ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

អ័ព្ទ គឺជាបាតុភូតបរិយាកាសមួយដែលធូលី ផ្សែង និងភាគល្អិតស្ងួតផ្សេងទៀតដែលអណ្តែតក្នុងខ្យល់ បណ្ដាលឱ្យការមើលឃើញត្រូវបានរាំងស្ទះ និងធ្វើឱ្យផ្ទៃមេឃមិនច្បាស់។ តាមវិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស អង្គការឧតុនិយមពិភពលោក (WMO) បានបង្កើតសៀវភៅកូដមួយដែលចាត់ថ្នាក់ភាគល្អិតដែលបណ្ដាលឱ្យមានការរាំងស្ទះផ្តេកជាប្រភេទផ្សេងៗរួមមាន អ័ព្ទ (fog) អ័ព្ទទឹកកក (ice fog) អ័ព្ទដោយចំហាយ (steam fog) អ័ព្ទភ្នែក (mist) អ័ព្ទផ្សែង (haze) ផ្សែង ផេះភ្នំភ្លើង ធូលី ខ្សាច់ និងព្រឹល។ ការចាត់ថ្នាក់នេះជួយអ្នកឧតុនិយមឱ្យកំណត់ប្រភេទនៃការរាំងស្ទះដោយផ្អែកលើប្រភព និងលក្ខណៈរូបវិទ្យារបស់វា។

ប្រភពនៃភាគល្អិតដែលបង្កឱ្យមានអ័ព្ទរួមមាន ការធ្វើកសិកម្ម ការធ្វើដំណើរតាមយានយន្ត ឧស្សាហកម្ម អាកាសធាតុខ្យល់ខ្លាំង សកម្មភាពភ្នំភ្លើង និងភ្លើងឆេះព្រៃ ដូចដែលបានរៀបរាប់ដោយវិគីភីឌា។ កត្តាទាំងនេះបញ្ចេញភាគល្អិតតូចៗទៅក្នុងបរិយាកាស ដែលធ្វើឱ្យពន្លឺត្រូវបានខ្ចាត់ខ្ចាយ និងស្រូបយក នាំឱ្យការមើលឃើញថយចុះ។

ពីចម្ងាយ និងអាស្រ័យលើទិសដៅនៃការមើលធៀបនឹងទីតាំងរបស់ព្រះអាទិត្យ អ័ព្ទអាចមើលឃើញជាពណ៌ត្នោត ឬខៀវ ខណៈអ័ព្ទភ្នែកមានលក្ខណៈពណ៌ប្រផេះខៀវវិញ។ ភាពខុសគ្នានេះកើតឡើងដោយសារទំហំ និងសមាសធាតុនៃភាគល្អិត ព្រមទាំងរបៀបដែលវាធ្វើអន្តរកម្មជាមួយពន្លឺព្រះអាទិត្យ។

អ័ព្ទជាទូទៅត្រូវបានចាត់ទុកថាកើតឡើងនៅក្នុងខ្យល់ស្ងួត ចំណែកអ័ព្ទភ្នែកកើតឡើងនៅក្នុងខ្យល់ដែលមានសំណើមឆ្អែត។ ប៉ុន្តែ យោងតាមវិគីភីឌា ភាគល្អិតអ័ព្ទអាចដើរតួជានុយក្លេអ៊ែស្រូប (condensation nuclei) ដែលនាំឱ្យចំហាយទឹកស្រូប និងបង្កើតជាដំណក់ទឹកអ័ព្ទភ្នែក ដែលគេហៅថា "អ័ព្ទសើម" (wet haze)។ ករណីនេះបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងរវាងអ័ព្ទស្ងួត និងការកកើតអ័ព្ទភ្នែក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

អ័ព្ទអាចកើតឡើងនៅគ្រប់ទីកន្លែងទូទាំងពិភពលោក ប៉ុន្តែតំបន់ខ្លះមានអាកាសធាតុ និងសកម្មភាពមនុស្សដែលអំណោយផលដល់ការកកើតអ័ព្ទញឹកញាប់។ ជាឧទាហរណ៍ នៅតំបន់សាហេលនៃទ្វីបអាហ្រ្វិក ខ្យល់ហាម៉ាតាននាំធូលីពីវាលខ្សាច់សាហារ៉ាមកបង្កើតជាអ័ព្ទធូលីដែលគ្របដណ្ដប់ទីក្រុងដូចជាអាប៊ូចា ដូចបង្ហាញក្នុងរូបភាព។ បាតុភូតនេះមិនត្រឹមតែប៉ះពាល់ដល់ការមើលឃើញប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងនាំមកនូវបញ្ហាសុខភាពសម្រាប់ប្រជាជននៅទីនោះផងដែរ។

