ទិដ្ឋភាពទូទៅ

យោងតាមវិគីភីឌា ប្រធានបទនេះទាក់ទងនឹងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងផ្នែកច្បាប់ និងការទូតរបស់ប្រទេសបង់ក្លាដែស ក្នុងការនាំលោកស្រីសេក ហាស៊ីណា អតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រីបង់ក្លាដែស ត្រឡប់ពីការនិរទេសខ្លួននៅប្រទេសឥណ្ឌាមកប្រឈមមុខនឹងដំណើរការតុលាការវិញ។ លោកស្រីហាស៊ីណាបានលាលែងពីតំណែង និងចាកចេញពីប្រទេសទៅកាន់ប្រទេសឥណ្ឌានៅថ្ងៃទី ៥ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ បន្ទាប់ពីការតវ៉ាទ្រង់ទ្រាយធំដែលបានកើតឡើងទូទាំងប្រទេស។

យោងតាមវិគីភីឌា ចាប់តាំងពីពេលនោះមក រដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្នដែលដឹកនាំដោយលោកមូហាំម៉ាត់ យូនុស និងសាលាក្តីឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិរបស់បង់ក្លាដែស បានចេញដីកាចាប់ខ្លួនលោកស្រីហាស៊ីណា និងអ្នកដទៃទៀត ពាក់ព័ន្ធនឹងការចោទប្រកាន់ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ។ ករណីនេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាមានសារៈសំខាន់ ព្រោះការធ្វើបត្យាប័នអតីតប្រមុខរដ្ឋាភិបាលកម្រនឹងកើតមាន ហើយការសម្រេចរបស់ប្រទេសឥណ្ឌាអាចមានផលប៉ះពាល់ដល់ទំនាក់ទំនងតំបន់ និងគោលការណ៍គណនេយ្យភាពអន្តរជាតិ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

យោងតាមវិគីភីឌា លោកស្រីសេក ហាស៊ីណា កើតនៅថ្ងៃទី ២៨ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤៧ នៅភូមិតុងហ្គីប៉ារ៉ា ក្នុងតំបន់បេងហ្គាល់ខាងកើត ដែលនៅពេលនោះស្ថិតក្នុងប្រទេសប៉ាគីស្ថាន មុនពេលតំបន់នេះក្លាយជាប្រទេសបង់ក្លាដែសបច្ចុប្បន្ន។ នាងជាកូនស្រីរបស់លោកសេក មូជីប៊ួ រ៉ាហ្មាន ដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកជា «បិតាជាតិ» របស់ប្រទេសបង់ក្លាដែស និងជាមេដឹកនាំចលនាទាមទារឯករាជ្យពីប៉ាគីស្ថាន។ លោកស្រីហាស៊ីណាមានសញ្ជាតិបង់ក្លាដែស និងជាប្រធានគណបក្សលីកអាវ៉ាមី។ យោងតាមវិគីភីឌា នាងបានកាន់តំណែងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីពីរលើក គឺចន្លោះឆ្នាំ១៩៩៦ ដល់ឆ្នាំ២០០១ និងពីឆ្នាំ២០០៩ ដល់ឆ្នាំ២០២៤ ដែលធ្វើឲ្យនាងក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីបង់ក្លាដែសដែលកាន់តំណែងយូរជាងគេក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

យោងតាមវិគីភីឌា ប្រវត្តិនយោបាយរបស់លោកស្រីហាស៊ីណាមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយការបង្កើតប្រទេសបង់ក្លាដែស និងជោគវាសនាគ្រួសាររបស់នាង។ ឪពុករបស់នាង លោកសេក មូជីប៊ួ រ៉ាហ្មាន បានដឹកនាំប្រទេសបង់ក្លាដែសឆ្ពោះទៅរកឯករាជ្យនៅឆ្នាំ១៩៧១។ បន្ទាប់មក នៅឆ្នាំ១៩៧៥ លោកសេក មូជីប៊ួ រ៉ាហ្មាន និងសមាជិកគ្រួសារភាគច្រើនត្រូវបានគេធ្វើឃាតនៅក្នុងរដ្ឋប្រហារយោធា។ លោកស្រីហាស៊ីណានៅក្រៅប្រទេសនៅពេលនោះ ទើបនាងរួចផុតពីគ្រោះថ្នាក់។

