសេវាសុខភាពផ្លូវចិត្ត និងវប្បធម៌ក្នុងការទទួលយក ឬបដិសេធអ្នកដែលមានរោគសញ្ញានេះ មានភាពខុសគ្នាពីតំបន់មួយទៅតំបន់មួយ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ការយល់ច្រឡំត្រូវបានគេយល់ឃើញ និងបកស្រាយខុសៗគ្នាទៅតាមសម័យកាល។ នៅសម័យបុរាណ និងក្នុងសង្គមកុលសម្ព័ន្ធជាច្រើន ការមើលឃើញ ឬឮសូរសៀងដែលអ្នកដទៃមិនអាចដឹងបាន អាចត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការប្រាស្រ័យទាក់ទងជាមួយពិភពវិញ្ញាណ បុព្វបុរស ឬព្រះ។ អ្នកដែលមានបទពិសោធន៍បែបនេះអាចទទួលបានឋានៈជាគ្រូមន្តអាគម (shaman) ឬអ្នកមានអំណាចពិសេស។ នៅយុគកណ្តាលអឺរ៉ុប ការយល់ច្រឡំជារឿយៗត្រូវបានភ្ជាប់ទៅនឹងអំពើអារក្ស ឬការដាក់បណ្តាសា ដែលនាំឱ្យមានការព្យាបាលដោយវិធីអរូបី ឬការដាក់ទោស។

ការផ្លាស់ប្តូរគំនិតធំបានកើតឡើងនៅសតវត្សរ៍ទី១៩ និងដើមសតវត្សរ៍ទី២០ ពេលដែលវិស័យចិត្តវិទ្យា និងចិត្តសាស្ត្របានចាប់ផ្តើមសិក្សាអំពីការយល់ច្រឡំជាបាតុភូតវេជ្ជសាស្ត្រ។ អ្នកវិកលចរិតជនជាតិស្វីស Eugen Bleuler បានចាត់ទុកការយល់ច្រឡំជារោគសញ្ញាស្នូលនៃជំងឺដែលគាត់បានហៅថា “schizophrenia” (ជំងឺវិកលច្រិត)។ គំនូរដែលបង្ហាញនៅខាងលើ គឺជាការងាររបស់ August Natterer ដែលជាអ្នកជំងឺវិកលច្រិតជនជាតិអាល្លឺម៉ង់ ហើយបានព្យាយាមគូរបង្ហាញពីបទពិសោធនៃការយល់ច្រឡំរបស់គាត់។ តាមវិគីភីឌា ការសិក្សាសម័យទំនើបបានរកឃើញថា ការយល់ច្រឡំកើតឡើងដោយសារបញ្ហានៃប្រព័ន្ធប្រសាទ ដែលខួរក្បាលមានការបញ្ជូនសញ្ញា ឬបកស្រាយសញ្ញាពីវិញ្ញាណខុសប្រក្រតី។ ការស្កេនខួរក្បាល (neuroimaging) បានបង្ហាញពីការផ្លាស់ប្តូរសកម្មភាពនៅតំបន់ខួរក្បាលមួយចំនួន អំឡុងពេលមានការយល់ច្រឡំ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ការយល់ច្រឡំ និងជំងឺដែលពាក់ព័ន្ធ បង្កឲ្យមានផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចគួរឱ្យកត់សម្គាល់។ តាមវិគីភីឌា ការព្យាបាលជំងឺវិកលច្រិត និងជំងឺផ្លូវចិត្តផ្សេងទៀត ទាមទារការចំណាយលើថ្នាំប្រឆាំងចិត្តវិកល (antipsychotics) ការសម្រាកព្យាបាលនៅមន្ទីរពេទ្យ និងការផ្តល់ប្រឹក្សាយោបល់ផ្នែកចិត្តសាស្ត្រ (psychotherapy) ដែលអាចថ្លៃដើមខ្ពស់សម្រាប់បុគ្គល និងប្រព័ន្ធសុខាភិបាល។ លើសពីនេះ អ្នកជំងឺជាច្រើនអាចបាត់បង់សមត្ថភាពការងារ ឬមិនអាចចូលរួមក្នុងសង្គម ដែលនាំឱ្យបាត់បង់ផលិតភាព និងបន្ទុកដល់គ្រួសារ។ នៅបណ្តាប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍ ធនធានសម្រាប់ជំនួយផ្លូវចិត្ត មានកម្រិតខ្លាំង ដែលធ្វើឲ្យបញ្ហានេះក្លាយជាបន្ទុកសង្គមដ៏ធំមួយ។