នៅទ្វីបអាមេរិក អ័ព្ទផ្សែងពីភ្លើងឆេះព្រៃដូចជាដែលបានកើតឡើងនៅកាលីហ្វញ៉ាក្នុងឆ្នាំ២០១៦ បានបង្កការរំខានយ៉ាងខ្លាំងដល់ជីវិតប្រចាំថ្ងៃ និងគុណភាពខ្យល់។ យោងតាមវិគីភីឌា ភ្លើងឆេះព្រៃ និងការធ្វើកសិកម្មគឺជាប្រភពសំខាន់នៃភាគល្អិតអ័ព្ទ ហើយសកម្មភាពទាំងនេះតែងតែកើតមាននៅក្នុងតំបន់ដែលមានសេដ្ឋកិច្ចពឹងផ្អែកលើកសិកម្ម ដូចជាអាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងអាមេរិកឡាទីនជាដើម។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

អ័ព្ទជាបាតុភូតធម្មជាតិដែលមានតាំងពីយូរយារ ដែលកើតឡើងពីផេះភ្នំភ្លើង ធូលីខ្យល់ព្យុះ និងភ្លើងឆេះព្រៃធម្មជាតិ។ តាមវិគីភីឌា ការយល់ដឹងអំពីអ័ព្ទបានរីកចម្រើន ហើយអង្គការឧតុនិយមពិភពលោកបានបង្កើតចំណាត់ថ្នាក់យ៉ាងច្បាស់លាស់សម្រាប់ប្រភេទផ្សេងៗនៃការរាំងស្ទះភាពមើលឃើញ។ មុនពេលមានចំណាត់ថ្នាក់នេះ មនុស្សច្រើនតែហៅរាល់បាតុភូតធ្វើឱ្យមើលមិនច្បាស់ថាជាអ័ព្ទ ឬផ្សែង ដោយមិនបានបែងចែកប្រភេទឱ្យបានលម្អិត។

ទោះបីជាប្រភពធម្មជាតិតែងតែមាន សកម្មភាពមនុស្សដូចជាការដុតឥន្ធនៈហ្វូស៊ីល និងការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ បានក្លាយជាកត្តាចម្បងដែលបង្កើនភាពញឹកញាប់ និងភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃអ័ព្ទនៅក្នុងយុគសម័យទំនើបនេះ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

វិស័យសេដ្ឋកិច្ចដូចជាកសិកម្ម និងឧស្សាហកម្ម ត្រូវបានវិគីភីឌាកត់សម្គាល់ថាជាប្រភពដ៏សំខាន់នៃអ័ព្ទ ដែលភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងរវាងការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច និងគុណភាពខ្យល់។ ការដុតព្រៃដើម្បីរៀបចំដីសម្រាប់ដំណាំ ដូចជាការដុតដំណាំអំពៅ ឬស្រូវ បង្កើតបរិមាណផ្សែងដ៏ធំដែលអាចធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់ព្រំដែនប្រទេស។ នេះមិនត្រឹមតែប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថានប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងប៉ះពាល់ដល់សុខភាពសាធារណៈ ដែលជាបន្ទុកសេដ្ឋកិច្ចបន្ថែម។

នៅក្នុងវប្បធម៌មួយចំនួន អ័ព្ទបានក្លាយជាផ្នែកនៃរដូវកាល ដូចជាខ្យល់ហាម៉ាតាននៅអាហ្វ្រិកខាងលិច ដែលនាំធូលីមកជាមួយរៀងរាល់ឆ្នាំ ហើយមានឥទ្ធិពលលើការស្លៀកពាក់ ការធ្វើដំណើរ និងពិធីបុណ្យនានា។ រូបភាពវិហារឥស្លាមនៅអាប៊ូចាក្រោមអ័ព្ទហាម៉ាតាន បង្ហាញឱ្យឃើញពីរបៀបដែលបាតុភូតនេះជះឥទ្ធិពលដល់ទេសភាពវប្បធម៌ និងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ អ័ព្ទនៅតែជាបញ្ហាបរិស្ថាននិងសុខភាពដ៏សំខាន់មួយនៅទូទាំងពិភពលោក។ យោងតាមវិគីភីឌា អង្គការឧតុនិយមពិភពលោកនៅតែប្រើប្រាស់ចំណាត់ថ្នាក់របស់ខ្លួនក្នុងការតាមដានបាតុភូតអាកាសធាតុ ដែលបង្ហាញថាអ័ព្ទនៅតែជាប្រធានបទសិក្សានិងគ្រប់គ្រង។

ព្រឹត្តិការណ៍ភ្លើងឆេះព្រៃ និងការដុតកសិកម្ម ដែលជាប្រភពនៃអ័ព្ទតាមវិគីភីឌា នៅតែកើតមានជាញឹកញាប់នៅជុំវិញពិភពលោក។ ឧទាហរណ៍ដូចជាភ្លើងឆេះនៅកាលីហ្វញ៉ាឆ្នាំ២០១៦ ដែលបង្ហាញក្នុងរូបភាពខាងលើ បានបង្កើតអ័ព្ទផ្សែងដែលប៉ះពាល់ដល់គុណភាពខ្យល់ និងភាពមើលឃើញក្នុងតំបន់។

ការយល់ដឹងអំពីប្រភព និងផលប៉ះពាល់នៃអ័ព្ទ គឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍគោលនយោបាយកាត់បន្ថយការបំពុលខ្យល់ និងការពារសុខភាពសាធារណៈនៅក្នុងតំបន់ដែលរងផលប៉ះពាល់ខ្លាំងជាងគេ។