យោងតាមវិគីភីឌា លោកស្រីហាស៊ីណាបានរស់នៅនិរទេសខ្លួនអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ មុននឹងវិលត្រឡប់ទៅប្រទេសបង់ក្លាដែសវិញនៅឆ្នាំ១៩៨១ ដើម្បីដឹកនាំគណបក្សលីកអាវ៉ាមី។ នាងបានឈ្នះការបោះឆ្នោតសកលឆ្នាំ១៩៩៦ ហើយបម្រើការជានាយករដ្ឋមន្ត្រីរហូតដល់ឆ្នាំ២០០១។ បន្ទាប់ពីការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០០៨ នាងបានឡើងកាន់អំណាចម្តងទៀតនៅដើមឆ្នាំ២០០៩។ យោងតាមវិគីភីឌា រយៈពេលកាន់អំណាចរបស់នាងត្រូវបានគេកត់សម្គាល់ពីការរីកចម្រើនផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ប៉ុន្តែក៏មានការចោទប្រកាន់អំពីការបង្ក្រាបអ្នកប្រឆាំង ការបាត់ខ្លួនដោយបង្ខំ និងការបោះឆ្នោតដែលខ្វះសេរីភាព។

យោងតាមវិគីភីឌា នៅឆ្នាំ២០២៤ ចលនាតវ៉ាប្រឆាំងនឹងប្រព័ន្ធកូតាការងារសាធារណៈបានពង្រីកទៅជាការបះបោរទ្រង់ទ្រាយធំ។ លោកស្រីហាស៊ីណាបានលាលែងពីតំណែង និងចាកចេញពីប្រទេសទៅកាន់ប្រទេសឥណ្ឌានៅថ្ងៃទី ៥ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤។ ក្រោយមក រដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្នរបស់លោកមូហាំម៉ាត់ យូនុស បានបើកដំណើរការតុលាការដើម្បីកាត់ទោសអ្នកទទួលខុសត្រូវចំពោះអំពើហិង្សាក្នុងពេលតវ៉ា។ សាលាក្តីឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិប្រចាំប្រទេសបង់ក្លាដែសបានចេញដីកាចាប់ខ្លួនលោកស្រីហាស៊ីណា និងអ្នកផ្សេងទៀត ពាក់ព័ន្ធនឹងការចោទប្រកាន់ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ ហើយប្រទេសបង់ក្លាដែសបានផ្ញើសំណើធ្វើបត្យាប័នជាផ្លូវការទៅប្រទេសឥណ្ឌា ដោយផ្អែកលើសន្ធិសញ្ញាធ្វើបត្យាប័នទ្វេភាគីដែលបានចុះហត្ថលេខានៅឆ្នាំ២០១៣។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

យោងតាមវិគីភីឌា ប្រធានបទនេះនៅតែមានភាពទាក់ទងខ្លាំង ព្រោះប្រទេសឥណ្ឌាមិនទាន់បានធ្វើការសម្រេចចិត្តជាសាធារណៈច្បាស់លាស់ពីការប្រគល់ខ្លួនលោកស្រីហាស៊ីណាមកឲ្យបង់ក្លាដែសទេ។ ការស្នើរបស់បង់ក្លាដែសស្ថិតក្នុងបរិបទដែលអាចពាក់ព័ន្ធនឹងករណីលើកលែងសម្រាប់បទល្មើសនយោបាយ និងការព្រួយបារម្ភចំពោះការកាត់ទោសដោយយុត្តិធម៌នៅក្នុងប្រទេសបង់ក្លាដែស។

យោងតាមវិគីភីឌា ទំនាក់ទំនងឥណ្ឌា-បង់ក្លាដែសបានតានតឹងឡើង ដោយសារវត្តមានរបស់លោកស្រីហាស៊ីណានៅឥណ្ឌា និងការផ្សាយសារនយោបាយរបស់នាងតាមរយៈអ៊ីនធឺណិត ដែលធ្វើឲ្យរដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្នបង់ក្លាដែសមិនសប្បាយចិត្ត។ ខណៈពេលដែលសាលាក្តីនៅបង់ក្លាដែសបន្តដំណើរការនីតិវិធី សំណួរអំពីជោគវាសនារបស់លោកស្រីហាស៊ីណា និងការទទួលខុសត្រូវចំពោះការស្លាប់ក្នុងការតវ៉ានៅតែជាចំណុចស្នូល។

សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា ករណីនេះអាចជាឧទាហរណ៍មួយអំពីរបៀបដែលប្រទេសក្នុងតំបន់ដោះស្រាយបញ្ហាអ្នកដឹកនាំអតីតកាល និងការទាមទារយុត្តិធម៌ក្រោយការផ្លាស់ប្តូរអំណាច។ វាក៏បង្ហាញពីភាពតានតឹងរវាងអធិបតេយ្យភាព និងកាតព្វកិច្ចសន្ធិសញ្ញា ដែលអាចមានឥទ្ធិពលដល់គោលនយោបាយការបរទេសក្នុងតំបន់អាស៊ីខាងត្បូង។