ខាងផ្នែកវប្បធម៌ ការបកស្រាយអំពីការយល់ច្រឡំប្រែប្រួលយ៉ាងទូលំទូលាយ។ នៅក្នុងវប្បធម៌ខ្លះ ការឮសូរសៀងដែលអ្នកដទៃមិនឮ ត្រូវបានយល់ថាជាអំណោយទានពីព្រះ ឬជាសញ្ញាបង្ហាញពីសមត្ថភាពពិសេស។ នៅក្នុងវប្បធម៌លោកខាងលិចទំនើប ជាទូទៅគេចាត់ទុកថានេះជារោគសញ្ញាមួយដែលត្រូវការព្យាបាល។ តាមវិគីភីឌា ការយល់ដឹងពីបរិបទវប្បធម៌មានសារៈសំខាន់សម្រាប់អ្នកព្យាបាល ពីព្រោះវាអាចជះឥទ្ធិពលដល់ការទទួលយកការព្យាបាល និងលទ្ធផលរបស់អ្នកជំងឺ។ ឧទាហរណ៍ អ្នកដែលមានបទពិសោធន៍យល់ច្រឡំនៅក្នុងសង្គមដែលឱ្យតម្លៃខាងវិញ្ញាណ អាចមិនស្វែងរកជំនួយវេជ្ជសាស្ត្រ ហើយអាចមានមុខងារល្អក្នុងសង្គមជាង។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅបច្ចុប្បន្ន ការយល់ច្រឡំនៅតែជាប្រធានបទស្រាវជ្រាវយ៉ាងសកម្មក្នុងផ្នែកសរសៃប្រសាទ និងចិត្តវិទ្យា។ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងថ្មីៗ រួមមានការអភិវឌ្ឍថ្នាំថ្មី និងវិធីព្យាបាលផ្នែកចិត្តសាស្ត្រដើម្បីជួយអ្នកជំងឺគ្រប់គ្រងរោគសញ្ញា ដោយមិនចាំបាច់ពឹងផ្អែកតែលើថ្នាំ។ តាមវិគីភីឌា កម្មវិធីដូចជា “Hearing Voices Network” បានបង្កើតក្រុមគាំទ្រដែលជួយឱ្យអ្នកដែលមានការយល់ច្រឡំផ្នែកសូរសៀងអាចចែករំលែកបទពិសោធន៍ និងអភិវឌ្ឍយុទ្ធសាស្ត្រដោះស្រាយ។

សម្រាប់អ្នកអានរបស់ KhmerPulse នៅកម្ពុជា និងនៅតំបន់ភូមិភាគ បញ្ហាសុខភាពផ្លូវចិត្តកំពុងទទួលបានការយកចិត្តទុកដាក់កាន់តែខ្លាំងឡើង។ ការយល់ដឹងអំពីការយល់ច្រឡំ មិនត្រឹមតែជួយកាត់បន្ថយការរើសអើងចំពោះអ្នកដែលមានរោគសញ្ញានោះទេ ប៉ុន្តែក៏អាចជំរុញឱ្យសង្គមផ្តល់ការគាំទ្រកាន់តែប្រសើរឡើង។ ក្នុងយុគសម័យដែលសុខភាពផ្លូវចិត្តក្លាយជារបៀបវារៈសកល ការយល់ច្រឡំត្រូវបានគេទទួលស្គាល់កាន់តែច្បាស់ថាជាបទពិសោធន៍មនុស្សដែលមានភាពស្មុគស្មាញ មិនមែនគ្រាន់តែជាសញ្ញានៃភាពឆ្កួតលីលានោះទេ។