ទិដ្ឋភាពទូទៅ

យោងតាមអង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) ជំងឺវីរុសអីបូឡា (Ebola virus disease) គឺជាជំងឺធ្ងន់ធ្ងរនិងច្រើនតែបណ្ដាលឲ្យស្លាប់ ដែលបង្កឡើងដោយវីរុសអីបូឡា។ សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ (DRC) ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាប្រទេសដែលមានការផ្ទុះជំងឺអីបូឡាច្រើនលើកជាងគេបំផុតក្នុងពិភពលោក ដោយការផ្ទុះឡើងលើកដំបូងគេត្រូវបានកត់ត្រានៅឆ្នាំ១៩៧៦ នៅជិតទន្លេអីបូឡាភាគខាងជើងនៃប្រទេស។ តាម Wikipedia ការផ្ទុះជំងឺនេះបានកើតឡើងជាថ្មីៗជាច្រើនដង រួមទាំងការផ្ទុះដ៏ធំបំផុតលើកទី២ នៅចន្លោះឆ្នាំ២០១៨ ដល់ឆ្នាំ២០២០ នៅខេត្តគីវូកូរ៉េខាងជើង ដែលបណ្ដាលឲ្យមានអ្នកឆ្លងជាង ៣០០០នាក់ និងអ្នកស្លាប់ជាង ២០០០នាក់។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

យោងតាមទិន្នន័យរបស់ Wikipedia សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោគឺជាប្រទេសធំទី២ នៅអាហ្វ្រិក ដែលមានផ្ទៃដីជាង ២,៣ លានគីឡូម៉ែត្រក្រឡា និងមានព្រៃឈើត្រូពិកក្រាស់ជាច្រើន ដែលជាជម្រកធម្មជាតិនៃសត្វប្រចៀវផ្លែឈើ (fruit bats) — អាងស្ដុកមេរោគដែលគេសង្ស័យថាជាប្រភពចម្បងនៃវីរុសអីបូឡា។ ប្រទេសនេះមានប្រជាជនប្រមាណ ១០០លាននាក់ ដោយតំបន់ដង់ស៊ីតេខ្ពស់នៅភាគខាងជើង-កើត ជាកន្លែងដែលមានការផ្ទុះជំងឺច្រើនដង។ តាមរយៈគេហទំព័រផ្លូវការរបស់ WHO ចលនាប្រជាជនឆ្លងកាត់ព្រំដែន ជាមួយប្រទេសអ៊ូហ្កង់ដា រ៉ូដ្វ៉ាន់ដា និងស៊ូដង់ខាងត្បូង បានជួយឲ្យវីរុសរីករាលដាលយ៉ាងឆាប់រហ័ស។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ការផ្ទុះជំងឺអីបូឡាលើកដំបូងគេក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិត្រូវបានកត់ត្រានៅឆ្នាំ១៩៧៦ នៅភូមិយ៉ាំប៊ុគូ (Yambuku) ខេត្តអេក្វាទ័រ (Équateur) ដោយមានអ្នកឆ្លង ៣១៨នាក់ និងអ្នកស្លាប់ ២៨០នាក់ យោងតាម WHO ។ តាម Wikipedia ឈ្មោះ "អីបូឡា" បានមកពីទន្លេអីបូឡា ដែលនៅជិតតំបន់ផ្ទុះជំងឺនេះ។

នៅឆ្នាំ១៩៩៥ ការផ្ទុះឡើងវិញនៅគីកវីត (Kikwit) បានបង្កឲ្យមានអ្នកស្លាប់ ២៥០នាក់ និងជារឿងដែលទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍ជាសាកល។ បន្ទាប់មកមានការផ្ទុះតូចៗនៅឆ្នាំ២០១៤ និងឆ្នាំ២០១៧ មុនពេលវិបត្តិធ្ងន់ធ្ងរបំផុតនៅចន្លោះខែសីហា ២០១៨ ដល់ខែមិថុនា ២០២០ នៅខេត្តគីវូកូរ៉េខាងជើង និងអ៊ីតុរី (Ituri) ដែលមានអ្នកឆ្លងសរុប ៣៤៧០នាក់ និងអ្នកស្លាប់ ២២៨៧នាក់ តាមតួលេខរបស់ WHO ។ ការផ្ទុះនេះពិបាកគ្រប់គ្រងដោយសារតំបន់នេះកំពុងមានជម្លោះប្រដាប់អាវុធ និងការមិនទុកចិត្តលើក្រុមសុខាភិបាល។

ក្រោយមកទៀត DRC បានជួបប្រទះការផ្ទុះលើកទី១១ នៅខែមិថុនា ២០២០ និងលើកទី១២ នៅដើមឆ្នាំ២០២១ តែត្រូវបានទប់ស្កាត់បានលឿនជាងមុន ដោយសារបទពិសោធន៍ និងការប្រើប្រាស់វ៉ាក់សាំង។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

យោងតាម WHO និងទិន្នន័យពី Wikipedia ការផ្ទុះជំងឺអីបូឡាបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់សេដ្ឋកិច្ចក្នុងតំបន់។ កសិកម្ម និងពាណិជ្ជកម្មក្នុងស្រុកបានដាច់ដំណើរការ ដោយសារការរឹតត្បិតចលនាប្រជាជន និងការបិទផ្សារ។ ការចំណាយថវិការដ្ឋសម្រាប់សុខាភិបាលបានកើនឡើង ខណៈដែលសេវាសាធារណៈផ្សេងៗត្រូវបានប៉ះពាល់។ ការិយាល័យសុខាភិបាលរបស់ DRC បានរាយការណ៍ថា ប្រជាជនជាច្រើនបានបាត់បង់ជីវភាពរាប់ពាន់នាក់ ខណៈដែលដំណាំមិនអាចប្រមូលផលបានទាន់ពេល។

ផ្នែកវប្បធម៌វិញ ទំនៀមទម្លាប់បុណ្យសពបែបប្រពៃណី ដែលតម្រូវឲ្យសមាជិកគ្រួសារប៉ះស្ទាបឬថើបសព បានក្លាយជាកត្តាចម្បងក្នុងការឆ្លងរាលដាលវីរុស។ WHO បានសង្កត់ធ្ងន់ថា ការផ្លាស់ប្ដូរឥរិយាបថទាំងនេះជាកិច្ចការស្មុគស្មាញ ដោយត្រូវចរចាជាមួយអ្នកដឹកនាំសហគមន៍ និងអ្នកព្យាបាលបែបប្រពៃណី។ ការចាក់វ៉ាក់សាំង rVSV-ZEBOV ដែលជាវ៉ាក់សាំងដំបូងគេប្រឆាំងអីបូឡា ត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅ DRC ក្រោមយុទ្ធសាស្ត្រ "ចាក់វ៉ាក់សាំងចិញ្ចៀន" (ring vaccination) ប៉ុន្តែមានឧបសគ្គពីការរើសអើង និងពាក្យចចាមអារ៉ាមដែលរីករាលដាលតាមបណ្តាញសង្គម។ តាម Wikipedia ការឆ្លើយតបផ្នែកវប្បធម៌និងមនុស្សធម៌បានក្លាយជាគំរូសម្រាប់ការត្រៀមទប់ទល់នឹងជំងឺរាតត្បាតនាពេលអនាគត។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

សម្រាប់អ្នកអានចង្វាក់ខ្មែរ ការសិក្សាពីបទពិសោធន៍របស់ DRC ក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងជំងឺអីបូឡា ផ្ដល់មេរៀនសំខាន់ៗសម្រាប់ការត្រៀមទប់ទល់នឹងវិបត្តិសុខាភិបាលពិភពលោក។ តាមរយៈរបាយការណ៍របស់ WHO ការរាតត្បាតនៃជំងឺដូចជាអីបូឡា កូវីដ-១៩ ឬជំងឺផ្សេងៗទៀត អាចកើតមានគ្រប់ពេលវេលា និងគ្រប់ទីកន្លែង រួមទាំងនៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ផង។ កម្ពុជាក៏ធ្លាប់មានបទពិសោធន៍ទប់ស្កាត់ជំងឺឆ្លងធំៗ ដូចជាជំងឺ SARS និងកូវីដ-១៩ ហើយកិច្ចសហការជាមួយអង្គការសុខភាពពិភពលោកជាកត្តាគន្លឹះ។

បច្ចុប្បន្ននេះ បើទោះបី DRC ត្រូវបានប្រកាសថាគ្មានការឆ្លងថ្មីក្រោយការផ្ទុះលើកទី១៤ នៅដើមឆ្នាំ២០២២ ក៏ដោយ ប៉ុន្តែហានិភ័យនៃការផ្ទុះឡើងវិញនៅមានកម្រិតខ្ពស់ ដោយសារវីរុសនៅតែមានវត្តមានក្នុងសត្វប្រចៀវនិងសត្វដទៃទៀត តាម WHO ។ ការវិវឌ្ឍថ្មីៗក្នុងវ៉ាក់សាំងនិងការព្យាបាល ដូចជាឱសថពីរប្រភេទដែលបានបង្ហាញប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការព្យាបាលអ្នកជំងឺអីបូឡា បានធ្វើឲ្យសង្ឃឹមថាវិបត្តិនាពេលអនាគតអាចត្រូវបានគ្រប់គ្រងបានល្អជាងមុន។ Wikipedia បានកត់សម្គាល់ថា ការស្រាវជ្រាវនិងការច្នៃប្រឌិតទាំងនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ពិភពលោកទាំងមូល មិនមែនតែចំពោះ DRC នោះទេ។